Borçlar Kanunu

Bu yazıyı paylaş

Tweet It! Facebook
Kobitek Takip Servisi

Kanun Numarası: 818
Kabul Tarihi: 22/04/1926
Yayımladığı Resmi Gazete Tarihi: 29/04/1926
Yayımladığı Resmi Gazete Sayısı: 359
BİRİNCİ KISIM : UMUMİ HÜKÜMLER
BİRİNCİ BAP : BORÇLARIN TEŞEKKÜLÜ
BİRİNCİ FASIL : AKİTTEN DOĞAN BORÇLAR
A - AKDİN İNİKADI
I:İKİ TARAFIN MUVAFAKATİ
1 - UMUMİ ŞARTLAR
Madde 1 - İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan ettikleri takdirde,
akit tamam olur.
Rızanın beyanı sarih olabileceği gibi zımni dahi olabilir.
2 - İKİNCİ DERECEDEKİ NOKTALARIN MESKUT KALMASI:
Madde 2 - İki taraf akdin esaslı noktalarında uyuşurlar ise ikinci derecedeki noktalar
sükutla geçilmiş olsa bile akde münakit olmuş nazariyle bakılır.
İkinci derecedeki noktalar hakkında uyuşulamadığı takdirde hakim, işin mahiyetine
bakarak onları tayin eyler.
Akitlerin şekillerine müteallik hükümler mahfuzdur.
II:İCAP VE KABUL
1 - KABUL İÇİN MÜDDET TAYİNİ
Madde 3 - Kabul için bir müddet tayin ederek başka kimseye bir akdin yapılmasını teklif
eden kimse, bu müddetin hitamına kadar icabından dönemez. Bu müddet bitmeden evvel
kabul haberi kendisine yetişmezse, icap ile bağlı kalmaz.
2 - KABUL İÇİN MÜDDET TAYİN OLUNMAKSIZIN İCAP
A HAZIRLAR BEYNİNDE Madde 4 - Kabul için bir müddet tayin olunmaksızın hazır olan bir şahsa karşı vaki olan
icap derhal kabul olunmadığı takdirde, anı yapan bağlı kalmaz.
İki taraf yahut vekillerinin bizzat telefon ile yaptıkları akitlere hazırlar arasında icra
olunmuş nazariyle bakılır.
B GAİPLER ARASINDA:
Madde 5 - Hazır olmıyan bir şahsa karşı müddet tayin olunmaksızın dermeyan olunan icap,
zamanında ve muntazam surette irsal olunmuş bir cevabın vusulüne intizar edebileceği
dakikaya kadar, onu yapan hakkında lüzum ifade eder.
Bu kimsenin icabını zamanında vasıl olmuş addetmeğe hakkı vardır. Vaktinde gönderilen
kabul haberi icabı yapana geç varır ve o kimse onunla mülzem olmamak iddiasında bulunursa
keyfiyeti derhal kabul edene bildirmeğe mecburdur.
3 - ZIMNİ KABUL:
Madde 6 - İcabı dermeyan eden kimse gerek işin hususi mahiyetinden gerek hal ve mevkiin
icabından naşi sarih bir kabule intizar mecburiyetinde olmadığı takdirde, eğer icap münasip
bir müddet içinde reddolunmamış ise, akde münakit olmuş nazariyle bakılır.
4 - İLTİZAMSIZ İCAP VE ALENİ İCAP :
Madde 7 - İcabı dermeyan eden kimse bu baptaki hakları mahfuz olduğunu sarahaten beyan
eder yahut akdi iltizam etmemek niyetinde olduğu gerek halin muktezasından gerek işin
hususi mahiyetinden istidlal olunursa, icap lüzum ifade etmez.
Tarife ve cari fiyat irsali icap teşkil etmez.
Semenini göstererek emtia teşhiri, kaideten icap addolunur.
5 - İLAN SURETİYLE VUKU BULAN VAİTLER:
Madde 8 - Bir iş veya bir şey mukabilinde ilan suretiyle bir bedel vadeden kimse, vadine
tevfikan o bedeli vermeğe mecburdur.
O iş veya o şey husule gelmeksizin o kimse vadinden nükul ederse vaadettiği bedeli
tecavüz etmemek üzere diğerinin hüsnü niyetle yaptığı masrafı ödemeğe mecburdur. Fakat
umulan muvaffakiyetin elde edilemiyeceğini vaadi yapan kimse ispat ettiği surette, bu
mecburiyete mahal kalmaz.
6 - İCAP VE KABULÜN GERİ ALINMASI :
Madde 9 - İcabın geri alındığı haberi icabın vusulünden evvel yahut aynı zamanda
mürselünileyhe vasıl olur yahut icaptan sonra vasıl olmakla beraber mürselünileyhe icaba
muttali olmazdan evvel kendisine tebliğ olunursa, icap keenlemyekun addolunur.
Bu kaide kabulün geri alınmasına da tatbik edilir. III:GAİPLER ARASINDA VUKUBULAN BİR AKDİN HANGİ ZAMANA İSTİNAT
ETTİĞİ :
Madde 10 - Gaipler arasında icra olunan akitler, kabul haberi irsal olunduğu anda hüküm
ifade ederler.
Eğer sarih bir kabule ihtiyaç bulunmazsa akdin hükmü, icabın vusulü anından itibaren
cereyana başlar.
B - AKİTLERİN ŞEKLİ
I:UMUMİ KAİDE VE EMROLUNAN ŞEKİLLERİN ŞÜMULÜ
Madde 11 - Akdin sıhhati, kanunda sarahat olmadıkça hiç bir şekle tabi değildir.
Kanunun emrettiği şeklin şümul ve tesiri derecesi hakkında başkaca bir hüküm tayin
olunmamış ise akit, bu şekle riayet olunmadıkça sahih olmaz.
II:TAHRİRİ ŞEKİL
1 - KANUNEN MUAYYEN ŞEKİL
A ŞÜMULÜ
Madde 12 - Kanunen tahriri olması lazım olan bir akdin tadili dahi tahriri olmak lazımdır.
Şu kadar ki bu akdi nakız ve tadil etmiyen mütemmim ve fer'i şartlar bu hükümden
müstesnadır.
B RÜKÜNLERİ
Madde 13 - Tahriri olması icabeden akitlerde, borç deruhte edenlerin imzaları bulunmak
lazımdır.
Hilafı kanunda yazılı olmadıkça imzalı bir mektup veya asli borcu üzerine alanlar
tarafından imza edilmiş olan telgrafname tahriri şekil makamına kaim olur.
C İMZA
Madde 14 - İmza, üzerine borç alan kimsenin el yazısı olmak lazımdır. (Ek
cümle:15/01/2004-5070 S.K./22.md) Güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat
gücünü haizdir.
Bir alet vasıtasiyle vazolunan imza, ancak örf ve adetçe kabul olunan hallerde ve hususiyle
çok miktarda tedavüle çıkarılan kıymetli evrakın imzası lazım geldiği takdirde, kafi
addolunur.
(Mülga fıkra : 01/07/2005-5378 S.K./50.mad)
D İMZA MAKAMINA KAİM OLACAK İŞARETLER Madde 15 - İmza vaz'ına muktedir olmıyan bir şahıs, imza yerine usulen tasdik olunmuş ve
el ile yapılmış bir alamet vazetmeğe yahut resmi bir şahadetname kullanmağa mezundur.
Kambiyo poliçesine müteallik hükümler mahfuzdur.
2 - AKİTTE MAHFUZ KALAN ŞEKİL
Madde 16 - İki taraf kanunen hususi bir şekle tabi olmıyan bir akdin hususi bir şekilde
yapılmasını kararlaştırmışlar ise, akit takarrür eden şekilde yapılmadıkça iki taraf bununla
ilzam olunamaz.
İki taraf muayyen bir surette keyfiyeti izah etmiyerek tahriri şekilden bahsetmiş oldukları
takdirde, kanun bu şekle riayet olunmasını emrediyorsa, iki tarafın ona riayet etmesi lazımdır.
C - BORCUN SEBEBİ
Madde 17 - Borcun sebebini ihtiva etmemiş olsa bile borç ikrarı muteberdir.
D - AKİTLERİN TEFSİRİ MUVAZAA
Madde 18 - Bir akdin şekil ve şartlarını tayininde, iki tarafın gerek sehven gerek akitteki
hakiki maksatlarını gizlemek için kullandıkları tabirlere ve isimlere bakılmıyarak, onların
hakiki ve müşterek maksatlarını aramak lazımdır.
Tahriri borç ikrarına istinat ile alacaklı sıfatını iktisabeden başkasına karşı, borçlu
tarafından muvazaa iddiası dermeyan olunamaz.
E - AKDİN MEVZUU
I:ERKANI
Madde 19 - Bir akdin mevzuu, kanunun gösterdiği hudut dairesinde, serbestçe tayin
olunabilir.
Kanunun kat'i surette emreylediği hukuki kaidelere veya kanuna muhalefet; ahlaka (adaba)
veya umumi intizama yahut şahsi hükümlere müteallik haklara mugayir bulunmadıkça, iki
tarafın yaptıkları mukaveleler muteberdir.
II:BUTLAN
Madde 20 - Bir akdin mevzuu gayri mümkün veya gayri muhik yahut ahlaka (adaba)
mugayir olursa o akit batıldır.
Akdin muhtevi olduğu şartlardan bir kısmının butlanı akdi iptal etmeyip yalnız şart,
lağvolur. Fakat bunlar olmaksızın akdin yapılmıyacağı meczum bulunduğu takdirde, akitler
tamamiyle batıl addolunur.
III:GABİN:
Madde 21 - Bir akitte ivazlar arasında açık bir nispetsizlik bulunduğu takdirde, eğer
mutazarrırın müzayaka halinde bulunmasından veya hiffetinden yahut tecrübesizliğinden istifade suretiyle vukua getirilmiş ise, mutazarrır bir sene zarfında akdi feshettiğini beyan
ederek verdiği şeyi geri alabilir.
Bu müddet, akdin inikadından itibaren cereyan eder.
IV:AKİT YAPMAK VAADİ
Madde 22 - Bir akdin ilerde inşa edilmesine dair yapılan mukavele muteberdir.
Kanun iki tarafın menfaatleri için bu akdin sıhhatini bir nevi şekle riayet etmeğe tabi kıldığı
takdirde, bu şekil o akdin yapılması taahhüdüne de tatbik olunur.
F - RIZADAKİ FESAT
I:HATA:
1 - HATANIN HÜKÜMLERİ
Madde 23 - Akit yapılırken esaslı bir hataya duçar olan taraf, o akit ile ilzam olunamaz.
2 - HATA HALLERİ:
Madde 24 - Esaslı hatalar, hulasatan şunlardır:
1 - Hata ettiğini iddia eden tarafın bir akit hakkında rizasını beyan ederken başka bir akit
kastetmiş olması.
2 - Hata ettiğini iddia eden tarafın akitte makudun aleyhi teşkil eden şeyden gayri bir şey
kastetmiş yahut üzerine borç alırken başlıca nazara aldığı şahıs ta yanılmış olması.
3 - Hata ettiğini iddia eden tarafın taahhüt ettiği ıvazın kasdettiği şeyden ehemmiyetli
surette çok ve mukabil ıvazın ehemmiyetli surette az olması.
4 - Hata ettiğini iddia eden tarafça akdin lüzumlu vasıflarından olarak nazara alınmasına
ticari doğruluğun müsait olduğu şeylerde hata edilmiş olması.
Akdin yalnız saiklerine taalluk eden hata, esaslı değildir.
Adi hesap yanlışlığı, akdin sıhhatini ihlal etmez. Bunlar tashih olunmakla iktifa olunur.
3 - HÜSNÜNİYET KAİDELERİNE MUHALİF HAREKET DAVASI
Madde 25 - Hataya düçar olan taraf, hüsnüniyet kaidelerine muhalif bir surette ona istinat
edemez.
Bilhassa yapmağı kastettiği akdi diğer taraf icraya hazır olduğunu beyan ettiği takdirde, bu
akit onun hakkında lüzum ifade eder.
4 - İHMAL YÜZÜNDEN HATA Madde 26 - Akdin hükmünden kurtulmak için hata ettiğini iddia eden taraf, eğer hata kendi
kusurundan ileri gelmiş ise, mukavelenin bu suretle feshinden mütevellit zararı tazmine
mecburdur. Fakat diğer taraf hataya vakıf olmuş veya vakıf olması muktazi bulunmuş olduğu
takdirde, tazminat lazım gelmez.
Eğer hakkaniyet icabederse hakim, mutazarrır olan tarafın lehinde daha fazla tazminat
hükmedebilir.
5 - BİR VASITANIN HATASI
Madde 27 - İki taraftan birinin rızası bir muhbir veya tercüman gibi diğer bir vasıta
tarafından yanlış olarak naklolunduğu takdirde, hata hakkındaki hükümlere göre muamele
olunur.
II:HİLE
Madde 28 - Diğer tarafın hilesiyle akit icrasına mecbur olan tarafın hatası esaslı olmasa
bile, o akit ile ilzam olunmaz.
Üçüncü bir şahsın hilsine düçar olan tarafın yaptığı akit lüzum ifade eder. Şu kadar ki diğer
taraf bu hileye vakıf bulunur veya vakıf olması lazımgelirse, o akit lazım olmaz.
III:İKRAH
1 - AKDİN İNKİZASI
Madde 29 - Eğer iki taraftan biri diğer tarafın yahut üçüncü bir şahsın ikrahiyle bir akit
yapmış olursa, kendi hakkında lüzum ifade etmez.
İkrah, üçüncü bir şahsın fiili olup ta diğer taraf ona vakıf olmamış yahut vakıf olması lazım
bulunmamış olduğu takdirde bu ikraha düçar olan taraf, akdi fesh ederse, hakkaniyet iktiza
ettiği halde diğer tarafa tazminat vermeğe mecburdur.
2 - İKRAHIN ŞARTLARI
Madde 30 - İkrah olunan taraf, hal ve mevkiine nazaran kendisinin yahut yakın
akrabasından birinin hayat veya şahıs veya namus yahut malları ağır ve derhal vukubulacak
bir tehlikeye maruz olduğuna kanaat getirdiği takdirde ikrah, muteber addolunur.
Bir hakkın veya kanuni salahiyetin isteneceği ve kullanılacağı tehdidi ile müzayakaya düçar
olan kimsenin yaptığı akit, tehdit eden için fahiş menfaatler temin etmiyorsa; bu tehdit, ikrahı
muteber addolunmaz. Fakat fahiş menfaatler istihsali için tehdit olunan tarafın müzayaka
halinde bulunmasından istifade olunmuş olursa bu korku nazara alınır.
IV:AKDE İCAZET İLE RIZANIN FESADI BERTARAF EDİLMESİ
Madde 31 - Hata veya hile ile haleldar olan yahut ikrah ile yapılan akit ile mülzem olmayan
taraf bu akdi ifa etmemek hakkındaki kararını diğer tarafa beyan yahut verdiği şeyi istirdat
etmeksizin bir seneyi geçirir ise, akde icazet verilmiş nazariyle bakılır. Bu mehil, hata veya
hilenin anlaşıldığı veya korkunun zail olduğu tarihten itibaren cereyan eder. Hile ile haleldar olmuş yahut ikrah ile yapılmış olan bir akde icazet, zarar ve ziyan
talebinden feragati istilzam etmez.
G - TEMSİL
I:SALAHİYETE MÜSTENİT TEMSİL
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
A TEMSİLİN HÜKÜMLERİ
Madde 32 - Salahiyettar bir mümessil tarafından diğer bir kimse namına yapılan akdin
alacak ve borçları, o kimseye intikal eder.
Akdi yapar iken mümessil, sıfatını bildirmediği takdirde akdin alacak ve borçları kendisine
ait olur. Şukadar ki kendisiyle akdi yapan kimse, bir temsil münasebeti mevcut olduğunu
halden istidlal eder yahut bunlardan biri veya diğeri ile akit icrası kendisince farksız bulunur
ise akdin hakları temsil olunan kimseye ait olur.
Sair hallerde alacağın temliki yahut borcun nakli hakkında mevzu usule tevfikan muamele
icrası lazımgelir.
B SALAHİYETİN DERECESİ
Madde 33 - Başkası namına temsil hukuku ammeden münbais ise mümessilin salahiyetinin
derecesi bu baptaki kanuni hükümler ile taayyün eder. Temsil hukuki bir tasarruftan tevellüt
etmiş ise salahiyetin derecesi o tasarruf ile taayyün eyler.
Şukadarki mümessilin salahiyetinin derecesi üçüncü şahsa beyan ve tebliğ edilmiş ise
ancak bu beyana itibar olunur.
2 - HUKUKİ MUAMELEDEN NEŞET EDEN SALAHİYET
A SALAHİYETİN TAHDİDİ VE REFİ
Madde 34 - Temsil olunan kimse, hukuki bir tasarruftan tevellüt eden temsil salahiyetini
her zaman tahdit veya ref edebilir. Bundan dolayı mümessilin, bir hizmet veya şirket veya
vekalet akdi gibi sebeplere istinat ederek dava ikamesi hakkına halel gelmez.
Temsil olunan kimsenin bu hakkından evvelce feragat etmesi hükümsüzdür.
Temsil olunan kimse gerek sarahaten gerek delaleten verdiği salahiyeti diğer kimselere
bildirdiği halde bu salahiyeti tamamen veya kısmen ref ettiğini bildirmemiş olursa salahiyetin
bu suretle ref'ini üçüncü şahıslara karşı dermeyan edemez.
B ÖLÜM VE EHLİYETSİZLİĞİN VE SAİRENİN HÜKÜMLERİ
Madde 35 - Hilafı iki tarafça kararlaştırılmış yahut maslahatın mahiyetinden istidlal
olunmuş olmadıkça hukuki bir muameleden mütevellit temsil salahiyeti mümessilin yahut
temsil edilenin vefatı veya gaiplik hükmünün ilanı veya medeni hakların kullanılması salahiyetinin izaası yahut ikisinden birinin yahut her ikisinin iflas ilan etmesiyle, nihayet
bulur.
Bir hükmi şahsın mevcudiyeti hitam bulduğu yahut bir şirket fesh olunduğu takdirde de
hüküm yine böyledir.
İki tarafın birbirine karşı haiz oldukları şahsi haklar mahfuz kalır.
C SALAHİYETİ HAVİ OLAN SENEDİN İADESİ
Madde 36 - Salahiyeti natık vesikayı haiz olan mümessil, vazifesi hitam bulduğu takdirde,
onu temsil edilene iade yahut mahkemeye tevdi etmeğe mecburdur.
Eğer temsil edilen yahut halefleri, mümessili bu hususa icbar etmekte tekasül ederlerse,
bundan dolayı hüsnüniyet ile hareket eden üçüncü şahısların düçar olacakları zararı tazmin
etmeğe mecbur olurlar.
D SALAHİYETİN HANGİ ZAMANDAN İTİBAREN NİHAYET BULACAĞI
Madde 37 - Mümessil kendi salahiyetinin hitam bulduğuna vakıf olmadığı müddetçe,
temsil edilen yahut halefleri, bu salahiyet henüz baki imiş gibi onun muamelesi ile alacaklı
veya borçlu olurlar.
Üçüncü şahısların, salahiyetin nihayet bulduğuna vakıf oldukları suretler müstesnadır.
II:SALAHİYETİN FIKDANI
1 - İCAZET
Madde 38 - Bir kimse salahiyeti olmadığı halde diğer bir şahıs namına bir akit yaptığı
takdirde, bu şahıs bu akde icazet vermedikçe alacaklı veya borçlu olmaz. Diğer tarafın, temsil
edilenin münasip bir müddet içinde o akde icazet verip vermiyeceğini beyan etmesini talebe
hakkı vardır. Bu müddet zarfında icazet verilmediği halde, o kimse mülzem olmaz.
2 - İCAZETİN BULUNMAMASI
Madde 39 - Eğer icazetten sarahaten veya zımnen imtina olunursa, akdin sahih
olmamasından tahaddüs eden zararın tazmini zımnında, mümessil sıfatını takınan kimse
aleyhinde dava ikame olunur. Fakat bu kimse diğer tarafın salahiyeti bulunmadığına vakıf
olduğu veya vakıf olması lazımgeldiğini ispat ettiği takdirde, davaya mahal yoktur.
Mümessilin taksiri vukuunda hakkaniyet iktiza ettiği halde hakim, onu daha fazla zarar ve
ziyan itasına mahküm eder.
Haksız mal iktisabı esasına binaen dava ikamesi hakkı, bu hallerin kaffesinde bakidir.
III:MAHFUZ HÜKÜMLER
Madde 40 - Şirket mümessil ve memurlarının ve tüccar vekillerinin salahiyetleri hakkında
hükümler mahfuzdur. İKİNCİ FASIL : HAKSIZ MUAMELELERDEN DOĞAN BORÇLAR
A - UMUMİ KAİDELER
I:MESULİYET ŞERAİTİ
Madde 41 - Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüp yahut tedbirsizlik ile haksız bir surette
diğer kimseye bir zarar ika eden şahıs, o zararın tazminine mecburdur.
Ahlaka mugayir bir fiil ile başka bir kimsenin zarara uğramasına bilerek sebebiyet veren
şahıs, kezalik o zararı tazmine mecburdur.
II:ZARARIN TAYİNİ
Madde 42 - Zararı ispat etmek müddeiye düşer, zararın hakiki miktarını ispat etmek
mümkün olmadığı takdirde hakim, halin mutat cereyanını ve mutazarrır olan tarafın yaptığı
tedbirleri nazara alarak onu adalete tevfikan tayin eder.
III:TAZMİNAT MİKTARININ TAYİNİ
Madde 43 - Hakim, hal ve mevkiin icabına ve hatanın ağırlığına göre tazminatın suretini ve
şümulünün derecesini tayin eyler.
Zarar ve ziyan irad şeklinde tayin olunduğu takdirde borçludan icabeden teminat alınır.
IV:TAZMİNATIN TENKİSİ
Madde 44 - Mutazarrır olan taraf zarara razı olduğu yahut kendisinin fiili zararın ihdasına
veya zararın tezayüdüne yardım ettiği ve zararı yapan şahsın hal ve mevkiini ağırlaştırdığı
takdirde hakim, zarar ve ziyan miktarını tenkis yahut zarar ve ziyan hükmünden sarfınazar
edebilir.
Eğer zarar kasden veya ağır bir ihmal veya tedbirsizlikle yapılmamış olduğu ve tazmini de
borçluyu müzayakaya maruz bıraktığı takdirde hakim, hakkaniyete tevfikan zarar ve ziyanı
tenkis edebilir.
V:HUSUSİ HALLER
1 - ADAM ÖLMESİ VE CİSMANİZARAR
A- ÖLÜM TAKDİRİNDE ZARAR VE ZİYAN
Madde 45 - Bir adam öldüğü takdirde zarar ve ziyan, bilhassa defin masraflarını da ihtiva
eder. Ölüm, derhal vukubulmamış ise zarar ve ziyan tedavi masraflarını ve çalışmağa
muktedir olamamaktan mütevellit zararı ihtiva eder.
Ölüm neticesi olarak diğer kimseler müteveffanın yardımından mahrum kaldıkları takdirde,
onların bu zararınıda tazmin etmek lazımgelir.
B- CİSMANİ ZARAR HALİNDE LAZIMGELEN ZARAR VE ZİYAN Madde 46 - Cismani bir zarara düçar olan kimse külliyen veya kısmen çalışmağa muktedir
olamamasından ve ileride iktisaden maruz kalacağı mahrumiyetten tevellüt eden zarar ve
ziyanını ve bütün masraflarını isteyebilir.
Eğer hükmün suduru esnasında, kafi derecede kanaat ile cismani zararın neticelerini tayin
etmek mümkün değil ise; hükmün tefhimi tarihinden itibaren iki sene zarfında hakimin, tetkik
salahiyetini muhafaza etmeğe hakkı vardır.
C- MANEVİ TAZMİNAT
Madde 47 - Hakim, hususi halleri nazara alarak cismani zarara düçar olan kimseye yahut
adam öldüğü takdirde ölünün ailesine manevi zarar namiyle adalete muvafık tazminat
verilmesine karar verebilir.
2 - HAKSIZ REKABET
Madde 48 - Yanlış ilanlar yahut hüsnüniyet kaidelerine mugayir sair hareketler ile
müşterileri tenakus eden yahut bunları gaip etmek korkusuna maruz olan kimse bu fiillere
hitam verilmesi için faili aleyhinde dava ikame ve failin hatası vukuunda sebebiyet verdiği
zararın tazminini talep edebilir.
(Ek fıkra: 29/06/1956 - 6763/41 md.) Ticari işlere ait olan haksız rekabet hakkında Ticaret
Kanunu hükümleri mahfuzdur.
3 - ŞAHSİ MENFAATLERİN HALELDAR OLMASI
Madde 49 - (Değişik madde: 04/05/1988 - 3444/8. md.)
Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara
karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava edebilir.
Hakim, manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal ettikleri makamı
ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır.
Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir tazmin sureti ikame veya ilave edebileceği
gibi tecavüzü kınayan bir karar vermekle yetinebilir ve bu kararın basın yolu ile ilanına da
hükmedebilir.
VI:MÜTESELSİL MESULİYET
1 - HAKSIZ FİİL HALİNDE
Madde 50 - Birden ziyade kimseler birlikte bir zarar ika ettikleri takdirde müşevvik ile asıl
fail ve fer'an methali olanlar, tefrik edilmeksizin müteselsilen mesul olurlar. Hakim, bunların
birbiri aleyhinde rücu hakları olup olmadığını takdir ve icabında bu rücuun şumulünün
derecesini tayin eyler.
Yataklık eden kimse, vaki olan kardan hisse almadıkça yahut iştirakiyle bir zarara sebebiyet
vermedikçe mesul olmaz. 2 - MUHTELİF SEBEPLERİN İÇTİMAI HALİNDE
Madde 51 - Müteaddit kimseler muhtelif sebeplere (haksız muamele, akit, kanun) binaen
mesul oldukları takdirde haklarında, birlikte bir zarar vukuuna sebebiyet veren kimseler
hakkındaki hükümlere göre muamele olunur.
Kaideten haksız bir fiili ile zarara sebebiyet vermiş olan kimse en evvel, tarafından hata
vaki olmamış ve üzerine borç alınmamış olduğu halde kanunen mesul olan kimse en sonra,
zaman ile mükellef olur.
VII:MEŞRU MÜDAFAA, IZTIRAR VE KENDİ HAKKINI VİKAYE İÇİN KUVVET
KULLANILMASI
Madde 52 - Meşru müdafaa halinde mütecavizin şahsına veya mallarına yapılan zarardan
dolayı tazminat lazım gelmez.
Kendisini veya diğerini zarardan yahut derhal vukubulacak bir tehlikeden vikaye için
başkasının mallarına halel iras eden kimsenin borçlu olduğu tazminat miktarını hakim,
hakkaniyete tevfikan tayin eder.
Kendi hakkını vikaye için cebri kuvvete müracaat eden kimse hal ve mevkia nazaran
zamanında hükümetin müdahalesi temin edilemediği yahut hakkının ziyaa uğramasını yahut
hakkının kullanılması hususunun pek çok müşkül olmasını meni için başka vasıtalar mevcut
olmadığı takdirde, bir güna tazminat itasiyle mükellef olmaz.
VIII:CEZA HUKUKU İLE MEDENİ HUKUK ARASINDA MÜNASEBET
Madde 53 - Hakim, kusur olup olmadığına yahut haksız fiilin faili temyiz kudretini haiz
bulunup bulunmadığına karar vermek için ceza hukukunun mesuliyete dair ahkamiyle bağlı
olmadığı gibi, ceza mahkemesinde verilen beraet karariyle de mukayyet değildir. Bundan
başka ceza mahkemesi kararı, kusurun takdiri ve zararın miktarını tayin hususunda dahi
hukuk hakimini takyit etmez.
B - TEMYİZ KUDRETİNİ HAİZ OLMAYANLARIN MESULİYETİ
Madde 54 - Hakkaniyet iktiza ediyorsa hakim, temyiz kudretini haiz olmayan kimseyi ika
ettiği zararın tamamen yahut kısmen tazminine mahkum eder.
Temyiz kudretini muvakkaten ızaa eden kimse, bu halde iken yapmış olduğu zararı tazmine
mecburdur. Şukadar ki kendi kusuru olmaksızın ika edilmiş olduğunu ispat eder ise mesul
olmaz.
C - İSTİHDAM EDENLERİN MESULİYETİ
Madde 55 - Başkalarını istihdam eden kimse, maiyetinde istihdam ettiği kimselerin ve
amelesinin hizmetlerini ifa ettikleri esnada yaptıkları zarardan mesuldür. Şukadar ki böyle bir
zararın vukubulmaması için hal ve maslahatın icabettiği bütün dikkat ve itinada bulunduğunu
yahut dikkat ve itinada bulunmuş olsabile zararın vukuuna mani olamıyacağını ispat ederse
mesul olmaz. İstihdam eden kimsenin, zamin olduğu şey ile zararı ika eden şahsa karşı rücu hakkı vardır.
D - HAYVANLAR TARAFINDAN YAPILAN ZARARDAN MESULİYET
I:ZARAR VE ZİYAN
Madde 56 - Bir hayvan tarafından yapılan zararı o hayvan kimin idaresinde ise o kimse hal
ve maslahatın icabettiği bütün dikkat ve itinayı yaptığını yahut bu dikkat ve itinada bulunmuş
olsa bile zararın vukuuna mani olamıyacağını ispat etmedikçe tazmine mecburdur.
Bu surette eğer hayvan diğer bir şahıs yahut diğer bir şahsa ait olan hayvan tarafından
ürkütülmüş olur ise bu kimse onlara rücu edebilir.
II:HAYVAN ÜZERİNDE HAPİS HAKKI
Madde 57 - Bir kimsenin hayvanı diğerinin gayri menkulü üzerinde bir zarar yaptığı
takdirde gayrimenkulün zilyedi o hayvanı zabt ve kendisine ita olunabilecek tazminat
mukabilinde teminat olmak üzere yedinde hapsetmeğe hakkı vardır. Eğer hal ve maslahat
icabederse, gayrimenkul zilyedi o hayvanı öldürebilir. Şukadar ki gayrimenkulün zilyedi
heman keyfiyetten hayvanların sahibini haberdar etmeğe ve eğer onu bilmiyorsa kendisini
bulmak için lazımgelen tedbirleri ittihaz eylemeğe mecburdur.
H - BİNA VE DİĞER ŞEYLERDE MESULİYET
I:ZARAR VE ZİYAN
Madde 58 - Bir bina veya imal olunan herhangi bir şeyin maliki, o şeyin fena
yapılmasından yahut muhafazadaki kusurundan dolayı mesul olur.
Bu cihetten dolayı kendisine karşı mesul olan şahıslar aleyhindeki rücu hakkı mahfuzdur.
II:TEDBİRLER:
Madde 59 - Bir binadan yahut diğer bir şahsın imal ettiği şeylerden dolayı zuhura gelecek
bir zarara maruz olan kimsenin, tehlikeyi bertaraf etmek için, lazımgelen tedbirlere tevessül
etmesini malikten talep etmeğe hakkı vardır.
Şahısların ve malların vikayesine dair olan zabıta nizamları bakidir.
V - MÜRURU ZAMAN
Madde 60 - Zarar ve ziyan yahut manevi zarar namiyle nakdi bir meblağ tediyesine
müteallik dava, mutazarrır olan tarafın zarara ve failine ittılaı tarihinden itibaren bir sene ve
her halde zararı müstelzim fiilin vukuundan itibaren on sene mürurundan sonra istima
olunmaz.
Şukadar ki zarar ve ziyan davası, ceza kanunları mucibince müddeti daha uzun müruru
zamana tabi cezayı müstelzim bir fiilden neşet etmiş olursa şahsi davaya da o müruru zaman
tatbik olunur. Eğer haksız bir fiil, mutazarrır olan taraf aleyhinde bir alacak tevlit etmiş olursa, mutazarrır
kendisinin tazminat talebi müruru zaman ile sakıt olsa bile o alacağı vermekten imtina
edebilir.
ÜÇÜNCÜ FASIL : HAKSIZ BİR FİİL İLE MAL İKTİSABINDAN DOĞAN BORÇLAR
A - ŞARTLAR
I:UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 61 - Haklı bir sebep olmaksızın aharın zararına mal iktisabeden kimse, onu iadeye
mecburdur. Hususiyle muteber olmayan veya tahakkuk etmemiş bulunan bir sebebe yahut
vücudu nihayet bulmuş olan bir sebebe müsteniden ahzolunan şeyin, iadesi lazımdır.
II:BORÇ OLMAYAN ŞEYİN TEDİYESİ
Madde 62 - Borçlu olmadığı şeyi ihtiyariyle veren kimse hataen kendisini borçlu zan
ederek verdiğini ispat etmedikçe onu istirdat edemez. Müruru zamana uğramış olan bir borcu
eda yahut ahlaki bir vazifeyi ifa için verilen şey, geri alınamaz.
B - İADENİN ŞÜMULÜ
I:MÜDDEAALEYHİN BORCU
Madde 63 - Haksız olarak bir şeyi istifa eden kimse, onun istirdadı zamanın da elinden
çıkmış olduğunu ispat ettiği miktar nisbetinde red ve iade ile mükellef değildir.
Şukadar ki kabız, o şeyi suiniyet ile elden çıkarmış yahut onu elden çıkarır iken bilahare
red ve iadeye mecbur olacağına vakif bulunmuş olursa red ve iadeye mecburdur.
II:MASRAFTAN MÜTEVELLİT HAKLAR
Madde 64 - Müddeaaleyhin, yaptığı zaruri yahut faideli masrafları istirdada salahiyeti
vardır. Müddeaaleyh, o şeyi kabzettiği zaman suiniyet ile hareket etmiş ise yaptığı faideli
masraflardan iade zamanında halen mevcut olan fazlalık nisbetindeki miktarı kendisine tediye
olunur. Diğer masraflardan dolayı müddeaaleyhin, bir güna tazminat talebine hakkı yoktur.
Fakat iadeden evvel kabzolunan şey ile birleştirilmiş olan ziyadeyi, o şeye zarar vermeksizin
tefrik kabil olduğu ve müddeide masrafların bedelini teklif etmediği takdirde ilave olunan
ziyadeyi ref edebilir.
C - İSTİRDADIN CAİZ OLMAMASI
Madde 65 - Haksız yahut ahlaka (adaba) mugayir bir maksat istihsali için verilen bir şeyi
istirdada mahal yoktur.
D - MÜRURU ZAMAN
Madde 66 - Haksız surette mal iktisabından dolayı ikame olunacak dava, mutazarrır olan
tarafın verdiğini istirdada hakkı olduğuna ıttılaı tarihinden itibaren bir sene müruriyle ve her
halde bu hakkın doğduğu tarihten itibaren on senenin müruriyle sakıt olur. Eğer mal iktisabı mutazarrır olan taraf aleyhinde bir borç teşkilinden ibaret ise, mutazarrırın hakkı müruru
zaman ile sakıt olmuş olsa bile, bu borcu ifa etmez.
İKİNCİ BAP : BORÇLARIN HÜKMÜ
BİRİNCİ FASIL : BORÇLARIN İFASI
A - UMUMİ ESASLAR
I:BİZZAT BORÇLU TARAFINDAN İFA
Madde 67 - Borcun, bizzat borçlu tarafından ifa edilmesinde alacaklının menfaati
bulunmadıkça; borçlu, borcunu şahsen ifaya mecbur değildir.
II:İFANIN MEVZUU
1 - KISMEN TEDİYE
Madde 68 - Borcun miktarı muayyen ve tamamı muaccel olduğu takdirde alacaklı kısmen
vukubulan tediyeyi reddedebilir. Alacaklı kısmen tediyeyi kabul ederse borçlu, borçtan ikrar
eylediği kısmı tediyeden imtina edemez.
2 - TAKSİM KABİL OLMIYAN BORÇ
Madde 69 - Borç, taksim edilemediği ve alacaklılar birden ziyade olduğu takdirde
bunlardan her biri borcun tamamen ifasını isteyebilir. Borçlu hepsine karşı borcunu vermeye
mecburdur. Borçlular birden ziyade ise her biri taksimi kabil olmayan borcun tamamını
vermekle mükelleftir. Halin icabından hilafı anlaşılmadıkça, veren borçlu, kendisiyle
müştereken borçlu olanlara hisseleriyle rücu hakkını haiz ve bu nispette alacaklının haklarına
halef olur.
3 - MUAYYEN OLMAYAN BİR ŞEYE TAALLUK EDEN BORÇ
Madde 70 - Verilmesi lazım gelen şey yalnız nevile tayin edilmiş ise işin mahiyetinden
hilafı anlaşılmadıkça bu şeyin intihabı borçluya aittir. Bununla beraber borçlu, mutavassıt
vasıftan aşağı vasıfta bir şey veremez.
4 - BİRDEN ZİYADE ŞEYLERE TAALLUK EDEN BORÇ
Madde 71 - Borç birden ziyade şeylerin yapılmasını veya verilmesini şamil olupta borçlu
bunlardan yalnız biriyle mükellef tutulabilirse işin mahiyetinden hilafı anlaşılmadıkça intihap,
borçluya aittir.
5 - FAİZ:
Madde 72 - Bir kimse faiz vermesine mecbur olupta miktarı ne mukavale ile ne de kanun
veya örf ve adet ile muayyen değil ise bu faiz senevi yüzde beş hesabiyle tediye olunur.
(Mukavele ile faiz meselesinde suiistimalin meni hukuku amme kanunlarına aittir.)
B - BORCUN İFA EDİLECEĞİ MAHAL Madde 73 - Borcun ifa edilmesi lazım gelen yer, iki tarafın sarih veya zımni arzusuna göre
tayin edilir. Hilafına bir şart mevcut olmadığı surette aşağıdaki hükümler tatbik olunur:
1 - Borç bir miktar paradan ibaret ise tediye alacaklının verme zamanında mukim
bulunduğu yerde vukubulur.
2 - Borç muayyen bir şeye taalluk ediyorsa bu şey akdin inikadı zamanında bulunduğu
yerde teslim olunur.
3 - Bunlardan başka her borç doğumu zamanında borçlunun mukim bulunduğu yerde ifa
edilir. Alacaklının ikametgahında tediye edilmesi lazım gelen bir borcun ifası borcun
doğumundan sonra alacaklının ikametgahını değiştirmesi sebebiyle ehemmiyetli bir surette
güçleşmiş ise borç alacaklının evvelki ikametgahında ifa olunabilir.
C - İFANIN ZAMANI
I:MUACCEL BORÇ
Madde 74 - Ecel meşrut olmadığı veya işin mahiyetinden anlaşılmadığı takdir de borcun
hemen ifa ve derhal icrası talep olunabilir.
II:MÜECCEL BORÇ
1 - AY ÜZERİNE ECEL
Madde 75 - Borcun ifası için bir ayın iptidası veya nihayeti tayin olunmuş ise ayın birinci
ve sonuncu günü anlaşılır. Bir ayın ortası tayin olunmuş ise bundan ayın on beşi anlaşılır.
2 - DİĞER ECELLER
Madde 76 - Bir borç veya sair her hangi bir tasarruf akdin inikadından itibaren bir müddetin
hitamında ifa ve icra edilmek lazım geldiği takdirde, vade aşağıdaki veçhile tayin olunur:
1 - Müddet, gün ile tayin edilmiş ise borç, akdin inikat ettiği gün sayılmıyarak müddetin
son günü muaccel olur. Müddet, sekiz veya on beş gün ise bu müddet bir veya iki haftayı
değil tamam sekiz veya on beş günü ifade eder.
2 - Müddet haftalar ile tayin edilmiş ise borç son haftanın, akdin münakit olduğu güne
ismen tevafuk eden gününde muaccel olur.
3 - Müddet ay ile veya sene, yarı sene ve senenin dörtte biri gibi birden ziyade ayları ihtiva
eden bir zaman ile tayin edildiği surette borç, akdin münakit olduğu gün ayın kaçıncı günü ise
son ayın buna tekabül eden günü muaccel olur. Son ayda tekabül eden gün mevcut değil ise
borç son ayın son günü ifa olunur.
Yarım ay tabiri, on beş günlük bir müddete muadildir. Müddet bir veya birden ziyade ay ile
yarım ay ise on beş gün son olarak hesap edilir. Bu kaideler, müddet, akdin inikadından başka bir zamandan itibaren cereyan ettiği
surettede tatbik olunur. Muayyen bir zaman içinde ifa edilmek lazım gelen bir borcu borçlu,
müddetin hitamından evvel ifa ile mükelleftir.
3 - CUMA VE TATİL GÜNLERİ
Madde 77 - Bir cumaya veya kanunen tatil olarak kabul edilen diğer bir güne tesadüf eden
vade kendiliğinden bu günü takip edip tatil olmıyan ilk güne geçer. Hilafına mukavele
muteberdir.
III:İŞLERE TAHSİS OLUNAN SAATLERDE İFA
Madde 78 - Borç vade gününde işlere tahsis olunan saatler zarfında ifa ve alacaklı
tarafından kabul edilmek lazım gelir.
IV:ECELİN UZATILMASI
Madde 79 - Borcun ifası için tayin olunan ecel uzatılmış ise yeni mehil, aksi şart
edilmedikçe evvelki mehlin hitamını takip eden birinci günden başlar.
V:VAKTİNDEN EVVEL İFA
Madde 80 - Akdin hükmünden veya mahiyetinden veya hal icabından iki tarafın hilafını
kast ettikleri anlaşılmadığı takdirde, borçlu borcunu vadesinden evvel ifa edebilir. Şu kadarki
borçlunun, vadeden evvel tediyede bulunmasından dolayı mukavele ile veya adeten mezun
olmadıkça bir miktar tenzilat icrasına hakkı yoktur.
I:MÜTEKABİL TAAHHÜDATI İHTİVA EDEN AKİTTE
1 - İFANIN TARZI
Madde 81 - Mütekabil taahhütleri muhtevi olan bir akdin ifasını talep eden kimse, akdin
şartlarına ve mahiyetine nazaran bir ecelden istifade hakkını haiz olmadıkça kendi borcunu ifa
etmiş veya ifasını teklif eylemiş olmak lazımdır.
2 - BORCUNU ÖDEMEKTEN ACİZ HALİNDE BİR TARAFIN FESİH HAKKI
Madde 82 - Mütekabil taahhütleri muhtevi olan bir akitte akitlerden birinin borcunu edadan
aciz olması ve bilhassa iflas veya aleyhindeki haczin neticesiz kalması sebebi ile diğer tarafın
hakkı tehlikeye düşerse, bu taraf, lehindeki borcun ifası temin edilinceye kadar kendisine
terettüp eden borcun ifasından imtina ve talebi üzerine bu teminat münasip bir müddet içinde
verilmediği surette akti feshedebilir.
D - TEDİYE
I:MEMLEKET PARASİYLE
Madde 83 - Mevzuu para olan borç memleket parasiyle ödenir. Akit tediye mahallinde kanuni rayici olmayan bir para üzerine varit olmuş ise akdin
harfiyen icrası "aynen ödemek" kelimeleri veya buna muadil sair tabirat ile şart edilmiş
olmadıkça borç vadenin hulülü günündeki rayici üzerinden memleket parasiyle ödenebilir.
(Ek fıkra: 14/11/1990 - 3678/29 md.) Yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi
halinde alacaklı, bu borcu vade veya fiili ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile
ödenmesini isteyebilir.
II:MAHSUP
1 - KISMEN TEDİYE HALİNDE
Madde 84 - Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen icra eylediği
tediyeyi resülmale mahsup edebilir.
Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış ise borçlu kısmen icra
eylediği tediyeyi temin edilen veya teminatı daha iyi olan kısma mahsup etmek hakkını haiz
değildir.
2 - BİRDEN FAZLA BORÇLAR OLDUĞU SURETTE
A ALACAKLININ BEYANINA TEVFİKAN
Madde 85 - Birden fazla borçları bulunan borçlu, borçları ödemek zamanında bu borçlardan
hangisini tediye etmek istediğini alacaklıya beyan etmek hakkını haizdir.
Borçlu beyanatta bulunmadığı surette vukubulan tediye kendisi tarafından derhal itiraz
edilmiş olmadıkça alacaklının makbuzda irae ettiği borca mahsup edilmiş olur.
B KANUNA TEVFİKAN
Madde 86 - Kanunen muteber bir beyan vaki olmadığı yahut makbuzda bir güna mahsup
gösterilmediği takdirde, tediye muaccel olan borca mahsup edilir.
Müteaddit borçlar muaccel ise tediye, borçlu aleyhinde birinci olarak takip edilen borca
mahsup edilir. Takibat vaki olmamış ise tediye, vadesi iptida hulül etmiş olan borca mahsup
edilir.
Müteaddit borçların vadeleri aynı zamanda hulül etmiş ise mahsup mütenasiben vaki olur.
Hiç bir borcun vadesi hulül etmemiş ise alacaklı için en az teminatı haiz olan borca mahsup
edilir.
III:MAKBUZ VE SENETLERİN İADESİ
1 - BORÇLUNUN HAKKI
Madde 87 - Borcu ödeyen borçlu, bir makbuz veya borcun tamamı tediye edilmiş ise
senedin geri verilmesini veya iptalini istemek hakkını haizdir. Borcun tamamı ödenmemiş
veya senet alacaklıya başka haklar da vermekte ise borçlu ancak makbuz itasını ve tediyenin
senede dercini isteyebilir. 2 - HÜKÜMLERİ
Madde 88 - Faizden veya icar bedeli gibi muayyen zamanlarda ödenmesi lazım gelen sair
borçlardan ihtirazi bir kayıt dermeyan etmeksizin bir taksit için makbuz veren alacaklı ondan
evvelki taksitleri de tahsil etmiş sayılır. Alacaklı resülmal için makbuz vermiş ise faizlerinide
tahsil etmiş sayılır. Senet borçluya iade edildikte borç sakıt olmuş sayılır.
3 - SENEDİN İADESİNİN MÜMKÜN OLAMAMASI
Madde 89 - Alacaklı senedi zayi ettiğini iddia eder ise tediyede bulunan borçlu kendisine
senedin iptalini ve borcun sukutunu mübeyyin resmen tanzim veya usulen tasdik edilmiş bir
ilmühaber vermeğe alacaklıyı mecbur edebilir. Kıymetli evrakın iptaline müteallik hükümler
mahfuzdur.
E - ALACAKLININ TEMERRÜDÜ
I:ŞARTLARI
Madde 90 - Yapılacak veya verilecek şey usulü dairesinde kendisine arz olunan alacaklı
muhik bir sebep olmaksızın onu reddeder veya borçlunun borcunu ifa edebilmesi için
tekaddümen kendi tarafından yapılması lazım gelen muameleleri icradan imtina eder ise,
mütemerrit addolunur.
II:HÜKÜMLERİ
1 - BORCUN MEVZUU BİR AYIN OLDUĞU SURETTE
A TEVDİ HAKKI
Madde 91 - Alacaklı mütemerrit olduğu takdirde borçlu hasar ve masrafları alacaklıya ait
olmak üzere vereceği şeyi tevdi ederek borcundan beraet edebilir. Tevdi edilecek yeri, tediye
yerindeki hakim tayin eder. Fakat ticari eşya, hakimin kararı olmaksızın dahi bir ardiyeye
tevdi edilebilir.
B SATMAK HAKKI
Madde 92 - Akdin mevzuu olan şeyin mahiyeti veya işin nevi tevdia mani olur veya
verilecek şey bozulmağa maruz veya muhafazası masrafı mucip veya tevdii büyük masrafları
müstelzim olur ise borçlu evvelen ihtarda bulunduktan sonra hakimin izniyle onu alenen
sattırarak bedelini tevdi edebilir. Verilecek şey borsada mukayyet veya cari fiatı mevcut veya
masraflarına nispetle kıymeti az ise satışın aleni olması lazım olmadığı gibi ihtara lüzum
görmeksizinde hakim, satışa müsaade edebilir.
C TEVDİ EDİLEN ŞEYİN İSDİRDADI
Madde 93 - Alacaklı tevdi edilen şeyi kabul eylediğini beyan etmiş veya tevdi bir rehnin
fekkini tevlit eylemiş bulunmadıkça, borçlu tevdi edilen şeyi istirdat edebilir. Tevdii edilen
şeyin istirdadı ile beraber, alacak bütün teferrüatiyle yeniden tevellüt eder.
2 - BORCUN MEVZUU BİR ŞEY OLMADIĞI SURETTE Madde 94 - Borcun mevzuu bir aynın teslimini tazammun etmediği surette eğer alacaklı
mütemerrit ise borçlunun temerrürdüne müteallik hükümlere tevfikan, borçlu akdi
feshedebilir.
F - BORCUN İFASINA MANİ OLAN DİĞER SEBEPLER
Madde 95 - Verilecek şey ve yapılacak iş ne alacaklıya nede alacaklıya müteallik şahsi
diğer bir sebeple mümessiline arz edilemez veya borçlunun kusuru olmaksızın alacaklının
şahsında tereddüt olunursa borçlu, alacaklının temerrüdü halinde olduğu gibi tevdi etmek
veya akdi fesheylemek hakkını haizdir.
İKİNCİ FASIL : BORÇLARIN ÖDENMEMESİNİN NETİCELERİ
A - BORCUN İFA EDİLMEMESİ
I:BORÇLUNUN MESULİYETİ
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 96 - Alacaklı hakkını kısmen veya tamamen istifa edemediği takdirde borçlu
kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe bundan mütevellit zararı
tazmine mecburdur.
2 - BİR ŞEYİN YAPILMASI VEYA YAPILMAMASI BORÇLARI
Madde 97 - Bir şeyin yapılmasına müteallik borç borçlu tarafından ifa edilmediği takdirde,
alacaklı masrafı borçluya ait olmak üzere borcun kendisi tarafından ifasına izin verilmesini
talep edebilir. Her türlü zarar ve ziyan davası hakkı mahfuzdur.
Bir şeyin yapılmamasına taalluk eyleyen borca muhalif surette hareket eden kimse mücerret
muhalefet ile zarar ve ziyan tediyesine mecburdur.
Bundan başka alacaklı taahhüde muhalif olarak yapılan şeyin ref'ini isteyebilir. Alacaklı,
masrafları borçluya ait olmak üzere, kendisi tarafından ref'a izin verilmesini de isteyebilir.
II:MESULİYETİN VÜSATİ
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 98 - Borçlu, umumiyet itibariyle her kusurdan mesuldur. Bu mesuliyetin vüsati işin
hususi mahiyetine göre çok veya az olabilir. Hususiyle iş borçlu için bir faideyi mucip
olmadığı surette, mesuliyet daha az şiddetle takdir olunur.
Haksız fiillerden mütevellit mesuliyete müteallik hükümler, kıyasen akde muhalif
hareketlerede tatbik olunur.
2 - MESULİYETTEN BERAAET ŞARTI
Madde 99 - Hile veya ağır kusur halinde düçar olacağı mesuliyetten borçlunun iptidaen
beraetini tazammun edecek her şart, batıldır. Hafif kusur halinde, borçlu iptidaen mesuliyetten beraeti tazammun eden şartın dermeyanı
sırasında alacaklı borçlunun hizmetinde ise veya mesuliyet hükümet tarafından imtiyaz
suretiyle verilen bir sanatin icrasından tevellüt ediyorsa; haiz olduğu takdir salahiyetine istinat
ile hakim, bu şartı batıl addedebilir.
3 - MUAVİN ŞAHISLARIN MESULİYETİ
Madde 100 - Bir borcun ifasını veya bir borçdan mütevellit bir hakkın kullanılmasını
kendisi ile beraber yaşayan şahıslara veya maiyetinde çalışanlara velev kanuna muvafık
surette tevdi eden kimse, bunların işlerini icra esnasında ika ettikleri zarardan dolayı diğer
tarafa karşı mesuldür.
Bunların fiilinden mütevellit mesuliyeti, evvelce iki taraf arasında yapılan bir mukavele
tamamen veya kısmen bertaraf edebilir.
Alacaklı, borçlunun hizmetinde ise veya mesuliyet hükümet tarafından imtiyaz suretiyle
verilen bir sanatin icrasından tevellüt ediyorsa; borçlu mukavele ile ancak hafif bir kusurdan
mütevellit mesuliyetten kendisini beri kılabilir.
B - BORÇLUNUN TEMERRÜDÜ
I:ŞARTLAR
Madde 101 - Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtariyle, mütemerrit olur.
Borcun ifa edileceği gün müttefikan tayin edilmiş veya muhafaza edilen bir hakka istinaden
iki taraftan birisi bunu usulen bir ihbarda bulunmak suretiyle tesbit etmiş ise, mücerret
bugünün hitamı ile borçlu mütemerrit olur.
II:HÜKÜMLERİ
1 - KAZA HALİNDE MESULİYET
Madde 102 - Mütemerrit olan borçlu, borcun teahhürle ifasından dolayı zarar ve ziyan
tediyesine mecbur olduğu gibi kazara vukua gelecek zarardan da mesuldür.
Borçlu, kendisi tarafından bir güna kusur olmaksızın teahhürde bulunmuş olduğunu veya
borç vakit ve zamaniyle ifa edilmiş olsa bile kazanın alacaklının zararına olarak tediye
olunacak şeye isabet edeceğini ispat ederek, bu mesuliyetten kurtulabilir.
2 - GEÇMİŞ GÜNLER FAİZİ
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 103 - Bir miktar paranın tediyesinden temerrüt eden borçlu mukavele ile daha az bir
faiz tayin edilmiş olsa bile geçmiş günler için senevi yüzde beş hesabiyle faiz tediyesine
mecburdur.
Akitte doğrudan doğruya veya taksite raptedilmiş komüsyon şeklinde yüzde beşten ziyade
bir faiz şart edilmiş ise bu faizde temerrüt eden borçludan istenebilir. (Üçüncü fıkra mülga: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
B FAİZİN, MÜTEDAHİL TAKSİTLERİN, HİBE ETTİĞİ MEBALİĞİN TEDİYESİNDE
MÜTEMERRİT OLAN BORÇLU
Madde 104 - Faiz veya mütedahil iratların yahut hibe ettiği bir miktar paranın tediyesinden
temerrüt eden borçlu bunlar için geçmiş günler faizini ancak icraya veya mahkemeye
müracaat gününden itibaren tediyeye mecburdur.
Bunun aksine olan her şart, cezai şart hakkındaki hükümlere tevfikan takdir olunur.
Geçmiş günler faizinin tediyesinde temerrüt sebebi ile faiz yürütülemez.
3 - MUNZAM ZARAR
Madde 105 - Alacaklının düçar olduğu zarar geçmiş günler faizinden fazla olduğu surette
borçlu kendisine hiç bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe bu zararı dahi tazmin ile
mükelleftir.
Bu munzam zarar derhal takdir olunabilirse hakim, esasa dair karar verir iken bu zararın
miktarını dahi tayin edebilir.
4 - BİR MEHİL TAYİNİ SURETİYLE
A FESİH HAKKI
Madde 106 - Karşılıklı taahhütleri havi olan bir akitte iki taraftan biri mütemerrit olduğu
takdirde, diğeri borcun ifa edilmesi için münasip bir mehil tayin veya münasip bir mehilin
tayinini hakimden isteyebilir.
Bu mehil zarfında borç ifa edilmemiş bulunduğu surette alacaklı her zaman onun ifasını
talep ve teahhür sebebi ile zarar ve ziyan davası ikame eylemek hakkını haizdir; birde aktin
icrasından ve teahhürü sebebiyle zarar ve ziyan talebinden vaz geçtiğini derhal beyan ederek
borcun ifa edilmemesinden mütevellit zarar ve ziyanı talep veya akdi fesh edebilir.
B DERHAL FESİH
Madde 107 - Aşağıdaki hallerde bir mehil tayinine lüzum yoktur.
1 - Borçlunun hal ve vaziyetinden bu tedbirin tesirsiz olacağı anlaşılırsa
2 - Borçlunun temerrüdü neticesi olarak borcun ifası alacaklı için faidesiz kalmış ise.
3 - Akdin hükümlerine göre borç tayin ve tesbit edilen bir zamanda veya muayyen bir
mehil içinde ifa edilmek lazım geliyorsa.
C RÜCUUN HÜKÜMLERİ
Madde 108 - Akitten rücu eden alacaklı, vaidolunan şeyi vermekten imtina ve tediye
eylediği şeyi istirdat edebilir. Bundan başka borçlu kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat edemezse
alacaklı akdin hükümsüzlüğünden mütevellit zararın tazminini de talep edebilir.
ÜÇÜNCÜ FASIL: BORÇLARIN ÜÇÜNCÜ ŞAHIS HAKKINDAKİ TESİRİ
A - ALACAKLIYA HALEF OLMAK
Madde 109 - Alacaklıya tediyede bulunan üçüncü şahıs aşağıdaki hallerde tediye eylediği
miktar nispetinde alacaklının haklarına kanunen halef olur:
1 - Başkasının borcu için rehnedilen bir şeyi rehinden kurtardığı ve bu şey üzerinde
mülkiyet hakkı veya sair diğer bir ayni hakkı haiz bulunduğu takdirde.
2 - Alacaklıya tediyede bulunan üçüncü şahsın ona halef olacağı borçlu tarafından
alacaklıya haber verildiği takdirde.
B - BAŞKASININ FİİLİNİ TAAHHÜT
Madde 110 - Bir üçüncü şahsın fiilini başkasına taahhüt eden kimse bu üçüncü şahıs
tarafından taahhüdün ifa edilmemesi halinde zarar ve ziyan tediyesine mecburdur.
(Ek fıkra: 08/07/1981 - 2486/1 md.) Muayyen bir müddet için yapılan taahhütlerde,
müddetin bitimine kadar taahhüt edene yazılı olarak başvurulmaması halinde taahhüdün
hükümsüz olacağına dair sözleşme muteberdir.
C - BAŞKASI LEHİNE ŞART
I:UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 111 - Kendi namına akit yapan bir kimse, üçüncü şahıs lehine bir borç şart etmiş
ise, o borcun ifasını talebetmek hakkını haizdir.
Üçüncü şahıs veya o borçda üçüncü şahsa da halef olanlar dahi, iki tarafın niyetine veya örf
ve adete tevafuk ettiği takdirde, borcun ifasını şahsan ta lebedebilirler.
Bu takdirde üçüncü şahıs veya onu istihlaf edenler bu hakkı kullanmak istediklerini
borçluya beyan ettiklerinden itibaren alacaklının borçluyu ibraya hakkı kalmaz.
II:SİGORTA İLE TEMİN EDİLMİŞ HUKUKİ MESULİYETLER
Madde 112 - Başkasını istihdam eden bir kimse çalıştırdığı ameleye karşı hukuki
mesuliyetlerini temin için sigorta yapıpta amele, sigorta ücretinin en aşağı yarısını tediyeye
iştirak etmiş ise; sigortadan mütevellit haklar, münhasıran ameleye ait olur.
ÜÇÜNCÜ BAP : BORÇLARIN SUKUTU
A - BORÇLARIN FERİLERİNİN SUKUTU
Madde 113 - Asıl borç tediye ile veya sair bir suretle sakıt olduğu takdirde kefalet ve rehin
ve sair fer'i haklar dahi sakıt olur. Evvelce işleyen faizleri talep hakkının mahfuz bulunduğu beyan edilmiş veya hal icabından
neşet eylemiş olmadıkça bu faizler talep olunamaz.
Gayrimenkul rehine ve kıymetli evraka ve konkordatoya müteallik hususi hükümler
mahfuzdur.
B - TECDİT
I:UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 114 - Borcun tecdidi akitten vazıh surette anlaşılmak lazımdır.
Hususiyle mevcut bir borç için kambiyo taahhüdünde bulunmak veya yeni bir alacak senedi
veya yeni bir kefaletname imza etmek, tecdidi tazammun etmez.
Bununla beraber, bu hükmün aksine dair akdolunan mukaveleler muteberdir.
II:CARİ HESAP
Madde 115 - Muhtelif kalemlerin bir hesabı cariye mücerret kaydedilmesiyle borç tecdit
edilmiş olmaz.
Şu kadarki hesap kesilipte diğer tarafçada kabul edilmiş olduğu takdirde, borç tecdit
edilmiş olur.
Eğer kalemlerden biri mukabilinde teminat varsa hesap kesilip tasdik edilmiş olsa bile
hilafı şart edilmedikçe bu teminata halel gelmez.
C - ALACAKLI VE BORÇLU SIFATLARININ BİRLEŞMESİ:
Madde 116 - Alacaklılık ve borçluluk sıfatlarının bir şahısta içtimaiyle borç sakıt olur.
Bu içtimaın zevaliyle borç avdet eder.
Gayrimenkul rehni ile kıymetli evrak hakkındaki hususi hükümler bakidir.
D - İFANIN MÜMKÜN OLMAMASI:
Madde 117 - Borçluya isnat olunamıyan haller münasebetiyle borcun ifası mümkün
olmazsa, borç sakıt olur.
Karşılıklı taahhütleri havi akitlerde bu suretle beri olan borçlu haksız iktisaplara müteallik
hükümlere tevfikan almış olduğu şeyleri iadeye mecbur ve kendisine henüz tediye edilmemiş
bulunan şeyi istemek hakkından mahrum olur. Kanun veya akit ile, borcun ifasından evvel
bile vukua gelen zararın, alacaklıya tahmil edilmiş olduğu haller bundan müstesnadır.
E - TAKAS:
I:ŞARTLARI 1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 118 - İki şahıs karşılıklı bir miktar meblağı veya yekdiğerine mümasil başka malları
birbirine borçlu oldukları takdirde, her iki borç muaccel ise iki taraftan her biri borcunu
alacağı ile takas edebilir.
Alacaklardan biri, münazaalı olsa bile takas dermeyan olunabilir.
Müruru zamana uğramış bir alacak, takas dermeyan edebileceği zamanda müruru zaman ile
sakıt olmuş değil ise onun da takası dermeyan olunabilir.
2 - KEFALET HALİNDE
Madde 119 - Asıl borçlunun takası dermeyan etmeğe hakkı oldukça, kefili alacaklıya
tediyede bulunmaktan imtina edebilir.
3 - ÜÇÜNCÜ ŞAHIS LEHİNE TAAHHÜT HALİNDE
Madde 120 - Bir üçüncü şahıs lehine taahütte bulunan kimse borcunu, diğer akidin
kendisine borçlu olduğu şey ile takas edemez.
4 - BORÇLUNUN İFLASI HALİNDE
Madde 121 - Borçlunun iflası halinde alacaklılar, muaccel olmasa bile alacaklarının
müflisin kendilerinde olan alacağı ile takas edebilirler.
II:HÜKÜMLERİ:
Madde 122 - Takas, ancak borçlunun takası dermeyan etmek kastini alacaklıya
bildirmesiyle vaki olur.
Bu takdirde iki borç takas edilebilecekleri andan itibaren en az olan borcun miktarı
nispetinde sakıt olmuş addolunur.
Hesabı cari meselesinde ticarete müteallik hususi taamüller bakidir.
III:TAKASI KABİL OLMIYAN ALACAKLAR:
Madde 123 - Aşağıdaki alacaklar, alacaklıların arzusu hilafında takas ile ıskat edilemez.
1 - Tevdi edilmiş veya haksız olarak alınmış veya hile ile alıkonulmuş bulunan bir şeyin
iadesine veya bedeline taallük eden mutalebeler.
2 - Nafaka ve iş ücreti gibi borçlunun ve ailesinin iaşesi için mutlak surette zaruri olup
hususi mahiyeti itibariyle fiilen alacaklının eline verilmesi icap eden alacaklar.
3 - Devlet ve vilayet ve köyler lehine olarak hukuku ammeden neşet eden alacaklar.
IV:TAKASTAN FERAGAT: Madde 124 - Borçlu, iptidaen takastan feragat edebilir.
F - MÜRURU ZAMAN:
I:MÜDDETLER:
1 - ON SENELİK MÜRURU ZAMAN
Madde 125 - Bu kanunda başka suretle hüküm mevcut olmadığı takdirde, her dava on
senelik müruru zamana tabidir.
2 - BEŞ SENELİK MÜRURU ZAMAN
Madde 126 - Aşağıdaki alacak veya davalar hakkında beş senelik müruru zaman cari olur:
1 - Alelümum kiralar ile resülmal faizleri ve muayyen zamanlarda tediyesi meşrut aidat
hakkındaki davalar.
2 - Erzak bedeli ve nafaka ve otel ve lokanta masraflarına müteallik davalar.
3 - (Değişik bent: 29/06/1956 - 6763/41 md.) Sanatkarların veya esnafın emeklerinin
karşılığı, perakendecilerin sattıkları malların parası, noterlerin mesleki hizmetleri karşılığı,
başkalarının maiyetinde çalışan veya müstahdemi olan kimselerin, hizmetçilerin,
yevmiyecilerin ve işçilerin ücretleri hakkındaki davalar;
4 - (Ek bent: 29/06/1956 - 6763/41 md.) Ticari olsun olmasın bir şirket akdine dayanan ve
ortaklar arasında veya şirketle ortaklar arasında açılmış bulunan bütün davalar ile bir şirketin
müdürleri, temsilcileri, murakıplariyle şirket veya ortaklar arasındaki davalar, vekalet
akdinden, komüsyon aktinden, acentalık mukavelesinden, ticari tellallık ücreti davası hariç,
tellallık akdinden doğan bütün davalar, mütaahhidin kasıt veya ağır kusuru ile akdi hiç veya
gereği gibi yerine getirmemiş ve bilhassa ayıplı malzeme kullanmış veya ayıplı bir iş
meydana getirmiş olması sebebiyle açılacak davalar hariç olmak üzere istisna akdinden doğan
bütün davalar.
3 - MÜRURU ZAMAN MÜDDETLERİN KATİYETİ
Madde 127 - Bu üçüncü bapta tayin olunan müruru zaman müddetleri, mukavele ile tadil
olunamaz.
4 - MÜRURU ZAMANIN BAŞLANGICI
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 128 - Müruru zaman alacağın muaccel olduğu zamandan başlar, alacağın
muacceliyeti bir ihbar vukuuna tabi ise müruru zaman bu haberin verilebileceği günden
itibaren cereyan eder.
B MUAYYEN ZAMANLARDA VERİLEN İVAZLARDA Madde 129 - Kaydi hayat şartiyle irat ve muayyen zamanlarda tediye olunan sair şeylerin
tesviyesini talep hususunda müruru zaman ilk tediye edilmemiş olarak kalan taksitin
muacceliyet kesp ettiği günden başlar.
Alacak hakkında müruru zaman vaki olunca mütedahil taksitler hakkında da müruru zaman
vaki olmuş olur.
5 - MÜDDETLERİN HESABI
Madde 130 - Müddetlerin hesabında müruru zamanın başladığı gün nazarı itibare alınmaz
ve müruru zaman ancak müddetin son günü kullanılmaksızın geçtiği surette vaki olmuş olur.
Bununla beraber borçların ifası meselesinde müddetlerin hesabına müteallik kaideler
burada da tatbik olunur.
II:FER’İLER HAKKINDA MÜRURU ZAMAN:
Madde 131 - Asıl alacak hakkında müruru zaman vaki olunca faiz ve sair fer'i alacaklar
hakkında da müruru zaman vaki olmuş olur.
III:MÜRURU ZAMANIN CEREYANINA MANİ OLAN VE MÜRURU ZAMANI
TATİL EDEN SEBEPLER:
Madde 132 - Aşağıdaki hallerde müruru zaman cereyan etmez ve cereyana başlamış ise
inkıtaa uğrar:
1 - Velayet devam ettiği müddetçe çocukların baba ve analarına karşı olan alacakları
hakkında.
2 - Vesayet devam ettiği müddetçe vesayet altında bulunanların vasi veya Sulh Hakimi ve
Mahkemei Asliye Hakimleri zimmetinde olan alacakları hakkında.
3 - Nikah devam ettiği müddetçe karı kocadan birinin, diğeri zimmetinde olan alacakları
hakkında.
4 - Hizmet mukavelesinin devam ettiği müddetçe hizmetçilerin, istihdam edenlere karşı
olan alacakları hakkında.
5 - Borçlu alacak üzerinde intifa hakkını haiz olduğu müddetçe.
6 - Alacağı, bir Türk mahkemesi huzurunda iddia etmek imkanı olmadığı müddetçe.
Müruru zaman, tatil eden sebeplerin zail olduğu günün hitamından itibaren başlar veya
tevakkuftan evvel başlamış olan cereyanına devam eder.
IV:MÜRURU ZAMANIN KAT’I:
1 - KATI SEBEPLERİ
Madde 133 - Aşağıdaki hallerde müruru zaman katedilmiş olur: 1 - Borçlu borcu ikrar ettiği, hususiyle faiz veya mahsuben bir miktar para veya rehin yahut
kefil verdiği takdirde.
2 - Alacaklı dava veya defi zımnında mahkemeye veya hakeme müracaatla veya icrai
takibat yahut iflas masasına müdahale ile hakkını talep eylediği halde.
2 - BORÇLULARA KARŞI KAT’IN NETİCELERİ
Madde 134 - Müruru zaman, müteselsilen borçlu olanlardan veya taksimi kabil olmıyan bir
borcun müşterek borçlularından birine karşı katedilmiş olunca diğerlerine karşıda katedilmiş
olur.
Müruru zaman, asıl borçluya karşı katedilmiş olunca kefile karşıda katedilmiş olur.
Müruru zaman, kefile karşı katedilmiş olunca asıl borçluya karşı katedilmiş olmaz.
3 - YENİ MÜDDETİN MEBDEİ
A İKRAR VE HÜKÜM HALİNDE
Madde 135 - Müruru zaman katedilmiş olunca katıdan itibaren yeni bir müddet cereyan
etmeğe başlar.
Borç bir senette ikrar edilmiş veya bir hüküm ile sabit olmuş ise yeni müddet daima on
senedir.
B ALACAKLININ FİİLİ HALİNDE
Madde 136 - Bir dava veya defi ile katedilmiş olan müruru zaman, dava devam ettiği
müddetçe iki tarafın muhakemeye müteallik her muamelesinden ve hakimin her emir ve
hükmünden itibaren yeniden cereyana başlar.
Katı, icrai takibattan neşet etmiş ise müruru zaman takibe müteallik her muameleden
itibaren yeniden cereyana başlar.
Katı, bir iflasa müdahaleden neşet etmiş ise müruru zaman, iflasa müteallik hükümlere göre
alacağı yeniden talep etmek mümkün olduğu zamandan itibaren yeniden cereyana başlar.
V:DAVANIN REDDİ HALİNDE MUNZAM MÜDDET:
Madde 137 - Dava veya defi, vazıyed eden hakimin salahiyeti olmaması veya tamiri kabil
ve şekle müteallik bir noksan veya vaktinden evvel ikame edilmiş olması sebebi ile
reddolunmuş olupta arada müruru zaman müddeti hitam bulmuş ise alacaklı hakkını talep
etmek için altmış günlük munzam bir müddeten istifade eder.
VI:MENKUL REHNİ İLE TEMİN EDİLMİŞ ALACAK HALİNDE:
Madde 138 - Alacağın bir menkul rehni ile temin edilmiş bulunması, bu alacak hakkında
müruru zaman cereyanına mani olmaz. Fakat alacaklı rehinden hakkını istifa etmek
salahiyetini muhafaza eder. VII:MÜRURU ZAMANDAN FERAGAT:
Madde 139 - İptidaen müruru zamandan feragat batıldır.
Müteselsil borçlulardan biri tarafından vukubulan feragat, diğerlerine karşı dermeyan
olunamaz.
Feragat, taksimi kabil olmayan bir borcun müşterek borçlularından biri tarafından sadır
olduğu takdirdede hüküm böyledir. Asıl borçlu tarafından vukubulan feragat, kezalik kefile
karşı dermeyan olunamaz.
VIII:MÜRURU ZAMANIN DERMEYANI LÜZUMU:
Madde 140 - Müruru zaman dermeyan edilmediği surette hakim, müruru zamanı
kendiliğinden nazara alamaz.
DÖRDÜNCÜ BAP : BORÇLARIN NEVİLERİ
BİRİNCİ FASIL : MÜTESELSİL BORÇLAR
A - BORÇLULAR ARASINDA TESELSÜL:
I:ŞARTLARI:
Madde 141 - Alacaklıya karşı, her biri borcun mecmuundan mesul olmağı iltizam ettiklerini
beyan eden müteaddit borçlular arasında teselsül vardır.
Böyle bir beyanın fikdanı halinde teselsül ancak kanunun tayın ettiği hallerde olur.
II:ALACAKLI VE BORÇLU ARASINDAKİ MÜNASEBET:
1 - HÜKÜMLERİ
A MÜŞTEREK BORÇLULARIN MESULİYETİ
Madde 142 - Alacaklı müteselsil borçluların cümlesinden veya birinden borcun tamamen
veya kısmen edasını istemekte muhayyerdir.
Borcun tamamen edasına kadar bütün borçluların mesuliyeti devam eder.
B MÜŞTEREK BORÇLULARA AİT DEFİLER
Madde 143 - Müteselsil borçlulardan biri alacaklıya karşı onunla kendi arasındaki şahsi
münasebetlerden veya müteselsil borcun sebep veya mevzuundan tevellüt etmiş olanlardan
maada bir şey dermeyan edemez ve bütün borçlular arasında müşterek olan defileri dermeyan
etmediği halde onlara karşı mesul olur.
C MÜŞTEREK BORÇLULARDAN BİRİNİN ŞAHSİ FİİLİ Madde 144 - Hilafına mukavele olmadıkça müteselsil borçlulardan biri kendi fiili ile diğer
borçluların vaziyetlerini ağırlaştıramaz.
2 - MÜTESELSİL BORCUN SUKUTU
Madde 145 - Tediyesi ile veya yaptığı takas ile borcun tamamını veya bir kısmını iskat
etmiş olan müteselsil borçlulardan biri, sakıt olan borç nispetinde, diğer borçluları halas etmiş
olur.
Eğer müteselsil borçlulardan biri borç tediye olunmamış iken ondan tahallüs etmiş ise,
diğer borçlular ancak halin veya borcun mahiyetinin irae ettiği nispette bu beraetten istifade
edebilirler.
III:MÜŞTEREK BORÇLULAR ARASINDAKİ MÜNASEBETLER:
1 - TAKSİM
Madde 146 - Borcun mahiyetinden hilafı istidlal olunmadıkça, müteselsil borçlulardan her
biri alacaklıya yapılan tediyeden birbirine müsavi birer hisseyi üzerlerine almağa mecburdur.
Ve hissesinden fazla tediyede bulunan, fazla ile diğerlerine rücu hakkını haizdir.
Birinden tahsili mümkün olmayan miktar, diğerleri arasında mütesaviyen taksim olunur.
2 - HALEFİYET
Madde 147 - Rücu hakkından istifade eden müteselsil borçlulardan her biri, tediye ettiği
miktar nispetinde alacaklının haklarına halef olur.
Alacaklı, diğerlerinin zararına olarak müteselsil borçlulardan birinin vaziyetini iyileştirdiği
takdirde bu fiilinin neticelerini şahsan tahammül eder.
B - ALACAKLILARIN ARASINDA TESELSÜL:
Madde 148 - Borcun tamamını tediyesini istemek hakkını her birine bahş ettiğini borçlu
beyan ettiği hallerde, müteaddit alacaklılar arasında teselsül mevcut olacağı gibi kanunun
tayin ettiği maddelerde dahi bu nevi teselsül bulunur.
Müteselsil alacaklılardan birine vakı tediye ile borçlu bütün alacaklılara karşı beri olur.
Alacaklılardan birinin icraya veya mahkemeye müracaatından haberdar edilmedikçe borçlu
onlardan dilediğine tediyede muhayyerdir.
İKİNCİ FASIL: ŞARTA BAĞLI BORÇLAR
A - TALİKİ ŞART:
I:UMUMİYET İTİBARİYLE:
Madde 149 - Bir akdin mevzuunu teşkil eden borcun mevcudiyeti, meşkuk bir hadisenin
tahakkukuna talik edilmiş ise o akit şarta bağlı akit olur. İki taraf hilafını kast etmedikleri halde şarta bağlı akit, ancak şartın tahakkuku anından
itibaren hüküm ifade eder.
II:ŞARTIN BAĞLI OLDUĞU SIRADAKİ VAZİYET:
Madde 150 - Şart tahakkuk edinceye kadar borçlu, borcun layıkı veçhile edasına mani
olacak her nevi tasarruftan içtinap etmekle mükelleftir.
Şarta bağlı hakkı tehlikeye düçar edilen alacaklı, alacağı mutlak olan alacaklıların haklarını
muhafaza için yapmağa salahiyettar oldukları tedbirleri ittihaz edebilir.
Şartın tahakkukundan evvel yapılan temliki her tasarruf, şartın hükümlerini ihlal ettiği
nispette batıl olur.
III:FASILA ESNASINDA TAHAKKUK EDEN MENFAATLER:
Madde 151 - Şartın tahakkukundan evvel taahhüt olunan şey kendisine teslim olunan
alacaklı, şartın tahakkuku halinde, fasıla esnasında o şeyden elde ettiği menfaatlerede malik
olur.
Şart tahakkuk etmezse alacaklı elde ettiği menfaatleri red ile mükelleftir.
B - İNFİSAHİ ŞARTLAR:
Madde 152 - İnfisahı, meşkuk bir hadisenin tahakkukuna talik edilen akit, şartın tahakkuku
anından itibaren hüküm ifade etmez.
Kaideten, infisah makabline şamil olmaz.
C - MÜŞTEREK HÜKÜMLER:
I:ŞARTIN TAHAKKUKU:
Madde 153 - Eğer şart, iki taraftan birinin bizzat yapması lazım olmayan bir şeyin
icrasından ibaret ise, o tarafın vefatı halinde mirasçısı onun yerine kaim olabilir.
II:HİLELİ MÜMANAAT:
Madde 154 - Şartın tahakkukuna iki taraftan biri hüsnü niyet kaidelerine muhalif bir
hareketle mani olursa, o şart tahakkuk etmiş addolunur.
III:MEMNU ŞARTLAR:
Madde 155 - Kanuna veya ahlaka (adaba) mugayir bir fiil veya ihmal, şart olarak tayin
edilmiş olduğu takdirde bu şarta bağlı olan borç hükümsüz olur.
ÜÇÜNCÜ FASIL: PEY AKÇESİ, ZAMANI RÜCU, ÜCRET TEVKİFİ VE CEZAİ ŞART
A - PEY AKÇESİ VE ZAMANI RÜCU: Madde 156 - Bir kimse pey akçesi verdiği takdirde, bunu zamanı rücu olarak değil; belki
akdin inikadına delil olmak üzere vermiş addolunur.
Hilafına mahalli adet veya mukavele olmadıkça, pey akçesini alan, matlubuna mahsup
etmiyerek onu muhafaza eder.
Zamanı rücu şart edildiği halde, akitlerden her biri akitten rücu salahiyetini haiz addolunur.
Pey akçesi vermiş olan rücu ederse, verdiğini terk eder ve pey akçesini almış olan rücu ederse,
aldığının iki mislini iade eder.
B - ÜCRET TEVKİFİ:
Madde 157 - Hizmet akdinde mukavele mucibince ücretin bir kısmı tevkif edildiği halde,
hilafına şart veya adet bulunmadıkça tevkif olunan ücret cezai şart olarak değil belki istihdam
eden kimsenin zararına karşılık olmak üzere tutulmuş addolunur.
Bu tevkif, ancak amele ücretinin tazminat ile mahsubu caiz olduğu nispette muteber olur.
C - CEZAİ ŞART:
I:ALACAKLININ HAKLARI:
1 - İCRA İLE EDA ARASINDAKİ MÜNASEBET
Madde 158 - Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası halinde tediye edilmek
üzere cezai şart kabul edilmiş ise, hilafına mukavele olmadıkça, alacaklı ancak ya akdin
icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir.
Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye olunmak
üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem meşrut cezanın tediyesini
talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan
etmeksizin edayı kabul eylemiş olsun.
Borçlunun, cezai şartı tediye ile akitten rücu etmek hakkını ispat edebilmek salahiyeti
mahfuzdur.
2 - CEZA İLE ZARAR ARASINDAKİ MÜNASEBET
Madde 159 - Alacaklı zarara düçar olmasa bile ceza lazım olur.
Şart olunan ceza miktarından fazla zarara düçar olan alacaklı, borçlunun bir kusuru
olduğunu ispat etmedikçe fazlasını isteyemez.
3 - FESİH HALİNDE ALACAKLININ KISMEN VUKUBULAN TEDİYEYE
MÜTEALLİK HAKLARI
Madde 160 - Cezai şarta müteallik hükümler, kısmen vakı olan tediyenin fesih halinde
alacaklıya kalması şartını mutazammın olan mukaveleyede, tatbik olunur.
Taksitle satışa dair olan hükümler bakidir. II:CEZANIN BUTLANI VE TENKİSİ:
Madde 161 - Akitler, cezanın miktarını tayinde serbesttirler.
Ceza, kanuna veya ahlaka (adaba) muğayir bir borcu teyit için şart edilmiş veya hilafına
mukavele olmadığı halde borcun ifası borçlunun mesuliyetini icap etmeyen bir hal sebebiyle
gayri mümkün olmuş ise, şart olunan cezanın tediyesi talep edilemez.
Hakim, fahiş gördüğü cezaları tenkis ile mükelleftir.
BEŞİNCİ BAP : ALACAĞIN TEMLİKİ VE BORCUN NAKLİ
A - ALACAĞIN TEMLİKİ:
I:ŞARTLARI:
1 - RIZAİ TEMLİK
A CEVAZİ
Madde 162 - Kanun veya akit ile veya işin mahiyeti icabı olarak menedilmiş olmadıkça
borçlunun rızasını aramaksızın alacaklı, alacağını üçüncü bir şahsa temlik edebilir.
Borçlu, alacağın temlik edilmemesi şart edilmiş olduğunu bu şartı ihtiva etmeyen bir ikrarı
bilkitabeye istinat ile, alacağını temellük eden üçüncü bir şahsa karşı iddia edemez.
B AKDİN ŞEKLİ
Madde 163 - Tahriri şekilde yapılmış olmadıkça alacağın temliki muteber olmaz.
Bir alacağın temlikini va'detmek, hususi şekle tabi değildir.
2 - KANUNİ VEYA KAZAİ TEMLİK
Madde 164 - Alacağın temliki kanun veya mahkeme kararı mucibince vukubulduğu halde
bir güna merasime tabi olmaksızın ve evvelki alacaklı tarafından rıza izhar edilmesine bile
ihtiyaç bulunmaksızın üçüncü şahıslara karşı dermeyan edilebilir.
II:TEMLİKİN HÜKÜMLERİ:
1 - BORÇLUNUN VAZİYETİ
A HÜSNÜNİYETLE YAPILAN TEDİYE
Madde 165 - Temlik veya temellük eden tarafından alacağın temlik olunduğu kendisine
bildirilmezden mukaddem evvelki alacaklıya ve mütevali temlikler vaki olmuş ise alacağı
temellük edenlerden tercihi lazım gelen biri var iken diğerine hüsnü niyetle tediyede bulunan
borçlu, beri olur.
B TEDİYEDEN İMTİNA VE TEVDİ Madde 166 - Aidiyeti münazaalı bulunan bir alacağın borçlusu tediyeden imtina edebilir ve
alacağı mahkemeye tevdi ile borçtan beri olur.
Borçlu, alacağın münazaalı olduğunu bildiği halde tediyede bulunursa, tehlike ve hasarı
kendisine ait olur.
İki alacaklı arasındaki dava henüz görülmekte ve borç muaccel ise her biri borçluyu, borcu
olan meblağı tevdie icbar edebilir.
C BORÇLUYA AİT DEFİLER
Madde 167 - Borçlu, temlike vakıf olduğu zaman; temlik edene karşı haiz olduğu defileri,
temellük edene karşı dahi dermeyan edebilir.
Borçlunun matlubu temlik eden zimmetinde temlike vakıf olduğu zaman müeccel bir
alacağı var idise bu alacağın temlik edilen matluptan sonra muacceliyet iktisap etmiş
olmaması şartiyle borç ile takas edilmesini talep edebilir.
2 - FER’İ HAKLARIN VE SENETLERİN VE ESBABI SÜBUTİYENİN DEVRİ
Madde 168 - Alacağın temlikinde, temlik eden kimsenin şahsına has olanlardan maada
rüçhan hakları ve diğer müteferri haklar dahil olur.
Temlik eden kimse, temellük edene alacak senedini teslim ve mevcut esbabı sübutiyeyi ve
haklarının izhar için lüzumlu olan malümatı ita ile mükelleftir.
Gecikmiş faizler, asıl alacak ile birlikte temlik edilmiş addolunur.
3 - ZAMAN
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 169 - Alacağın temliki ıvaz mukabilinde icra edilmiş ise temlik eden kimse alacağın
temlik zamanında mevcudiyetini zamındır.
Ayrıca taahhüt etmedikçe borçlunun aczinden mesul değildir.
Temlik meccanen vaki olmuş ise temellük eden kimse alacağın mevcudiyetini dahi zamin
olmaz.
B TEDİYE MAKAMINA YAPILAN TEMLİK
Madde 170 - Tediye makamına kaim olmak üzere bir alacak temlik edilipte ne miktar tenzil
edileceği tayin edilmemiş ise temellük eden kimse ancak borçludan bilfiil tahsil ettiği yahut
lazım olan ikdamı sarf eylediği halde tahsil etmiş olduğu miktarı kendi alacağına mahsup
etmekle mükelleftir.
C ZAMANIN ŞÜMULÜ Madde 171 - Temlik eden zaman ile mükellef ise; temellük edene karşı ancak resülmal ve
faiz olarak almış olduğu miktar nispetinde mesuldür. Bundan başka temlikin mucip olduğu ve
alacaklının borçluya karşı semeresiz takibi dolayısiyle ihtiyar ettiği masraflarıda zamin olur.
Temlik, kanun icabı vakı olmuş ise evvelki alacaklı, ne alacağın mevcudiyetine ne de
borçlunun eda kabiliyetine kefildir.
III:HUSUSİ KAİDELERİN MAHFUZİYETİ:
Madde 172 - Bazı hakların temlikine mahsus olarak kanunen muayyen olan hükümler
bakidir.
B - BORCUN NAKLİ:
I:BORÇLU VE BORCUN NAKLİ MÜTEAHHİDİ:
Madde 173 - Bir borçluya karşı yapılan, borcun nakli taahhüdü, müteahhidi ya borcu tediye
etmek yahut alacaklının rızasını istihsal ederek borcu üzerine almak suretiyle borçlunun
beraetini tahsile mecbur eder.
Borçlu, borcun nakli müteahhidine karşı borcun nakli akdinden mütevellit borçlarını ifa
etmedikçe, müteahhit aleyhine taahhüdünü ifa için dava ikame edemez.
Borçtan beraet etmemiş olan evvelki borçlu, borcun nakli müteahhidinden teminat
isteyebilir.
II:NAKİL MÜTEAHHİDİ İLE BORÇLU ARASINDAKİ AKİT:
1 - İCAP VE KABUL
Madde 174 - Evvelki borçlunun yerine yenisinin kaim olması ve borçtan beraeti borcun
naklı müteahhidi ile alacaklı arasında yapılacak akit ile vukubulur.
Bu akdin icap edildiği, borcun nakli müteahhidi veya onun müsaadesiyle evvelki borçlu
tarafından borcun nakli mukavelesinin alacaklıya bildirilmesinden istidlal olunabilir.
Alacaklının rızası ya sarih olur veya halin icabından anlaşılır. Alacaklı ihtirazi kayıt
dermeyan etmeksizin borcun nakli müteahhidinin tediyesini kabul eder veya bunun borçlu
sıfatı ile yaptığı diğer her hangi bir muameleye razı olursa borcun naklini kabul etmiş
addolunur.
2 - İPTAL OLUNAN İCAP
Madde 175 - İcap, alacaklı tarafından her zaman kabul edilebilir. Şu kadarki borcun nakli
müteahhidi veya borçlu kabul için bir mehil tayin edebilir ve bu mehlin inkızasına kadar
alacaklı sükut ederse icap, reddolunmuş addedilir.
Borcun nakli hakkında vukubulan icabın kabulünden evvel yeni bir borcun nakli
mukavelesi yapılır ve borcun naklinin yeni müteahhidi alacaklıya icapta bulunursa, birinci
icabı yapan beri olur. III:BORÇLUNUN DEĞİŞMESİNİN HÜKMÜ:
1 - BORCUN FERİLERİ
Madde 176 - Borçlu değişmiş olsa bile borçlunun şahsına hasolanlardan maada müteferri
haklar, baki olur.
Bununla beraber borcu temin için bir rehin tesis etmiş olan üçüncü şahsın ve kefilin
mesuliyetleri ancak borcun nakline razı oldukları halde devam eder.
2 - İSTİSNALAR
Madde 177 - Nakledilen borca müteferri hakları dermeyan etmek hakkı, borçludan yenisine
geçer.
Yeni borçlu alacaklı ile yapılan akitten hilafı anlaşılmadıkça evvelki borçlunun alacaklıya
karşı dermeyan edebileceği şahsi defilerde bulunamaz.
Yeni borçlu borcun naklini tevlit etmiş olan hadiseler dolayısiyle evvelki borçluya karşı
dermeyan edebileceği defileri alacaklıya karşı kullanamaz.
IV:AKDİN İPTALİ:
Madde 178 - Borcun nakli mukavelesi iptal edildiği halde, hüsnü niyet sahibi üçüncü
şahıslara ait olan haklar baki kalmak üzere evvelki borç, bütün feri'leriyle birlikte avdet eder.
Bundan başka akdin iptali ve ika olunan zarar kendisine isnat olunamıyacağını nakil
müteahhidi ispat edemez ise, alacaklı, evvelce müesses teminatı zayi etmesi dolayısiyle veya
diğer her hangi bir suretle düçar olduğu zararı nakil müteahhidine tazmin ettirebilir.
V:BİR MAMELEKİN VEYA BİR İŞLETMENİN DEVRALINMASI:
Madde 179 - (Değişik madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Bir mameleki veya bir işletmeyi aktif ve pasifleriyle birlikte devralan kimse, bunu
alacaklılara ihbar veya gazetelerde ilan ettiği tarihten itibaren onlara karşı mamelekin veya
işletmenin borçlarından mesul olur; şu kadar ki, iki yıl müddetle evvelki borçlu dahi yenisiyle
birlikte müteselsilen mesul kalır; bu müddet muaccel borçlar için ihbar veya ilan tarihinden ve
daha sonra muaccel olacak borçlar için de muacceliyet tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Borçların bu suretle naklinin hükümleri, tek bir borcun nakli akdinden doğan hükümlerin
aynıdır.
VI:BİR İŞLETMENİN DİĞERİYLE BİRLEŞMESİ VE ŞEKLİNİ DEĞİŞTİRMESİ:
Madde 180 - (Değişik madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Bir işletme diğer bir işletme ile aktif veya pasiflerin karşılıklı olarak devralınması suretiyle
birleştirilse, her iki işletmenin alacaklıları bir mamelekin devralınmasından doğan hakları haiz
olup bütün alacaklarını yeni işletmeden alabilirler.
Evvelce hakiki veya hükmi tek bir şahsa ait olup da kollektif veya komandit şirket haline
konulan bir işletmenin borçları hakkında da aynı hüküm tatbik olunur.
VII:TAKSİM HALİNDE VE GAYRİMENKULÜN BEY’İ HALİNDE:
Madde 181 - Miras taksimindeki ve rehin ile mukayyet gayrimenkullerin bey'indeki borcun
nakline mütedair hususi hükümler bakidir.
İKİNCİ KISIM :AKTİN MUHTELİF NEVİLERİ
ALTINCI BAP :BEYİ VE TRAMPA
BİRİNCİ FASIL : UMUMİ HÜKÜMLER
A - İKİ TARAFIN HAK VE VAZİFELERİ:
Madde 182 - Beyi bir akittirki onunla bayi, satılan malı müşterinin iltizam ettiği semen
mukabilinde müşteriye teslim ve mülkiyeti ona nakleylemek borcunu tahammül eder.
Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise bayi ile müşteri borçları aynı zamanda ifa
etmekle mükelleftirler.
Hale göre tayini mümkün olan semen, tesmiye edilmiş hükmündedir.
B - NEFİ VE HASAR:
Madde 183 - Halin icabından veya hususi şartlardan mütevellit istisnaların maadasında,
satılan şeyin nefi ve hasarı akdin in'ikadı anından itibaren müşteriye intikal eder.
Bununla beraber yalnız nevan tayin edilmiş olan mebiin ayırt edilmiş olması da lazımdır ve
başka bir yere gönderilecek ise bayiın bu maksata mebi üzerinden yedini refetmiş
bulunmasıda şarttır.
Taliki şart ile yapılan akitlerde temlik edilen şeyin nefi ve hasarı ancak şartın tahakkuku
anından itibaren iktisap edene geçer.
İKİNCİ FASIL : MENKUL BEY’İ
A - MEVZUU:
Madde 184 - Menkul bey'i, araziden veya gayrimenkul olmak üzere tapu siciline
kaydedilen haklardan başka her türlü şeyin bey'idir.
Mahsul veya yıkılması matlup bir binanın enkazı veya taş ocağından çıkarılacak taşlar gibi
bir gayrimenkulden ayrıldıktan sonra menkul olarak mülkiyeti nakledilecek mütemmim
cüzlerin satılması da menkul bey'idir.
B - BAYİİN BORÇLARI: I:TESLİM:
1 - TESLİM MASRAFLARI
Madde 185 - Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise ölçmek ve tartmak gibi teslim
masrafları bayie, senet yapmak ve mebii kabzetmek için yapılan masraflar müşteriye aittir.
2 - NAKİL MASRAFLARI
Madde 186 - Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise, satılan şeyin teslim
mahallinden başka bir yere nakli lazım geldiği zaman, nakil masrafları müşteriye aittir.
Masrafsız teslim şart edilmiş ise bayi nakil masraflarını üzerine almış addolunur.
Liman ve gümrük masrafı olmaksızın teslim mukavele edilmiş ise bayi ihracat, transit ve
ithalat rüsumunu üzerine almış addolunur; fakat eşyanın müşteri tarafından kabzedildiği
zamanda istifa edilen istihlak rüsumunu deruhde etmiş sayılmaz.
3 - BAYİİN TEMERRÜDÜ
A TİCARİ ALIM SATIMLAR
Madde 187 - Ticari muamelelerde teslim için bir zaman tayin edilmiş olupta bayi temerrüt
ederse müşterinin teslim talebinden vaz geçerek ademi ifa sebebi ile zarar ve ziyan
isteyeceğini kabule cevaz vardır.
Müşteri teslimini istemek niyetinde ise muayyen müddetin inkızasında bayii bundan
haberdar etmesi lazımdır.
B TAZMİN BORCU VE ZARARIN NASIL HESAP EDİLECEĞİ
Madde 188 - Borcu ifa etmeyen bayi, müşteriye bu yüzden terettüp eden zararı zamin olur.
Ticari muamelesinde bayi, borcunu ifa etmezse müşteri mebiin semeni ile kendisine teslim
edilmiyen şey yerine bir diğerini almak için hüsnü niyetle verdiği semen arasındaki farkı
bayie tazmin ettirebilir.
Mebi, borsaya kayıt ve kabul edilmiş olan veya cari fiatı bulunan mallardan ise müşteri
yerine bir diğerini almağa muhtaç olmaksızın mebiin semeni ile teslim için muayyen olan
günün fiatı arasındaki farkı zarar ve ziyan olmak üzere isteyebilir.
II:ZAPTA KARŞI TEMİNAT:
1 - TEMİNAT BORCU
Madde 189 - Bayi, satılan şeyin bir üçüncü şahıs tarafından bey'in akdi zamanında mevcut
bir hak sebebi ile tamamen veya kısmen zaptedilmesinden müşteriye karşı mesul ve zamindır.
Müşteri zabıt tehlikelerinden bey'in in'ikadı zamanında haberdar idiyse bayi, yalnız tahsisan
iltizam ettiği kefalet hasebiyle mesul ve zamin olur. Bayi üçüncü şahsa ait olan hakkı bilerek gizlemiş ise, zaman ve mesuliyetini refi veya
tahdit yolunda kararlaşmış olan şart batıldır.
2 - USULÜ MUHAKEME
A DAVAYI İHBAR
Madde 190 - Mebiin zaptı ile tehdit edilen müşteri, aleyhine ikame edilen davayı zamanla
mükellef olan bayie ihbar ettiği zaman bayi halin icabına göre ve usulü muhakemeye tevfikan
ya müşteri lehinde davaya müdahalede yahut müşteri makamına kaim olarak üçüncü şahsa
karşı husumet ve müdafaada bulunmağa mecburdur.
İhbar, müdahale ve müdafaaya müsait bir zamanda yapılmış ise müşterinin aleyhinde hasıl
olan neticei hükmiye müşterinin hilesi veya ağır bir hatası eseri olduğu ispat edilmedikçe
bayyiede sari olur.
Davanın ihbar edilmemesi mesuliyeti bayie isnat edilemiyen hallerde bayi, kendisine
zamanında haber verilmiş olması farz ve takdirinde ne derece daha müsait bir neticei hükmiye
istihsal edilebileceğini ispat ederse mesuliyetten o derecede beri olur.
B MAHKEME KARARI OLMAKSIZIN İADE
Madde 191 - Müşteri, bayii vaktinde davadan haberdar ve kendi namına müdafaa ve
husumette bulunmasını talep ve ihtar edipte dinletememiş ise; üçüncü şahsın mebi üzerindeki
hakkını hüküm beklemeksizin hüsnü niyetle tanımış yahut istihkak müddeisiyle sulh akdetmiş
olsa bile, bayie zaman terettüp eder.
3 - MÜŞTERİNİN HAKLARI
A TAMAMEN ZABIT HALİNDE
Madde 192 - Mebiin tamamen zaptolunması halinde beyi münfesih addolunur ve müşteri
bayiden aşağıdaki taleplerde bulunabilir:
1 - Mebiden istihsal ettiği veya istihsalini ihmal ettiği semereler tenzil edilmek üzere tediye
etmiş olduğu semenin faiziyle birlikte iadesini.
2 - Mebii zapteden üçüncü şahıstan mutalebe edemiyeceği sarfiyatı.
3 - Davayı bayie ihbar etmekle içtinap edilmesi mümkün olanlar müstesna olmak üzere
bütün muhakeme masraflariyle muhakeme haricindeki masrafları.
4 - Doğrudan doğruya mebiin zaptından mütevellit diğer zarar ve ziyanları.
Bayi, hiç bir hatanın kendisine isnadı kabil olmadığını ispat etmedikçe müşteriye mebiin
zaptı yüzünden terettüp eden diğer her türlü zararı da tazmin etmekle mükelleftir.
B KISMEN ZABIT HALİNDE Madde 193 - Satılan şey kısmen zaptedildiği yahut bayiin kefil olduğu ayni bir
mükellefiyetle takyit edilmiş bulunduğu halde müşteri bey'in feshini talep edemeyip yalnız bu
yüzden düçar olduğu zararın tazminini isteyebilir.
Şu kadarki mebiin bu ayıbını bilmiş olsa onu satın almayacağı hal karinesiyle anlaşılıyorsa
her halde feshi dava edebilir.
Bu takdirde müşterinin bayie mebiin zaptedilmeyen kısmını o zamana kadar istihsal etmiş
olduğu menfaatlerle birlikte iade etmesi lazım gelir.
III:MEBİİN AYIPTAN SALİM OLMASINI TEKEFFÜL:
1 - MEVZUU
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 194 - Bayi müşteriye karşı mebiin zikir ve vadettiği vasıflarını mütekeffil olduğu
gibi maddi veya hukuki bir sebeple kıymetini veya maksut olan menfaatini izale veya
ehemmiyetli bir suretle tenkis eden ayıplardan salim bulunmasını da mütekeffildir.
Bayi, bu ayıpların mevcudiyetini bilmese bile onlardan mesuldür.
B HAYVAN ALIM SATIMINDA
Madde 195 - Hayvan alım satımında bayi tahriren kefalet etmedikçe yahut müşteriyi iğfal
etmiş olmadıkça tekeffül etmiş addolunmaz.
2 - TEKEFFÜLE KARŞI
Madde 196 - Bayi, mebiin ayıbını müşteriden hile ile gizlemiş ise bey'ide tekeffül hükmünü
iskat veya tahdit eden her şart batıldır.
3 - MÜŞTERİNİN BİLDİĞİ AYIPLAR
Madde 197 - Bayi, müşterinin bey'i zamanında malumu olan ayıptan mesul olmadığı gibi
mebii kafi derecede muayene etmekle fark etmiş olacağı ayıptan da ancak bunun mevcut
olmadığını temin etmiş ise mesul olur.
4 - KEŞİF VE MUAYENE VE BAYİE İHBAR
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 198 - Müşteri kabz ettiği mebiin halini örf ve adete göre imkan hasıl olur olmaz
muayene etmek borcu ile mükellef olup mebi de bayiin tekeffül altında olan bir ayıp gördüğü
zaman bunu derhal bayie ihbar etmesi lazım gelir.
Bunu ihmal ettiği halde mebii kabul etmiş sayılır. Meğerki mebide adi bir muayene ile
meydana çıkarılamıyacak bir ayıp bulunsun. Bu kabilden bir ayıp sonradan meydana çıkarsa derhal bayie ihbar edilmelidir. Aksi
takdirde, mebi bu ayıp ile beraber kabul edilmiş addolunur.
B HAYVAN ALIM SATIMINDA
Madde 199 - Hayvan alım satımında kefalet müddeti tahirren tayin edilmemiş olupta
kefalet hayvanın bir vasfına müteallik değil ise mebide keşfedilen ayıptan bayiin mesuliyeti,
teslim vaki olduğu veya müşterinin kabızda temerrüdü tahakkuk ettiği günden itibaren dokuz
gün içinde bayie ihbar edilmekle beraber hayvanın ehli vukuf marifetiyle muayenesinin icrası
yine bu müddet zarfında merciinden talep olunmasına mütevakkıftır.
Hakim, ehli vukuf raporunu serbestçe takdir eder.
5 - BAYİİN HİLESİNE MÜTERETTİP HÜKÜMLER
Madde 200 - Müşteriyi iğfal etmiş olan bayi, ayıbın kendisine vaktinde ihbar edilmemiş
olduğunu ileri sürerek mesuliyetten kurtulamaz.
6 - BAŞKA MAHALDEN VAKİ OLAN BEYİ
Madde 201 - Başka bir mahalden gönderilen mebiin ayıplı olduğunu iddia eden müşteri,
bulunduğu yerde bayiin mümessili yok ise mebiin muhafazası için lazım gelen tedbirleri
muvakkaten ittihaz etmekle mükelleftir. Müşteri, ayıplı olduğunu iddia ettiği mebii muhafaza
için icabeden tedbirleri yapmaksızın bayie gönderemez.
Müşteri, vakit kaybetmeksizin mebiin halini usulen tasdik ettirmekle mükelleftir. Aksi
halde, iddia olunan ayıbın mebi kendisine vasıl olduğunu zaman mevcut bulunduğunu ispat
etmeğe mecbur olur.
Mebiin az zamanda bozulmak korkusu varsa müşterinin onu bulduğu yerde mercii
marifetiyle sattırmağa salahiyeti ve hatta bayiin menfaati böyle iktiza ediyorsa mecburiyeti
vardır. Müşteri, her halde bayii mümkün olan süratle keyfiyetten haberdar etmekle mükellef
ve etmediği takdirde zarar ve ziyan davasına maruzdur.
7 - TEKEFFÜLE MÜSTENİT DAVA
A BEY’İN FESHİ YAHUT SEMENİN TENZİLİ
Madde 202 - Bayiin tekeffülü altındaki mebiin ayıbı anlaşıldığı zaman müşteri
muhayyerdir. Dilerse mebii redde hazır olduğunu beyanla bey'in fesh edilmesini, dilerse
mebii alıkoyup kıymetinin noksanı mukabilinde semenin tenzil olunmasını dava eder.
Hakim, müşterinin mebii ret davası üzerine hal icabı bey'in feshini muhik göstermiyorsa
semenin tenzili ile iktifa edebilir.
Kıymetinin noksanı mebiin semenine müsavi ise müşteri ancak bey'in feshini talep edebilir.
B MEBİİN TEBDİLİ Madde 203 - Mebi, miktarı muayyen misli şeylerden ise müşteri dilerse fesih veya semenin
tenzilinden hiç birini talep etmeyip mebiin ayıptan ari mislile değiştirilmesini dava edebilir.
Mebi, başka bir yerden gönderilmiyorsa bayiin de müşteriye derhal ayıptan ari mislini
teslim ve müşterinin düçar olduğu zararı tamamen tazmin ederek aleyhine ikame edilecek
davadan kurtulmağa salahiyeti vardır.
C MEBİİN ZIYAI HALİNDE BEY’İN FESHİ
Madde 204 - Mebiin ayıp sebebi ile yahut kazaen telef ve ziyaa veya hasara uğraması,
ayıptan dolayı feshi davaya mani olmaz. Bu takdirde müşterinin red ile mükellef olduğu şey
mebiden elinde kalandır.
Mebi müşterinin taksiri yüzünden telef olmuş yahut müşteri onu başkasına temlik veya
şeklini tağyir etmiş ise ancak kıymet noksanına mukabil semenin tenzilini dava edebilir.
8 - FESHİN HÜKÜMLERİ
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 205 - Beyi fesh edilince müşteri bayie mebi ile beraber ondan istihsal ettiği
menfaatleri iade etmekle mükelleftir.
Bayiin müşteriye almış olduğu semeni faiziyle beraber iade ettikten başka mebiin tamamen
zaptı halinde olduğu gibi muhakeme masrafiyle müşterinin mebia vaki olan masrafları
ödemesi lazımdır. Bayi bunlardan maada müşteriye ayıplı mal teslim etmesinden doğrudan
doğruya tevellüt etmiş olan zararı da ayrıca tazmin etmeğe mecburdur.
Bayi, kendisine hiç bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe müşterinin diğer her
türlü zararlarını tazmin etmeğe borçludur.
B BİRDEN ZİYADE MALIN BEY’İ HALİNDE FESİH
Madde 206 - Birden ziyade şey veya parça birlikte satılmış olupta bunlardan bazısı ayıplı
çıktığı halde fesih, ancak, ayıplı çıkanlar hakkında dava olunabilir.
Şu kadarki ayıplı kısmın diğerinden tefriki müşteriye veya bayie ehemmiyetli bir zarar
husule gelmeksizin mümkün olmazsa, feshin bütün mebie teşmili zaruri olur.
Mebiin aslı hakkında bey'in feshi, ayrı semen beyan edilerek satılmış olsa bile ferilerinede
şamil olur; amma feriler hakkındaki fesih mebiin aslına şamil olmaz.
9 - MÜRURU ZAMAN
Madde 207 - Bayi daha uzun müddet için kefalet etmemiş ise, mebii ayıba karşı tekeffülden
mütevellit her türlü dava, mebideki ayıp daha sonra meydana çıksa bile müşteriye teslim
vukuundan itibaren bir sene geçmekle sakıt olur. Fakat müşterinin, bayi tarafından aleyhine ikame edilen davaya karşı mebiin tesliminden
itibaren bir sene geçmeksizin ihbar ettiği ayıptan dolayı defi hakkı sene geçmekle sakıt
olmayıp devam eder.
Bayi müşteriyi iğfal etmiş ise bu bir senelik müruru zamandan istifade edemez.
C - MÜŞTERİNİN BORÇLARI:
I:SEMENİN EDASI VE MEBİİN KABZI:
Madde 208 - Müşteri bey'i aktinde mukarrer olan surete tevfikan semeni eda ve kendisine
mukarrer olan şartlar dairesinde arzedilen mebii kabz etmekle mükelleftir.
Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise, kabzın derhal vukuu lazımdır.
II:SEMENİN TAYİNİ:
Madde 209 - Müşteri kat'i sipariş yapmış fakat semeni tayin etmemiş ise beyi siparişin
yapıldığı gün ve mahalde cari fiat üzerinden aktedilmiş sayılır.
Semen, mebiin veznine göre hesap ediliyorsa darası tenzil olunur.
Ticarette bazı emtianın semenin gayri safi vezin üzerinden yahut muayyen bir miktar veya
yüzde şu kadar tenzil edilerek hesap edilmesi yolundaki hususi taamuller mahfuzdur.
III:SEMENE İSTİHKAK VE SEMENİN FAİZİ:
Madde 210 - Hilafına mukavele mevcut değil ise mebi müşterinin yedine girince bayi
semene müstehak olur.
Adet bu yolda ise yahut müşteri mebiden semene veya diğer türlü hasılat istifa imkanını
elde etmiş ise mebiin semeni mücerret vadeye nazaran müşteri tarafından vukua gelen
temerrüt üzerine müterettip hükümlerden başka hatta hiç bir ihtar dahi yapılmaksızın faize
tabidir.
IV:MÜŞTERİNİN TEMERRÜDÜ:
1 - BAYİİN FESİH HAKKI
Madde 211 - Mebi ancak semenin tediyesinden sonra veya tediyesi akabinde teslim
edilmek lazım gelen hallerde müşteri tediyeden temerrüt ederse, bayi hiç bir merasime muhtaç
olmaksızın bey'i feshedebilir.
Fakat bu hakkını kullanmak istiyorsa keyfiyetten müşteriyi derhal haberdar etmekle
mükelleftir.
Mebi, müşteriye teslim edilmiş ise bayi bu hakkı sarahaten muhafaza etmiş olmadıkça bey'i
feshedilip mebii istirdat edemez.
2 - ZARAR VE ZİYAN NASIL HESAP EDİLECEĞİ Madde 212 - Ticari muamelelerde bayi, mebiin semenini tediyeden temerrüt eden
müşteriden, bu semenle mebii diğerine hüsnü niyetle sattığı semen arasındaki farktan ibaret
olan zarar ve ziyanı istiyebilir.
Mebi borsada mukayyet olan veya cari fiyatı bulunan emtiadan ise, bayi, bunu diğerine
satmağa muhtaç olmaksızın mebiin semeni ile tediye için muayyen olan vade gününün fiyatı
arasındaki farkı zarar ve ziyan olmak üzere müşteriden talebedebilir.
ÜÇÜNCÜ FASIL : GAYRİMENKUL BEY’İ
A - AKDİN ŞEKLİ:
Madde 213 - Gayrimenkul bey'i muteber olmak için resmi senede raptedilmek şarttır.
Gayrimenkule dair beyi vadi ve bey'i bilvefa ve istimlak mukavelesi resmi senede
raptedilmedikçe muteber değildir. Mukaveleden mütevellit şuf'a hakkı için tahriri şekil
kafidir.
B - ŞARTLA BEYİ VE MÜLKİYETİN MUHAFAZASI:
Madde 214 - Bir gayrimenkulün şartla bey'i halinde şart tahakkuk etmedikçe beyi, tapu
siciline kaydedilmez.
Mülkiyetin bayi uhdesinde mahfuziyetine dair olan şart dahi tescil olunmaz.
C - TEKEFFÜL:
Madde 215 - Hilafına mukavele mevcut değil ise, satılan gayrimenkul beyi senedinde yazılı
olan ölçü miktarını ihtiva etmediği takdirde; bayi, noksanını müşteriye tazmin etmekle
mükelleftir. Satılan gayrimenkul resmi bir mesahaya müsteniden sicilde yazılı olan ölçü
miktarını ihtiva etmediği takdirde, bayi, tahsisen taahhüt altına girmemiş ise tazmin ile
mükellef değildir.
Bir binanın ayıplı olmasından mütevellit ve tekeffüle müstenit davalar mülkiyetin
devrinden beş sene geçmekle sakıt olur.
D - MENFAAT VE MUHATARA:
Madde 216 - Mebiin müşteri tarafından kabzedilmesi için mukavele ile bir müddet tayin
edildiği halde onun nefi ve hasarının müşteriye intikal etmemesi asıldır.
E - MENKUL BEY’İ HAKKINDAKİ HÜKÜMLERE MÜRACAAT:
Madde 217 - Menkul bey'ine müteallik hükümler, kıyas tarikiyle gayrimenkul bey'ine de
tatbik olunur.
DÖRDÜNCÜ FASIL : BEY’İN BAZI NEVİLERİ
A - NUMUNE ÜZERİNE BEYİ: Madde 218 - Numune üzerine beyide numune kendisine tevdi edilen taraf, yedindeki
numunenin kendisine teslim edilen numune olduğunu ispata mecbur olmayıp numunenin şekli
değişse bile bu tagayyür muayenenin zaruri icabatından ise söz ile tasdik olunur; diğer tarafın
her halde hilafını ispata hakkı vardır.
Numune müşterinin velev kusuru olmaksızın yedinde bozulmuş veya zıyaa uğramış ise
bayi mebiin numuneye muvafakatini ispat ile mükellef tutulmayıp, aksini iddia eden
müşterinin, ispat etmesi lazımgelir.
B - TECRÜBE VE MUAYENE ŞARTİYLE BEYİ:
I:MAHİYETİ:
Madde 219 - Tecrübe veya muayene şartiyle beyide, müşteri mebii kabul yahut
reddetmekte serbesttir. Mebi müşterinin yedine geçmiş olsa bile kabul edilinceye kadar bayiin
mülkünde kalır.
II:BAYİİN NEZDİNDE MUAYENE:
Madde 220 - Muayene bayiin nezdinde icra edilmek icabedip te müşteri mebi mukavelenin
veya adetin tayin ettiği müddet içinde kabul etmediği halde bayi serbest olur.
Böyle bir müddet tayin edilmemiş ise, bayi münasip bir müddet geçtikten sonra mebii
kabul veya reddetmesini, müşteriye ihtar edebilir; derhal cevap verilmezse serbest olur.
III:MÜŞTERİ NEZDİNDE MUAYENE:
Madde 221 - Mebi muayene edilmeksizin müşteriye teslim edildiği takdirde, mukavelenin
veya adetin tayin ettiği müddet içinde ve böyle bir müddet tayin etmiş değil ise bayiin ihtarı
akabinde müşteri bey'i kabul etmediğini beyan veya bayie reddetmezse, beyi tekemmül etmiş
addolunur. Müşterinin, semeni ihtirazi kayıt beyan etmeksizin tamamen veya kısmen tesviye
veya mebii tecrübe için zaruri olan suretten başka bir surette tasarruf edilmesiyle de beyi
tamam olmuş olur.
C - TAKSİTLE BEYİ:
I:BAYİİN MUHAYYERLİĞİ:
Madde 222 - Menkul bir mal semeni taksitle tesviye edilmek şartiyle beyi ve teslim edilip
te müşteri taksitlerden birini tediyeden temerrüt ettiği halde bayi o taksitin tediyesini talep
edebileceği gibi kendisi için bu hakkı muhafaza etmiş ise mebiin mülkiyetini iddia veya bey'i
feshedebilir.
II:BAYİİN DİĞER HAKLARI:
Madde 223 - Mebiin mülkiyetini iddia eden bayi hakkında mülkiyeti muhafaza şartına
müteallik olan hükümler tatbik olunur. Bayi bey'i feshettiği halde bayi ve müşterinin her biri, diğerinden aldığı şeyi iade ile
mükelleftir. Bayi her halde münasip bir icar bedeli talep edebileceği gibi mebi bozulmuş ise
tazminat dahi istiyebilir.
Müşteriye bundan ziyade borç tahmil eden mukaveleler batıldır.
III:MUACCELİYET ŞARTLARI:
Madde 224 - Taksitlerden birinin tediye edilmemesi halinde semenin mecmuunun
muacceliyet kesbetmesi şart edilmiş ise bayiin bu şarttan istifade edebilmesi müşterinin iki
mütevali taksiti vermekten temerrüt etmesine ve bu iki taksit mecmuunun semenin en aşağı
onda birini teşkil eylemesine mütevakkıftır.
D - MÜZAYEDE:
I:BEY’İN İNİKADI:
Madde 225 - Cebri müzayedelerde beyi, müzayede memurunun ihalesiyle münakit olur.
Herkesin iştirak edebildiği ihtiyari ve aleni müzayedelerde beyi, bayiin ihalesiyle münakit
olur. Bayi buna muhalif bir arzu beyan etmemiş ise, müzayedeyi idare eden kimsenin,
müzayede edilen malı en çok verene ihale etmeğe hakkı vardır.
II:MÜZAYEDENİN BUTLANI:
Madde 226 - Kanuna veya ahlaka (adaba) mugayir tertibatla müzayedeye fesat karıştırılmış
ise her alakadar tarafından on gün zarfında itiraz edilebilir. Bu itiraz cebri müzayedelerde icra
ve iflas muamelelerine nezaret eden makamlara ve diğer hallerde mahkemeye arz olunur.
III:MÜZAYEDEYE İŞTİRAK EDENİN NE ZAMAN MÜLZEM OLACAĞI:
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 227 - Müzayedeye iştirak eden kimse, beyi için muayyen olan şartlar dairesinde,
teklifiyle mülzem olur. Hilafına bir şart mevcut değil ise pey sürenin mülzemiyeti kendisinden
fazla veren zuhur etmesiyle yahut teklifinin müzayede hitamında mutat olan nidalar akibinde
kabul olunmıyarak ihalenin icra edilmemesiyle zail olur.
2 - GAYRİMENKUL MÜZAYEDESİ
Madde 228 - Gayrimenkul müzayedesinde ihalenin veya ihalenin reddinin müzayede
akebinde vukuu lazımdır. Pey süren kimsenin müzayededen sonra mülzemiyetinin imtidadını
mutazammın şart batıldır. Şu kadarki bu hüküm cebri müzayedeler ile ihalenin resmi bir
merci tarafından tasdika muhtaç olduğu hallerde tatbik olunmaz.
IV:TEDİYENİN PEŞİN OLMASI LÜZUMU:
Madde 229 - Hilafı, beyi'de şart edilmemiş ise ihale bedelinin peşin tediyesi lazımdır. İhale
bedeli peşin veya beyi şartlarına tevfikan tesviye edilmezse bayi, bey'i derhal feshedebilir. V:TEKEFFÜL:
Madde 230 - Müzayede şartnamesinde sarih bir taahüdün bulunması veya müzayedeye
iştirak edenlere karşı bir hile yapılmış olması halleri müstesna olmak üzere, cebri
müzayedelerde tekeffüle mahal yoktur.
Müzayede ile mal alan kimse o mala tapu siciline ve beyi şartlarına ve kanuna nazaran
muayyen olan hali ve hakları ve mükellefiyetleri ile malik olur.
İhtiyari ve aleni müzayedelerde bayi, adi beyide olduğu gibi mebii tekeffül ile mükelleftir.
Şu kadarki hilesinden mütevellit olandan maada tekeffüllerde usulü dairesinde ilan edilen beyi
şartları zımnında, tahallüs edebilir.
VI:MÜLKİYETİN İNTİKALİ:
Madde 231 - Müzayede ile menkul bir mal alan kimse onun mülkiyetini ihale anında
iktisabeder. Müzayededen alınan gayrimenkulün mülkiyeti ancak tapu siciline kaydedilmekle
müşteriye intikal eder. Müzayede memuru ihalesi beyi zabıtnamesinde gösterilen
gayrimenkulün müşteri namına tescil edilmesini derhal tapu memuruna tebliğ eder.
Cebri müzayedelerin cereyanı sırasındaki ihalelere müteallik hükümler bakidir.
BEŞİNCİ FASIL : TRAMPA
A - TRAMPA BEYİ HÜKÜMLERİNE TABİDİR:
Madde 232 - Beyi hükümleri trampada da tatbik olunur. Şöyleki trampa edenlerden her biri,
itasını taahhüt ettiği şeye nazaran bayi ve kendisine verilmesi taahhüt olunan şeye göre
müşteri hükmünde tutulur.
B TEKEFFÜL:
Madde 233 - Trampa suretiyle aldığı şey yedinden zaptolunan yahut onu ayıbından dolayı
reddeden taraf, muhayyerdir; dilerse zarar ve ziyanı diğer tarafa tanzim ettirir, dilerse vermiş
olduğu şeyi istirdat eder.
YEDİNCİ BAP : HİBE
A - MEVZUU:
Madde 234 - Hibe, hayatta olan kimseler arasında bir tasarruftur ki onunla bir kimse,
mukabilinde bir ıvaz taahhüt edilmeksizin malının tamamını veya bir kısmını diğer bir
kimseye temlik eder.
Henüz iktisap edilmemiş olan bir haktan feragat yahut bir mirası reddetmek, hibe değildir.
Ahlaki bir vazifenin ifası da, hibe sayılmaz.
B - HİBEYE EHLİYET:
I:VAHİP HAKKINDA: Madde 235 - Karı koca malının idaresi usulünden yahut mirasçılık hakından neşet eden
tahditler mahfuz kalmak üzere medeni haklarını kullanmak salahiyetine sahip olan herkes,
hibe yapabilir. Tasarrufa ehil olmayanın malı, ancak kanuni mümessillerinin mesuliyetleri
kaydiyle ve vesayet hakkındaki hükümlere riayetle hibe olunabilir.
Bir hibeyi takip eden sene içinde başlayan bir muhakeme neticesinde vahibin israfından
dolayı hacrine hüküm olunursa, o hibe Sulh Mahkemesince iptal olunabilir.
II:HİBEYİ KABUL EDEN HAKKINDA:
Madde 236 - Medeni haklarını kullanmak salahiyetinden mahrum olan kimse, temyiz
kudretine malik ise hibeyi kabul ve bu sebeple mal iktisap edebilir.
Fakat o kimsenin kanuni mümessili kendisini hibeyi kabulden meni veya hibe olunan şeyin
iadesini emrederse hibe keenlemyekün veya merdut olur.
C - ŞEKLİ:
I:ELDEN HİBE:
Madde 237 - Elden hibe, vahibin bir şeyi mevhubünlehe teslim etmesiyle vücut bulur.
Gayrimenkulün veya gayrimenkul üzerindeki ayni hakların hibesi, ancak tapu siciline
kaydedilmekle tamam olur.
Bu tescil, ancak muteber bir hibe taahhüdüne istinaden yapılabilir.
II:HİBE VADİ:
Madde 238 - Hibe taahüdünün muteber olması tahriri olmasına mütevakkıftır.
Bir gayrimenkulün yahut gayrimenkul üzerindeki ayni bir hakkın hibesi taahhüdü, ancak
resmi senetle yapılmış ise muteber olur.
Hibe taahhüdü, tenfiz edilince elden yapılmış hibe gibi olur.
III:KABULÜN NETİCELERİ:
Madde 239 - Bir kimse, diğerine hibe ettiği malı; diğer mallardan bilfiil tefrik etmiş olsa
bile, mevhubünlehin kabulüne kadar hibesinden rücu edebilir.
D - ŞARTLARI VE MÜKELLEFİYETLERİ:
I:UMUMİYET İTİBARİYLE:
Madde 240 - Hibe, şartla yahut mükellefiyetle takyit olunabilir. Tenfizi vahibin ölümüne
bağlı hibede vasiyet hükmü cereyan eder.
II:ŞARTIN İCRASI: Madde 241 - Vahip, mukavele mucibince mevhubünleh tarafından kabul edilmiş olan
mükellefiyetin icrasını talep edebilir.
Ammenin menfaati için mevhubunlehe tahmil edilmiş olan mükellefiyetin icrasını
talebetmek salahiyeti, vahibin vefatından sonra, ait olduğu mercie intikal eder.
Hibe edilen şeyin kıymeti masrafını korumaz ve masraf fazlası kendisine tesviye edilmezse
mevhubunlehin, mükellefiyeti icradan imtina etmeğe hakkı vardır.
III:RÜCU ŞARTLARI:
Madde 242 - Vahip, mevhubunlehin kendisinden evvel vefatı halinde hibe edilen şeyin
mülküne rücu etmesini şart edebilir.
Hibe edilen gayrimenkule veya bir gayrimenkul üzerindeki ayni hakka taalluk eden rücu
şartı tapu siciline şerh verilebilir.
E - VAHİBİN MESULİYETİ:
Madde 243 - Vahip, hileden veya ağır dikkatsizlikten maada hallerde, hibeden neşet eden
zarardan mevhubunlehe karşı mesul olmayıp ancak hibe edilen şeyin veya alacağın
tekeffülünü vadetmiş ise; bununla mükelleftir.
F - İPTAL:
I:HİBE EDİLEN MALLARIN İSTİRDADI:
Madde 244 - Vahip, aşağıdaki hallerden biri vukuunda elden yaptığı hibeden veya tenfiz
ettiği taahhüdünden rücu ve mevhubunlehin elinde halen ne kalmış ise onun iadesini dava
edebilir.
1 - Mevhubunleh, vahibe yahut yakınlarından birine karşı ağır bir cürum irtikap ederse.
2 - Mevhubunleh, vahide veya ailesi için kanunen mükellef olduğu vazifelere karşı
ehemmiyetli bir suretle riayetsizlikte bulunmuş ise.
3 - Mevhubunleh, hibeyi takyit eden mükellefiyeti haklı bir sebep olmaksızın icra etmezse.
II:HİBE TAAHHÜDÜNDEN RÜCU VE İPTAL:
Madde 245 - Hibeyi taahhüt eden kimse, aşağıdaki hallerde taahhüdünden rücu ve
tenfizinden imtina edebilir:
1 - Elden hibe edilen bir malın istirdadını talebe salahiyet veren sebeplerden biri varsa.
2 - Hibeyi taahhüt ettikten sonra tenfizi müteahhit için fevkalade külfetli olacak derecede
mali vaziyeti değişmiş ise.
3 - Hibeyi taahhütten sonra yeni veya hissolunacak derecede külfetli aile vazifeleri
tehaddüs etmiş ise. Hibeyi taahhüt eden kimse borcunu edadan aczi tevsik veya iflası ilan olunur ise, hibe
taahhüdü iptal olunur.
III:MÜRURU ZAMAN VE DAVA HAKKININ MİRASÇILARA İNTİKALİ:
Madde 246 - Vahibin, rücu sebebine vakıf olduğu günden itibaren bir sene içinde hibeden
rücu etmeğe hakkı vardır.
Vahip sene geçmeden vefat ederse dava hakkı, mirasçılarına intikal eder ve mirasçılar
senenin hitamına kadar rücu davası ikame edebilirler.
Mevhubunleh, haksız olarak tasavvur ve tasmim ile vahibi öldürür veya rücu hakkını
kullanmaktan menederse, mirasçılar hibenin feshini dava edebilirler.
IV:VAHİBİN VEFATI:
Madde 247 - Hilafına hüküm mevcut değil ise, muayyen zamanlarda bir şey verilmesini
tazammun eden hibenin hükmü, vahibin vefatiyle nihayet bulur.
SEKİZİNCİ BAP : İCAR
BİRİNCİ FASIL : ADİ İCAR
A - TARİFİ:
Madde 248 - Adi icar, bir akittirki mucir onunla, müstecire ücret mukabilinde bir şeyin
kullanılmasını terk etmeği iltizam eder.
B - MUCİRİN VAZİFELERİ :
I:MECURUN TESLİMİ :
1 - KULLANILMAĞA SALİH BİR HALDE
Madde 249 - Mucir, mecuru akitten maksut olan kullanmağa salih bir halde müstecire
teslim etmek ve icar müddeti zarfında bu halde bulundurmak ile mükelleftir.
Mecur, akitten maksut olan kullanmak mümkün olmıyacak yahut intifa ehemmiyetli suretle
azalacak bir halde teslim olunursa müstecir akdi feshe yahut ücretten münasip bir miktarın
tenzilini istemeğe salahiyettardır.
Eğer ayıp, müstecirin yahut kendisiyle birlikte yaşayan kimselerin yahut işçilerin sıhhati
için ciddi bir tehlike teşkil etmekte ise; mucir, bu tehlikeye akdi yaparken vakıf olmuş veya
fesih hakkından feragat etmiş olsa bile yine icarı feshedebilir.
2 - BİLAHARA AKDE MUHALİF HAL HUDUSÜ
Madde 250 - Mecur, icare müddeti zarfında müstecirin bir kusuru olmaksızın akitten
maksut olan kullanılmak mümkün olmıyacak veya ehemmiyetli surette azalacak bir hale düştüğü takdirde, müstecir, ücretten mütenasip bir miktarın tenzilini talep edebileceği gibi;
ayıp münasip bir müddet zarfında bertaraf edilmezse, akdi dahi feshedebilir.
Mucir, kendisinin bir kusuru olmadığını ispat edemez ise tazminat ile mükellef olur.
3 - AYIP HALİNDE MUAMELE
Madde 251 - Mecur, icare müddeti zarfında zaruri tamirata muhtaç olduğu takdirde;
müstecir, hakkına halel gelmemek şartiyle bu tamiratın icrasına müsaade etmeğe mecburdur.
İntifa başladığı zaman mevcut yahut intifa esnasında hadis olupta külfeti kendine ait
olmayan ve mucire yapılan ihbar üzerine münasip bir mehil zarfında bertaraf edilmiyen ufak
tefek ayıpları, müstecir, mucir hesabına izale edebilir.
4 - KULLANMANIN MÜMKÜN OLAMAMASI
Madde 252 - Müstecir, kendi kusurundan yahut şahsında hadis olan mücbir bir sebebten
dolayı mecuru kullanamadığı yahut mahdut surette kullandığı takdirde mucir, mecuru akit
dairesinde kullanmağa hazır bulundurmuş oldukça; müstecir, kiranın tamamını vermekle
mükellef olur.
Bu takdirde mucir, sarfıyattan tasarruf eylediği miktarı ve mecurun diğer suretle
kullanılmasından elde ettiği menfaatleri kiraya mahsup etmeğe mecburdur.
Mucip akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde, iki tarafın akdi
feshetmek hakları mahfuzdur.
II:ÜÇÜNCÜ ŞAHSIN İDDASINA KARŞI MESULİYET :
1 - TEMİNAT
Madde 253 - Üçüncü bir şahıs, mecur üzerinde müstecirin haklariyle telifi kabil olmayacak
bir iddiade bulunduğu takdirde; mucir, müstecirin ihbarı üzerine muhasamayı deruhte ve
müstecirin akit mucibince mecurdan intifaına halel gelmiş ise tazminat itasiyle mükellef olur.
2 - BEYİ İLE İCARIN İNFİSAHI
Madde 254 - İcarın akdinden sonra, mecur, mucir tarafından ahara temlik yahut icraen
takibat veya iflas tariki ile kendisinden nezedildiği takdirde; müstecir, mecurun ahiren maliki
olan üçüncü şahıstan ancak kabulü şarti ile icarenin devamını ve mucirden akdi icra yahut
tazminat ita etmesini isteyebilir.
Bununla beraber icar edilen şey bir gayrimenkul olduğu takdirde, akit daha evvel feshe
müsait olmadıkça kanunen ihbar caiz olan miada kadar üçüncü şahıs, icara riayet etmekle
mükellef tutulur ve feshi ihbar etmediği takdirde akdi kabul etmiş addolunur.
Ammenin menfaati için istimlake dair olan hususi hükümler mahfuzdur.
3 - TAPU SİCİLİNE ŞERH Madde 255 - Bir gayrimenkulün icarında akdin tapu siciline şerh verilmesini iki taraf
mukavele edebilirler.
Bu şerh, sonraki maliklere müstecirin icar akdi dairesinde gayrimenkulden intifaına
müsaade etmek mecburiyetini tahmil eder.
C - MÜSTECİRİN BORÇLARI:
I:BORCA MUVAFIK SURETTE TEKAYYÜT:
Madde 256 - Müstecir mecuru kullanırken tam bir ihtimam dairesinde hareket ve apartman
icarında bina dahilinde oturanlara karşı icabeden vazifeleri ifa ile mükelleftir.
Müstecir vukubulan ihtara rağmen bu mükellefiyete daimi surette muhalefet eder yahut
açıktan açığa fena kullanarak mecura daimi bir zarar iras eylerse mucir tazminat ile birlikte
icar akdinin hemen feshini talep edebilir.
Mecurda, icrası mucire ait tamirata lüzum hasıl olduğu yahut üçüncü bir şahıs mecur
üzerinde bir hak iddia ettiği takdirde; müstecir, keyfiyeti hemen mucire ihbar etmekle
mükelleftir. Aksi takdirde zarardan mesul olur.
II:KİRANIN TEDİYESİ:
Madde 257 - Müstecir kirayı akit ile yahut mahalli adet ile muayyen olan zamanda tediyeye
mecburdur.
Böyle muayyen bir zaman bulunmadığı takdirde, icar altı aylık yahut senelik ise her altı
ayın mürurunda ve daha az bir müddet için ise beher ayın mürurundan sonra nihayet icar
müddetinin hitamında verilmek lazımdır.
D - MÜKELLEFİYET VE VERGİLERİ VE TAMİRİ TAHAMMÜL:
Madde 258 - Mecurun mükellefiyeti ve vergileri mucire aittir.
Mecurun alelade kullanılması için muktazi tathir ve ıslah masrafı müstecire ve tamir mucire
aittir. Bu hususta mahalli adete bakılır.
E - MÜSTECİRİN MÜSTECİRİ:
Madde 259 - Müstecir, mucire zarar verecek bir tebeddülü mucip olmamak şartiyle, mecuru
tamamen yahut kısmen ahara icar yahut icarı bir üçüncü şahsa ferağ edebilir.
İkinci müstecir, birinci müstecire müsaade edilenden başka bir tarzda kullandığı takdirde;
birinci müstecir, bundan dolayı mucire karşı mesul olur.
Mucir, ikinci müsteciri bu hususa riayet ettirmeğe selahiyettardır.
F - HİTAM:
I:MÜSTECİRİN TEMERRÜDÜ : Madde 260 - Müstecir icar müddetinin hitamından evvel muacceliyet kesp eden kiraları
tediye etmemiş bulunursa, mucir altı ay veya daha fazla müddetli icarlarda otuz günlük ve
daha az müddetli icarlarda altı günlük bir mehil tayin ederek birikmiş olan kira bu müddet
zarfında verilmediği takdirde mehlin hitamında akdi feshedeceğini müstecire ihtar edebilir.
Bu mehil, ihtarın müstecire tebliğ edildiği günden itibaren başlar. Bu mehlin tenkisine
yahut tediyeden teahhür halinde akdin hemen feshedilebileceğine dair yapılan mukaveleler
batıldır.
II:MÜSTECİRİN İFLASI:
Madde 261 - Müstecir iflas eder ve birikmiş ve işliyecek kiralar için münasip bir müddet
zarfında teminat da verilmezse mucir, icarı feshe salahiyettardır.
III:FESHİN İHBARI:
Madde 262 - İcar için ne sarih ne de zımmi bir müddet tayin edilmemiş olursa, gerek
müstecir gerek mucir, ihbar suretiyle akdi feshedebilir.
Akitte, hilafına bir hüküm tayin edilmemiş ise, iki taraftan her biri aşağıdaki kaideler
dairesinde feshi ihbar edebilir:
1 - Mefruş olmayan apartmanlar, yazıhane, tezgah, dükkan, mağaza, mahzen, samanlık,
ahır, ve bu gibi mahaller ancak mahalli adetince muayyen en yakın vakit için ve böyle bir
adetin fıkdanı halinde altı aylık bir müddetin hitamı için ve her iki halde üç ay evvel
yapılması lazım gelen bir ihbar ile.
2 - Mefruş apartmanlar yahut müstakil odalar yahut süknaya mahsus mefruşat ancak bir
aylık müddetin hitamı için ve iki hafta evvel yapılması lazım gelen bir ihbar ile.
3 - Diğer menkul şeyler her istenilen zaman için ve üç gün evvel yapılması lazım gelen bir
ihbar ile.
IV:SÜKUT İLE TECDİT:
Madde 263 - İcar, muayyen bir müddetle akdedilip te bu müddetin hitamında mucirin
malumatı ile ve muhalefeti olmaksızın mecurun kullanılmasına devam olunduğu yahut
mukavelede fesih hakkında gösterilen ihbarı iki taraftan hiç biri yapmadığı takdirde, hilafına
mukavele yok ise akit, gayri muayyen bir müddet için tecdit edilmiş sayılır.
V:FESİH:
1 - MÜHİM SEBEPLERDEN DOLAYI
Madde 264 - Muayyen bir müddetle aktedilen gayrimenkul icarında, mucip akdin icrasını
tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde; iki taraftan her biri, diğerine tam bir
tazminat vermek ve kanuni mehillere riayet etmek şartiyle ve icar müddetinin hitamından
evvel feshi ihbar edebilir. İcar bir sene veya daha uzun bir müddet için akdedilmiş ise, mucir veya müstecire verilecek
tazminat altı aylık bedeli icardan az olamaz.
Müstecir kendisine tazminat verilmedikçe mecuru terke icbar olunamaz.
2 - MÜSTECİRİN ÖLÜMÜ
Madde 265 - Müstecirin vefatı halinde gerek mirasçıları gerek mucir, bir sene veya daha
uzun müddetli icarlarda kanuni mehillere riayet şartiyle, en yakın vakit için tazminat
vermeksizin akdin feshini ihbar edebilirler.
VI:MECURUN İADESİ:
Madde 266 - Müstecir, mecuru ne halde tesellüm etmiş ise icarın hitamında o halde ve
mahalli adete tevfikan geri vermekle mükelleftir.
Müstecir, akit mucibince etmiş olduğu intifa sebebiyle husule gelen eskilik yahut
değişiklikten mesul değildir.
Müstecirin mecuru iyi bir halde tesellüm etmiş olduğu, asıldır.
G - MUCİRİN HAPİS HAKKI:
I:ŞÜMULÜ:
Madde 267 - Bir gayrimenkulün muciri, nihayet geçmiş bir senelik ve cereyan etmekte olan
altı aylık kiranın temini için mecurun tefrişatına ve tezyinatına ve ondan intifaı temine mahsus
olup mecur dahilinde bulunan menkul eşya üzerinde hapis hakkını haizdir.
Mucirin hapis hakkı, ikinci müstecirin birinci müstecire karşı borcu olan miktar nispetinde
ikinci müstecir tarafından mecur dahiline getirilen eşyaya da şamildir.
Müstecirin dayinleri tarafından haczedilmesi caiz olmayan eşya üzerinde mucirin, hapis
hakkı yoktur.
II:ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA AİT EŞYADA:
Madde 268 - Müstecire ait olmadığını, mucirin bildiği veya bilmesi iktiza ettiği eşya ile
çalınmış veya zayi olmuş yahut başka suretle zilyedin elinden zaptolunmuş şeyler üzerindeki
üçüncü şahsın hakları, mucirin hapis hakkına karşı dahi mahfuzdur.
Mucir, müstecir tarafından getirilen eşyanın ona ait olmadığını icarin devamı esnasında
öğrenip te en yakın vakit için akdin feshini ihbar etmez ise bu şeyler üzerindeki hapis hakkı
sakıt olur.
III:NASIL DERMEYAN EDİLECEĞİ:
Madde 269 - Müstecir mecurdan çıkmak yahut mecur dahilinde bulunan şeyleri alıp
götürmek teşebbüsünde bulunduğu takdirde; mucir, hapis hakkına istinaden kiraların teminine
muktazi miktarda eşyayı, Sulh Hakimi marifetiyle hapsedebilir. Bu eşya, gizlice yahut cebir ile nakledildikleri surette; götürüldükleri tarihten itibaren on
gün içinde polis kuvveti ile yeniden mecure iade olunabilirler.
İKİNCİ FASIL : HASILAT İCARI
A - TARİFİ:
Madde 270 - Hasılat icarı, bir akittirki onunla mucir, müstecire ücret mukabilinde hasılat
veren bir malın veya hakkın kullanılmasını ve semerelerinin iktitafını terk etmeği iltizam eder.
Kira, ya nakit yahut devşirilecek semere veya hasılatın bir hissesi olabilir; ikinci surete,
iştirakli icar denir.
İştirakli icarda, mucirin semereler üzerindeki hakkı noktasından, mahalli adete riayet
olunur.
B - DEFTER TESBİTİ:
Madde 271 - İcarda alat, hayvan yahut zahirede dahil ise iki taraftan her biri diğerine bu
eşyanın tamam ve imzalı bir defterini vermek ve bunların kıymetlerini müştereken takdir ve
tesbit etmekle mükelleftir.
C - MUCİRİN BORÇLARI:
I:MECURUN TESLİMİ:
1 - KULLANMAĞA SALİH HALDE TESLİM
Madde 272 - Mucir, birlikte icar edilmiş menkul şeyler varsa bunlar dahi dahil olduğu
halde mecuru akitten maksut olan kullanmağa ve işletmeğe salih bir halde müstecire teslim ile
mükelleftir.
Bu borcun ifa edilmemesi halinde, adi icar hakkındaki hükümler tatbik olunur.
2 - ESASLI TAMİRAT
Madde 273 - Mucir, icar müddeti zarfında icrasına zaruret hasıl olan esaslı tamiratı
müstecir tarafından ihbar edilir edilmez masrafı kendisine ait olmak üzere yapmağa
mecburdur.
3 - KULLANMANIN MÜMKÜN OLMAMASI HALİNDE MESULİYET
Madde 274 - Müstecir, kendi kusurundan yahut şahsında hadis olan bir arızadan dolayı
mecuru kullanamadığı yahut mahdut surette kullandığı takdirde; mucir mecuru akit dairesinde
kullanmağa hazır bulundurmuş oldukça müstecir, kiranın tamamını vermekle mükellef olur.
Bu takdirde sarfiyattan tasarruf eylediği miktarı ve mecurun diğer suretle kullanılmasından
elde ettiği menfaatleri kiraya mahsup etmeğe mecburdur. Mucip akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde her iki tarafın
akdi feshetmek hakları mahfuzdur.
II:ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARIN İDDİALARINA KARŞI TEMİNAT:
Madde 275 - Üçüncü şahıs tarafından hak iddiası halinde mucirin mükellefiyeti hakkında,
adi icara mütedair hükümler tatbik olunur.
III:MECURUN BAŞKASINA TEMLİKİ :
Madde 276 - Mecur icarın akdinden sonra mucir tarafından başkasına temlik yahut icraen
takip veya iflas tarikiyle kendisinden nezedildiği takdirde; müstecir, mecurun ahiren maliki
olan üçüncü şahıstan ancak kabulü şartiyle icarenin devamını ve mucirden akdi icra yahut
tazminat ita etmesini istiyebilir.
Bununla beraber akit daha evvel feshe müsait olmadıkça üçüncü şahıs, feshi ihbar halinde
kanunen muktazi altı aylık mehle riayet mecburiyetindedir; ihbar etmediği surette akdi kabul
etmiş sayılır.
Ammenin menfaati için istimlake dair olan hususi hükümler mahfuzdur.
IV:TAPU SİCİLİNE ŞERH :
Madde 277 - Bir gayrimenkul hasılat icarı, adi icardaki esaslara göre aynı hükümleri haiz
olmak üzere tapu siciline şerh verilebilir.
D - MÜSTECİRİN BORÇLARI :
I:BORCA MUVAFIK SURETTE TEKAYYÜT :
1 - İŞLETME
Madde 278 - Müstecir, mecuru tahsis olunduğu dairede iyi bir surette işletmeğe bilhassa
hasilata kabiliyetli bir halde bulundurmağa mecburdur.
Müstecir, mucirin muvafakati olmaksızın icar müddetinin hitamından sonra mecur üzerinde
tesirleri görülebilecek surette işletmenin tarzını tebdil edemez.
2 - İYİ BİR HALDE MUHAFAZA
Madde 279 - Müstecir, mecurun iyi bir halde muhafazası için lazım gelen tekayyüdü ifa ile
mükelleftir.
Müstecir, ufak tefek termimatı zirai mecurlarda bilhassa yol, geçit, hendek, set, çit, çatı, su
yolları ve sairenin muhafazasını mahalli adete göre deruhte etmek ve bundan başka eskilikten
yahut kullanmaktan dolayı telef olan ehemmiyetsiz kıymetteki alat ve edavatın yerine
başkalarını koymakla mükelleftir.
3 - İHBAR MÜKELLEFİYETİ Madde 280 - Esaslı tamirata zaruret hasıl olduğu yahut bir üçüncü şahıs mecur üzerinde
hak iddia ettiği takdirde müstecir keyfiyeti hemen mucire ihbar etmekle mükelleftir. Etmezse
zarardan mesul olur.
II:KİRANIN TEDİYESİ:
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 281 - Müstecir kirayı, akit ile yahut mahalli adet ile taayyün eden zamanda tediye
ile mükelleftir.
Böyle bir zaman taayyün etmemiş ise kira, beher senenin mürurundan sonra ve nihayet icar
müddetinin hitamında verilmek lazımdır.
Mucir, işlemiş ve işleyecek olan bir kira için adi icarda olduğu gibi hapis hakkına maliktir.
2 - FELAKETLİ VAKALARDA TENZİL
Madde 282 - Fevkalade felaket hallerinde yahut tabii hadiselerden dolayı bir zirai
gayrimenkulün her vakitki hasılatı ehemmiyetli surette azalırsa müstecir kiradan mütenasip
bir miktarının indirilmesini isteyebilir.
Evvelce bu haktan feragat edilmiş olması, ancak kiranın tesbiti sırasında bu gibi vakaların
ihtimali nazara alınmış yahut husule gelen zarar bir sigorta ile telafi edilmiş ise muteber olur.
E - MÜKELLEFİYET VE VERGİLERİ TAHAMMÜL :
Madde 283 - Mecurun mükellefiyet ve vergileri mucire aittir.
F - MÜSTECİRİN MÜSTECİRİ :
Madde 284 - Müstecir, mucirin muvafakati olmaksızın mecuru başkasına icar edemez.
Bununla beraber müstecir, mecurda dahil olan bazı mahalleri mucire zarar verecek bir
tebeddülü mucip olmamak şartiyle icara verebilir.
Böyle bir icara ve mucir tarafından müsaade edilen ikinci icara, alelade ikinci icara
mütedair kaideler, kıyasen tatbik olunur.
G - HİTAMI :
I:FESİH HAKKI:
Madde 285 - Müddet hakkında akit veya mahalli adet ile hilafına bir hüküm tayin
edilmemiş ise iki taraftan her biri en aşağı altı aylık bir ihbar müddetine riayet şartiyle akdi
feshetmek salahiyetini haizdir.
Hilafına bir mukavele yok ise, zirai gayrimenkullerde mahalli adetçe cari ilk veya son
bahar mevsimleri için diğer bütün icarlarda her hangi bir zaman için feshin ihbarı caizdir. II:MÜHİM SEBEPLERDEN DOLAYI FESİH :
Madde 286 - İcar, birden ziyade seneler için akdedilmiş ise mucir akdin icrasını tahammül
edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde iki taraftan her biri diğerine tam bir tazminat
vermek ve kanuni müddetlere riayet etmek şartiyle akdi hitamından evvel feshedebilir.
Bu takdirde, mucire veya müstecire verilecek tazminat bir senelik kiradan aşağı olamaz.
Müstecir, kendisine tazminat verilmedikçe mecuru terke icbar olunamaz.
III:SÜKUT İLE TECDİT :
Madde 287 - İcar, muayyen bir müddet için akdolunupta bu müddetin hitamında mucirin
malumatiyle ve muhalefeti olmaksızın mecurun istimaline devam olunduğu yahut mukavelede
fesih hakkında gösterilen ihbarı iki taraftan hiç biri yapmadığı takdirde; hilafına mukavele
yok ise, bir senelik bir müddetin hitamından altı ay evvel ihbar suretiyle fesholununcaya
kadar seneden seneye akit tecdit edilmiş sayılır.
I:MÜSTECİRİN TEMERRÜDÜ:
Madde 288 - Müstecir kirayı vadesi hululünde tediye etmezse mucir, altmış günlük bir
mehil tayin ederek birikmiş olan kira bu müddet zarfında verilmediği takdirde; mehlin
hitamında akdi feshedeceğini, müstecire ihtar edebilir.
Bu mehil, ihtarın müstecire tebliğ edildiği günden başlar.
Bu mehlin tenkisine yahut kiranın tediye edilmemesi halinde akdin hemen feshedileceğine
dair yapılan mukaveleler batıldır.
V :MUCİRİN FESİH HAKKI:
Madde 289 - Müstecir, mecurun işletilmesine ve muhafazasına müteallik borçlarına
ehemmiyetli bir tarzda muhalefet eder ve mucirin ihtarına rağmen ve tayin ettiği münasip bir
mehil zarfında borçlarını ifa etmezse mucir, başka bir muameleye hacet kalmaksızın akdi
feshedebilir.
VI:MÜSTECİRİN İFLASI:
Madde 290 - Müstecirin iflası halinde icare, iflasın açılmasiyle beraber nihayet bulur.
Şu kadarki, işlemekte olan kira ve defterin ihtiva ettiği eşya için kafi teminat verildiği
takdirde mucir, icar senesinin hitamına kadar akdi idame ile mükelleftir.
VII:MÜSTECİRİN VEFATI:
Madde 291 - Müstecir vefat ederse gerek mirasçıları gerek mucir altı aylık kanuni mehillere
riayet şartiyle icarın feshini ihbar edebilirler.
H - İCARIN HİTAMINDA MECURUN İADESİ: I:İADE BORCU
Madde 292 - İcarın hitamında müstecir mecuru defterdeki bütün eşya ile beraber
bulundukları hal üzere iadeye mecburdur.
İyi işletildiği surette ictinabı mümkün olan kıymet noksanları için müstecir tazminat itası
ile mükelleftir.
Müstecir mecur hakkındaki mecburi ihtimamı neticesi olan ıslahat için hiç bir tazminat
talep edemez.
II:DEFTERDEKİ EŞYANIN KIYMETİNİN TAKDİRİ:
Madde 293 - Mecur teslim edilirken defterdeki eşyanın kıymetleri takdir edilmiş ise
müstecir, icarın hitamında bunları aynı nevi ve kıymette olarak iade yahut kıymet noksanlarını
tazmin ile mükelleftir.
Müstecir, noksan eşyanın mucirin kusuriyle yahut mücbir bir kuvvetin tesiriyle telef
olduğunu ispat ederse tazmin borcu, sakıt olur.
Müstecir, kendi masraflarından ve sayinden husule gelen ziyade kıymet için tazminat talep
edebilir.
III:İCARIN HİTAMINDA SEMERELER VE ZİRAAT MASRAFLARI:
Madde 294 - Zirai bir gayrimenkulün müsteciri akdin feshi zamanında henüz devşirilmemiş
semereler üzerinde bir hak iddia edemez.
Şu kadarki müstecir ziraat masrafını hakimin tayin ettiği miktarda olarak mucire tazmin
ettirebilir ve bu tazminat işlemekte olan kiralara mahsup edilir.
IV:SAMAN VE GÜBRE GİBİ ŞEYLER:
Madde 295 - Mecuru iade ve teslim eden müstecir, muntazam bir işletmenin icap ettiği
nispette son senenin samanlarını, hayvan yataklıklarını kuru ot ve gübrelerini mecurda
bırakmağa mucburdur.
Müstecir, aldığından fazla bırakıyorsa ziyadesi için tazminat istemeğe hakkı vardır ve
aldığından az bırakıyorsa eksikleri tamamlamak yahut kıymet noksanını tazmin etmekle
mükelleftir.
I - HAYVAN İCARI:
I :AKDİN MEVZUU:
Madde 296 - Zirai bir mal icariyle murtabıt olmayan mevaşi icarında, hilafına bir akit veya
mahalli adet yok ise, icar müddeti zarfında mecur hayvanların bütün hasılatı müstecire ait
olur. Müstecir mecur hayvanları beslemeğe ve onlara iyi bakmağa mecbur ve mucire nakit veya
hasılat hissesi olarak bir bedel tediye etmekle mükelleftir.
II:MESULİYET :
Madde 297 - Hilafına mukavele veya mahalli adet yok ise, müstecir, mecur hayvanlara arız
olan bir zarardan; bunun, muhafazadaki tekayyüt ve ihtimama rağmen husule geldiğini ispat
etmedikçe mesuldür.
Müstecir, kendi kusuriyle sebebiyet vermediği fevkalade muhafaza masrafları için
mucirden tazminat talep edebilir.
Müstecir ehemmiyeti haiz kazaları ve hastalıkları mümkün olduğu kadar süratle mucire
bildirmekle mükelleftir.
III:FESİH:
Madde 298 - Hilafına mukavele veya mahalli adet yok ise, gayri muayyen bir zaman için
yapılan akdin feshini iki taraftan her biri, diledikleri vakit ihbar edebilirler.
Şu kadarki bu ihbar hüsnü niyetle olmak ve münasebetsiz bir zamanda yapılmamak
lazımdır.
DOKUZUNCU BAP : ARİYET VE KARZ
BİRİNCİ FASIL : ARİYET
A - TARİFİ:
Madde 299 - Ariyet, bir akittirki onunla ariyet veren, bir şeyin bedava kullanılmasını ariyet
alana bırakmak ve alan dahi o şeyin kullandıktan sonra geri vermekle mükellef olur.
B - HÜKÜMLERİ:
I:ARİYET ALANIN BORÇLARI:
Madde 300 - Ariyet alan, ariyet şeyi ancak akitte tayin edilen ve akitte birşey tayin
edilmemiş ise o şeyin mahiyetinden veya tahsis olunduğu maksattan anlaşılan şekilde
kullanabilir.
Ariyet alan, ariyeti başkasına kullandıramaz.
Bu kaideye muhalif hareket ettiği takdirde zuhura gelen kazadan dahi mesul olur.
Meğerki, bu kaideye riayet etmiş olsaydı bile yine bu kazanın vukua geleceğini ispat ede.
II:MUHAFAZA MASRAFLARI:
Madde 301 - Ariyet alan, ariyet şeyin adi muhafaza masraflarını ve hususiyle ariyet
hayvanın yiyecek masraflarını tahammül eder. Ariyet verenin menfaatine yapmağa mecbur olduğu fevkalade masraflar için, ariyet alan
ondan tazminat isteyebilir.
III:MÜTESELSİL MESULİYET :
Madde 302 - Birden ziyade kimseler bir şeyi birlikte ariyet alırlarsa, müteselsilen mesul
olurlar.
C - HİTAMI:
I:MUAYYEN BİR KULLANMADA:
Madde 303 - Muayyen bir müddet mukavele edilmemiş ise, ariyet alanın, ariyet şeyi akit
mucibince kullanmasiyle yahut kullanabilecek kadar bir zaman geçmesiyle akit nihayet bulur.
Ariyet şey, alan tarafından mukavele hilafına kullanıldığı yahut bozulduğu yahut kullanmak
için diğer bir şahsa verildiği yahut evvelden bilinemiyen bir halden dolayı ariyeti veren ona
acele muhtaç bulunduğu takdirde, daha evvel geri istenebilir.
II:ARİYETİN ZAMANI MUAYYEN OLMAYAN KULLANMADA :
Madde 304 - Ariyet veren ariyet şeyi ne müddetini ne de niçin kullanılacağını tayin
etmiyerek vermiş ise, dilediği vakit geri istiyebilir.
III:ARİYET ALANIN VEFATI :
Madde 305 - Ariyet akdi, ariyet alanın ölmesiyle nihayet bulur.
İKİNCİ FASIL : KARZ
A - TARİFİ :
Madde 306 - Karz, bir akittir ki onunla ödünç veren, bir miktar paranın yahut diğer bir
misli şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse dahi buna karşı miktar ve
vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle mükellef olur.
B - HÜKÜMLERİ :
I:FAİZ :
1 - HANGİ MUAMELELERDE FAİZ LAZIM GELECEĞİ
Madde 307 - Karzda faiz şart kılınmamış ise adi muamelelerde faiz lazım gelmez.
Ticaret muamelelerinde, şart edilmemiş olsa dahi faiz verilmek lazımdır.
2 - FAİZE MÜTEALLİK KAİDELER
Madde 308 - Karzda faiz miktarı tayin edilmemiş ise, asıl olan karzın alındığı zaman ve
mekanda o nevi karzlarda adet olan faiz miktarıdır. Hilafına mukavele yok ise tayin edilen faiz senelik olarak tediye olunur.
Faizin, anaya zammedilerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi evvelden mukavele edilmiş olsa
bile, batıldır. (Son cümle mülga: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
II:KARZIN TESLİM VE TESELLÜMÜ HAKKINDAKİ İDDİALARDA MÜRURU
ZAMAN
Madde 309 - Ödünç alan kimsenin verilecek şeyin teslim edilmesine ve ödünç verenin dahi
o şeyin tesellüm edilmesine dair olan iddiaları, diğer tarafın bu baptaki temerrüdünden
itibaren altı ay geçmekle müruru zamana uğrar.
III:ÖDÜNÇ ALAN KİMSENİN BORCU ÖDEMEKTEN ACZİ:
Madde 310 - Ödünç alan kimse karzdan sonra borcunu edadan aciz haline girmiş
bulunursa, borç veren, taahhüt ettiği şeyin tesliminden imtina edebilir.
Ödünç alan kimse, akitten evvel borcunu ödemekten aciz halinde bulunup da ödünç veren
akitten sonra bundan haberdar olmuş ise, yine bu salahiyeti kullanabilir.
C - NAKİT YERİNE VERİLEN ŞEYLER :
Madde 311 - Ödünç alan kimseye taahhüt edilen nakit yerine kıymetli evrak yahut emtia
verildiği takdirde borcun miktarı teslim zamanında ve mekanında bu evrak veya emtianın haiz
oldukları borsa rayicinden ve cari fiyattan ibaret olur; bunun hilafına mukavele batıldır.
D - İADE ZAMANI :
Madde 312 - Geriye verilmesi için, ne bir muayyen vade ne ihbar müddeti ne de istenildiği
zaman muacceliyet kesbedeceği mukavele edilmemiş olan bir borç ilk talepten itibaren altı
hafta içinde geri verilmek lazımdır.
ONUNCU BAP : HİZMET AKDİ
A - TARİFİ :
Madde 313 - Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir
zamanda hizmet görmeği ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.
Ücret, zaman itibariyle olmayıp yapılan işe göre verildiği takdirde dahi işçi muayyen veya
gayri muayyen bir zaman için alınmış veya çalışmış oldukça, hizmet akdi yine mevcuttur;
buna parça üzerine hizmet veya götürü hizmet denir.
Hizmet akdi hakkındaki hükümler, kıyasen çıraklık akdine tatbik olunur.
B - TEŞEKKÜLÜ :
I:UMUMİYET İTİBARİYLE:
Madde 314 - Hilafına bir hüküm bulunmadıkça, hizmet akdi hususi bir şekle tabi değildir. Ezcümle hizmet muayyen bir zaman için kabul edilmiş olur ve işin iktizasına göre o hizmet
ancak ücret mukabilinde yapılabilirse, hizmet akdi inikad etmiş sayılır.
II:MESAİ KAİDELERİ:
Madde 315 - Sınai veya ticari bir teşebbüste, iş sahibi tarafından mesai veya dahili bir
intizam için muttarit bir kaide ittihaz edilmiş ise bunlar evvelce yazılmış ve işçiye dahi
bildirilmiş olmadıkça işçiye bir borç tahmil etmez.
III:UMUMİ MUKAVELE:
1 - NASIL YAPILACAĞI
Madde 316 - İş sahibi kimselerin veya cemiyetlerinin, işçilerle veya cemiyetleriyle
yaptıkları mukavelede hizmete mütaallik hükümler vazolunabilir.
Bu umumi mukavele, tahriri olmadıkça muteber değildir.
Alakadarlar bu mukavelenin müddetinde ittifak edemezlerse, bir sene mürurundan sonra
altı aylık müddet için yapılacak bir ihbar ile, her zaman mukaveleyi feshedebilirler.
2 - HÜKÜMLERİ
Madde 317 - Umumi bir mukavele ile bağlı bulunan iş sahipleriyle işçiler arasında
yapılacak hususi hizmet akitlerinin, umumi mukaveleye muhalif hükümleri batıldır.
Bu batıl hükümlerin yerine, umumi mukavele hükümleri kaim olur.
VI:ÇIRAKLIK MUKAVELESİ :
Madde 318 - Küçükler veya mahcurlar ile yapılan çıraklık mukaveleleri, tahriri yapılmış ve
usta ve velayeti haiz kimse yahut sulh hakiminin muvafakatiyle vasi tarafından imza edilmiş
olmadıkça, muteber değildir.
Mukavele, yapılacak işin ve çıraklığın nevi ve müddetine ve günde çalışılacak saatlere ve
iaşe yahut diğer yapılacak ve verilecek şeylere ve kezalik tecrübe zamanına dair muktazi
şartları ihtiva etmek lazımdır.
Bu şartlara riayet olunup olunmadığı salahiyettar daire tarafından murakabe edilir.
C - HÜKMÜ :
I:ŞARTLARI :
Madde 319 - Hizmet mukavelesinin şartları kanuna, ahlaka (adaba) mugayir olmamak
üzere istenildiği gibi tayin olunabilir.
II:İŞÇİNİN BORÇLARI :
1 - BİZZAT İFA Madde 320 - Hilafı mukaveleden veya hal icabından anlaşılmadıkça işçi taahhüt ettiği şeyi
kendisi yapmağa mecbur olup başkasına devredemez.
İş sahibinin dahi hakkını başkasına devredebilmesi, aynı kayıtlara tabidir.
2 - İHTİMAM MECBURİYETİ
Madde 321 - İşçi, taahhüt ettiği şeyi ihtimam ile ifaya mecburdur.
Kasıt veya ihmal ve dikkatsizlik ile iş sahibine iras ettiği zarardan mesuldür. İşçiye terettüp
eden ihtimamın derecesi, akde göre tayin olunur ve işçinin o iş için muktazi olup iş sahibinin
malümu olan veya olması icabeden malümatı derecesi ve mesleki vukufu kezalik istidat ve
evsafı gözetebilir.
3 - PARÇA VEYA GÖTÜRÜ İŞTE MESULİYET
Madde 322 - İşçi parça üzerine yahut götürü çalışıp da iş sahibinin nezareti altında
bulunmaz ise işlenen madde ve işin akit mucibince icrası noktasından mesuliyeti hakkında
istisna akdine dair hükümler, kıyasen tatbik olunur.
III:İŞ SAHİBİNİN BORÇLARI :
1 - ÜCRET
A MİKTARI
Madde 323 - (Değişik fıkra: 17/04/2008-5754 S.K./82.mad.) İş sahibi mukavele edilen
yahut adet olan yahut kendisinin bağlı bulunduğu umumi mukavelede tespit olunan ücreti
tediye ile mükelleftir. Çalıştırılan işçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit
istihkaktan o ay içinde ödenenlerin özel olarak açılan banka hesabına yatırılmak suretiyle
ödenmesi hususunda; tabi olduğu vergi mükellefiyeti türü, işletme büyüklüğü, çalıştırdığı işçi
sayısı, işyerinin bulunduğu il ve benzeri gibi unsurları dikkate alarak iş sahiplerini zorunlu
tutmaya, banka hesabına yatırılacak ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit
istihkakın, brüt ya da kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net miktar üzerinden olup
olmayacağını belirlemeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve
Hazine Müsteşarlığından sorumlu Devlet Bakanlığı müştereken yetkilidir. Çalıştırdığı
işçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakını özel olarak açılan banka
hesapları vasıtasıyla ödeme zorunluluğuna tabi tutulan iş sahipleri, işçilerinin ücret, prim,
ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakını özel olarak açılan banka hesapları dışında
ödeyemezler.
(Ek fıkra: 17/04/2008-5754 S.K./82.mad.) İşçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki
her çeşit istihkaklarının özel olarak açılan banka hesabına yatırılmak suretiyle ödenmesine
ilişkin diğer usûl ve esaslar anılan bakanlıklarca müştereken çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.
Ücretle birlikte kardan bir hisse verilmesi mukavele edilmiş ise iş sahibi işçiye yahut onun
yerine iki tarafın veya hakimin tayin ettiği bigaraz kimseye kar ve zarar hakkında muktazi
malumatı vermeğe ve lüzumu olan hesap defterlerinin muayenesine müsaade etmeğe
mecburdur. B İŞ VERİLMESİNİ İSTEMEK HAKKI
Madde 324 - İş için muayyen olan zamanda parça üzerine yahut götürü olarak münhasıran
bir iş sahibine çalışmakta olan işçi, akit müddetinde her gün için kendisine kafi miktarda iş
verilmesini istemek hakkını haizdir.
Bu takdirde parça yahut götürü iş bulunmazsa, iş saat hesabiyle veya gündelikle verilebilir;
bu da bulunmazsa, iş sahibi, bu bapta kendisine bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat
etmedikçe vukua gelen zararı tazmine mecbur olur.
C İŞ SAHİBİNİN TEMERRÜDÜ
Madde 325 - İş sahibi işi kabulde temerrüt ederse, işçi taahhüt ettiği işi yapmağa mecbur
olmaksızın mukaveledeki ücreti istiyebilir.
Şu kadar ki, işi yapmadığından dolayı tasarruf ettiği yahut diğer bir iş ile kazandığı ve
kazanmaktan kasten feragat eylediği şeyi mahsup ettirmeğe mecburdur.
D TEDİYE GÜNÜ
Madde 326 - Mukavele yahut adet ile daha kısa mehiller tayin edilmemiş ise ücret,
aşağıdaki dairede verilir.
1 - Amele ve iş sahibi ile birlikte yaşamıyan hizmetçilere haftada bir.
2 - İdarehane memurlarına ve müstahdemlerine ve iş sahibi ile birlikte yaşıyan hizmetçilere
her ay.
Hizmet akdinin hitamiyle ücret herhalde muacceliyet kesbeder.
H AVANS
Madde 327 - İş sahibi işçinin zarureti dolayisiyle ihtiyacı bulunan ve tediyesi kendisi için
zarar ve müzayakayı mucip olmıyan avansları, yapılan iş nispetinde işçiye vermekle
mükelleftir.
V İŞ İFA EDİLEMEDİĞİ HALDE ÜCRET
Madde 328 - Uzun müddet için yapılan hizmet akdinde, işçi hastalıktan ve askerlikten veya
bu gibi sebeplerden dolayı kusuru olmaksızın nispeten kısa bir müddet için işi ifa edemediği
takdirde o müddet için ücret istemeğe hakkı vardır.
Z FAZLA İŞ İÇİN ÜCRET
Madde 329 - Akit ile tayin edilen yahut adet mucibince icabeden iş miktarından ziyade bir
işin ifasına zaruret hasıl olupta işçi, bunu yapmağa muktedir olur ve imtinaıda hüsnü niyet
kaidelerine muhalif bulunursa cebrolunur.
İşçi, bu ziyade iş için fazla bir ücrete müstahak olur ve bu, mukavele edilen ücretle
mütenasip bir suretle hususi haller nazara alınmak şartiyle takdir edilir. 2 - ÇIRAĞIN TALİMİ
Madde 330 - Çıraklık mukavelesinde, usta, çırağa sanatı olanca dikkat ve itinasiyle
öğretmeğe mecburdur.
Usta, çırağın mecburi derslere devamına nezaret ve meslekine ait mekteplere ve kurslara
gitmesi ve çıraklık imtihanlarına iştirak eylemesi için lüzumu olan zamanlarda müsaade
etmekle mükelleftir.
Çırağa, kaideten, ne geceleri nede cuma günleri iş verilmez.
3 - ALAT VE MALZEME
Madde 331 - Hilafına mukavele veya adet yoksa iş sahibi, çalışması için, işçiye muktazi
alat ve malzemeyi vermekle mükelleftir.
İşçi, mükellef olmadığı halde bu işleri iş sahibinin rızasiyle tamamen veya kısmen tedarik
ederse iş sahibi bunun için bir tazminat vermeye mecbur olur.
4 - TEDBİRLER VE MESAİ MAHALLERİ
Madde 332 - İş sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet
dairesinde kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyle maruz kaldığı
tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile, işçi
birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer tedarikine mecburdur.
(Ek fıkra: 29/06/1956 - 6763/41 md.) İş sahibinin yukarıki fıkra hükmüne aykırı hareketi
neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden
uğradıkları zararlara karşı istiyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı hareketten doğan
tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur.
5 - MAHSUP
Madde 333 - İşçi ücretinin tediyesi, işçinin ve ailesinin nafakası için zaruri bulunduğu
takdirde; işçinin muvafakatı olmaksızın iş sahibi ücreti kendi alacağı ile mahsup edemez.
Şu kadarki kasten iras edilen zararların tazmini için mahsup icrası daima caizdir.
6 - İSTİRAHAT ZAMANLARI
Madde 334 - İş sahibi işçinin istirahati için mutat olan saat ve günlerde müsaade vermekle
mükelleftir.
İş sahibi, mukavelenin feshi ihbar olunduktan sonra başka bir iş araması için işçiye
münasip bir zaman vermek mecburiyetindedir.
Her halde mümkün olduğu kadar iş sahibinin menfaati gözetilmek lazımdır.
7 - ŞAHADETNAME Madde 335 - İşçi yalnız hizmetinin nevini ve müddetini havi bir şahadetname vermesini, iş
sahibinden isteyebilir.
İşçi sarahaten talep ettiği takdirde şahadetname, hal ve hareketini ve sa'yinin keyfiyetini de
ihtiva etmek lazımdır.
8 - İŞÇİNİN İHTİRAI
Madde 336 - İşçi hizmetini yaparken bir şey ihtira ettikte iş sahibi böyle bir ihtiraın
kendisine ait olacağını akitte şart koymuş yahut bu ihtira işçinin taahhüt eylediği hizmetin
levazımından bulunmuş ise ihtira olunan şey, iş sahibinin olur.
Birinci surette ihtira mühim bir iktisadi kıymeti haiz ise, işçinin hakkaniyet dairesinde tayin
edilecek bir bedel istemeğe hakkı vardır.
Bu bedel, ihtiraın meydana gelmesinde iş sahibinin iştiraki ve tesissatından edilen istifade
nazara alınarak tesbit olunur.
IV:BİRLİKTE YAŞAMA:
Madde 337 - Hilafına mukavele ve adet yok ise, iş sahibi ile birlikte ikamet eden işçinin
iaşe ve süknası, ücretten bir kısım teşkil eder.
İş sahibi, bu halde kendi kusuru olmaksızın nispeten kısa bir zaman için hizmetini ifaya
muktedir olamayan işçiyi görüp gözetmek ve muktazi tedaviyi ifa ettirmek üzere iaşesiyle de
mükelleftir.
D - HİTAMI :
I:MÜDDETİN MÜRURU:
Madde 338 - Hizmet akdi, muayyen bir müddet için yapılmış yahut böyle bir müddet işin
maksut olan gayesinden anlaşılmakta bulunmuş ise, hilafı mukavele edilmiş olmadıkça feshi
ihbara hacet olmaksızın bu müddetin müruriyle, akit nihayet bulur.
II:SÜKUT İLE TECDİT:
Madde 339 - Muayyen bir müddet için yapılan hizmet akdi bu müddetin mürurundan sonra
her iki tarafın sükutu ile temdit edildiği takdirde, akit, aynı müddet ve fakat nihayet bir sene
için tecdit edilmiş sayılır.
Akdin feshi ihbar vukuuna mütevakkıf iken iki taraftan hiç biri ihbar etmemiş ise, akit,
tecdit edilmiş sayılır.
III:FESHİN İHBARI VE KANUNİ MÜDDETLER:
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 340 - Hizmet akdinde, bir müddet tayin edilmez ve böyle bir müddet işin maksut
olan gayesinden de anlaşılmazsa, her iki tarafça feshi ihbar olunabilir. Böyle ne akit nede kanun ile diğer bir müddet tesbit edilmemiş olduğu takdirde, amele
hakkında ihbardan sonra girecek hafta nihayeti için, idarehane memur ve müstahdemleri
hakkında ihbardan sonra girecek ikinci hafta ve diğer hizmet akitlerinde ihbardan sonra
girecek keza ikinci hafta nihayeti için akit fesholunabilir.
İş sahipleri ve işçiler için muhtelif ihbar müddetleri, mukavele edilmesi caiz değildir.
2 - BİR SENEDEN FAZLA DEVAM EDEN İŞLERDE
Madde 341 - Bir hizmet akdi, bir seneden fazla devam ettiği takdirde bu akit iş sahibi ve
işçi tarafından ihbar edildikten sonra girecek ikinci haftanın nihayeti için fesholunabilir.
Bu müddetin bir haftadan eksik olmamak üzere mukavele ile tebdili caizdir.
3 - TECRÜBE MÜDDETİ
Madde 342 - Uzun müddet ile yapılan akitte, bir tecrübe zamanı şart edilmiş olduğu
takdirde hilafına mukavele edilmemiş ise ilk iki ay zarfında ihbardan sonra girecek haftanın
nihayeti için akit fesholunabilir.
Çırak ve hizmetçi akitlerinde hilafına bir mukavele yok ise hizmete duhulden itibaren ilk
iki hafta tecrübe müddeti sayılır ve bu müddet zarfında iki taraftan her biri bir gün evvel ihbar
etmek şartiyle akdi fesihte serbesttir.
4 - HAYAT MÜDDETİNCE YAHUT ON SENEDEN FAZLA İÇİN YAPILAN AKİT
Madde 343 - Bir hizmet akdi, bir tarafın yaşadığı müddetçe yahut on seneden fazla için
yapılmış ise işçi, bunu on sene geçtikten sonra her zaman ve bir aylık bir ihbar müddetine
riayet şartiyle tazminat dahi vermeksizin fehedebilir.
IV:FESİH:
1 - MUHİK SEBEPLERDEN DOLAYI
A SALAHİYET
Madde 344 - Muhik sebeplerden dolayı gerek işçi gerek iş sahibi, bir ihbara lüzum
olmaksızın her vakit akdi feshedebilir. Ezcümle ahlaka müteallik sebeplerden dolayı yahut
hüsnü niyet kaideleri noktasından iki taraftan birini artık akdi icra etmemekte haklı gösteren
her hal, muhik bir sebep teşkil eder.
Bu gibi hallerin mevcudiyetini hakim takdir eder. Fakat işçinin kendi kusuru olmaksızın
düçar olduğu nispeten kısa bir hastalığı yahut kısa müddetli bir askeri mükellefiyeti ifa
etmesi, muhik sebep olarak kabul edilemez.
B TAZMİNAT
Madde 345 - Muhik sebepler bir tarafın akte riayet etmemesinden ibaret olduğu takdirde bu
taraf diğer tarafa, onun akit ile müstahak iken mahrum kaldığı fer'i menfaatlerde nazara
alınmak üzere tam bir tazminat itasiyle mükellef olur. Bundan başka hakim vaktinden evvel feshin mali neticelerini, hali ve mahalli adeti göz
önünde tutarak takdir eder.
2 - ÜCRETİN TEHLİKEDE BULUNMASINDAN DOLAYI
Madde 346 - İş sahibi borcu ödemekten aciz olduğu takdirde, işçi, talebi üzerine münasip
bir müddet zarfında ücreti için teminat verilmezse akitten rücua salahiyettar olur.
V:ÖLÜM:
Madde 347 - Hizmet Akdi, işçinin ölümü ile hitam bulunur. İş sahibi öldüğü takdirde, akit,
başlıca onun şahsı nazara alınarak yapılmış ise nihayet bulur.
Bu ikinci halde işçi akdin vaktinden evvel nihayet bulması hasebiyle düçar olduğu zarar
için hakkaniyet dairesinde bir tazminat isteyebilir.
E - REKABET MEMNUİYETİ:
I:CEVAZI:
Madde 348 - İş sahibinin müşterilerini tanımak veya işlerinin esrarına nüfuz etmek
hususlarında işçiye müsait olan bir hizmet akdinde her iki taraf, akdin hitamından sonra,
işçinin kendi namına iş sahibi ile rekabet edecek bir iş yapamamasını ve rakip bir müessesede
çalışamamasını ve böyle bir müessesede şerik veya sair sıfatla alakadar olamamasını, şart
edebilirler.
Rekabet memnuiyetine dair olan şart, ancak işçinin müşterileri tanımasından ve esrara
nüfuzundan istifade ederek iş sahibine hissolunacak derecede bir zarar husulüne sebebiyet
verebilecek ise, caizdir.
İşçi, akdin yapıldığı zamanda reşit değil ise rekabet memnuiyetine dair olan şart batıldır.
II:HUDUDU:
Madde 349 - Rekabet memnuiyeti ancak işçinin iktisadi istikbalinin hakkaniyete muhalif
olarak tehlikeye girmesini menedecek surette zaman, mahal ve işin nevi noktasından hal
icabına göre münasip bir hudut dahilinde şart edilmiş ise muteberdir.
III:ŞEKLİ:
Madde 350 - Rekabet memnuiyeti, sahih olmak için tahriri mukaveleye merbut olmak
lazımdır.
IV:MUHALEFETİN HÜKÜMLERİ:
Madde 351 - Rekabet memnuiyetine muhalif harekette bulunan işçi, bu muhalefet sebebi ile
eski iş sahibinin düçar olduğu zararları tazmin ile mükelleftir. Memnuiyete muhalif hareket hakkında cezai şart konulmuş ise, işçi, kaideten meşrut ceza
miktarını tediye ile memnuiyetten kurtulabilir. Fakat zarar bu miktarı mütecaviz ise, fazlasını
da tazmin ile mükellef olur.
İşçinin hareketi tarzı ve ihlal veya tehdit edilen menfaatlerin ehemmiyeti haklı gösteriyorsa
ve tahriri bir mukavele ile sarahaten bu hak muhafaza edilmiş ise, iş sahibi, müstesna olarak
meşrut olan cezanın tediyesinden ve onu mütecaviz olan zararın tazmininden başka
muhalefetin menini de talep edebilir.
V :MEMNUİYETİN NİHAYETİ
Madde 352 - Rekabet memnuiyetinin bakasında iş sahibinin hakiki menfaati bulunmadığı
sabit olursa, bu memnuiyet nihayet bulur.
İş sahibi işçinin feshi muhik gösterecek bir kusuru yok iken akdi feshetmiş yahut iş
sahibinin feshi haklı gösteren bir kusuru dolayısiyle akit işçi tarafından feshedilmiş ise, işçi
aleyhine memnuiyete muhalefetinden dolayı dava ikame edilemez.
F - SERBEST HİZMETLERDE TATBİK EDİLECEK HÜKÜMLER
Madde 353 - Bu babın hükümleri hizmet akdinin teşekkül unsurlarını havi olmakla beraber
ilmi veya bedii malümatı mahsusayı haiz olanlar tarafından ücretle yapıla gelen mesai
hakkındaki akitlere de tatbik olunur.
G - HUSUSİ KANUNLARIN HÜKÜMLERİNİN MAHFUZİYETİ
Madde 354 - Resmi memurlar ve müstahdemler hakkındaki hususi kanunların hükümleri
mahfuzdur.
ON BİRİNCİ BAP : İSTİSNA AKDİ
A - TARİFİ
Madde 355 - İstisna, bir akittirki onunla bir taraf (müteahhit), diğer tarafın (iş sahibi)
vermeği taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini iltizam eder.
B - AKDİN HÜKÜMLERİ
I:MÜTEAHHİDİN BORÇLARI:
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 356 - Mütaahhidin mesuliyeti, umumi surette işçinin hizmet akdindeki mesuliyetine
dair olan hükümlere tabidir.
Mütaahhit, imal olunacak şeyi bizzat yapmağa veya kendi idaresi altında yaptırmağa
mecburdur. Fakat işin mahiyetine nazaran şahsi maharetinin ehemmiyeti yok ise, taahhüt
ettiği şeyi başkasına dahi imal ettirebilir. Hilafına adet veya mukavele olmadıkça, mütaahhit, imal olunacak şeyin icrası için lazım
olan vasıtaları ve alat ve edevatı kendi masrafiyle tedarik etmeğe mecburdur.
2 - MALZEME İTİBARİYLE
Madde 357 - Mütaahhit, imal ettiği şeyde kullandığı malzemenin iyi cinsten olmamasından
dolayı iş sahibine karşı mesul ve bu hususta bayi gibi mütekeffildir.
Malzeme iş sahibi tarafından verilmiş ise, müteahhit, onları layik olan bütün ihtimam ile
kullanmak ve bundan dolayı hesap vermek ve artanı iade etmekle mükelleftir.
İş devam ettiği sırada, iş sahibinin, verdiği malzemenin veya gösterdiği arsanın kusurlu
olduğu anlaşılır yahut imalatın noktası noktasına muntazaman icrasını tehlikeye koyacak
diğer bir hal hadis olursa mütaahhit, iş sahibini bundan derhal haberdar etmeğe mecbur aksi
takdirde bunların neticelerini tahammül etmekle mükelleftir.
3 - AKİT DAİRESİNDE İŞE BAŞLAMA VE İCRA
Madde 358 - Mütaahhit, işe zamanında başlamaz veya mukavele şartlarına muhalif olarak
işi tehir eder yahut iş sahibinin kusuru olmaksızın vakı olan teehhür bütün tahminlere nazaran
mütaahhidin işi muayyen zamanda bitirmesine imkan vermiyecek derecede olursa iş sahibi
teslim için tayin edilen zamanı beklemeğe mecbur olmaksızın akdi feshedebilir.
İmal sırasında işin müteahhidin kusuru sebebi ile ayıplı veya mukaveleye muhalif bir
surette yapılacağını katiyetle tahmin etmek mümkün olursa, iş sahibi, bunlara mani olmak için
müteahhide münasip bir mühlet tayin ederek veya ettirerek bu mühlet içinde icabını icra
etmediği halde hasar ve masraflar müteahhide ait olmak üzere tamiratın veya imalata devamın
üçüncü bir şahsa tevdi olunacağını ihtar edebilir.
4 - İŞİN KUSURUNA MÜTEDAİR TEMİNAT
A KUSURUN TESBİTİ
Madde 359 - İmal olunan şeyin tesliminden sonra iş sahibi, işlerin mutat cereyanına göre
imkanını bulur bulmaz o şeyi muayeneye ve kusurları varsa bunları müteahhide bildirmeğe
mecburdur.
İki taraftan her birinin, imal olunan şeyi masrafı kendisinden olmak üzere ehli hibreye
muayene ettirilmesini ve muayene neticesinin bir raporla tesbitini istemeğe hakkı vardır.
B KUSUR HALİNDE İŞ SAHİBİNİN HAKKI
Madde 360 - Yapılan şey iş sahibinin kullanamıyacağı ve nısfet kaidesine göre kabule icbar
edilemiyeceği derecede kusurlu veya mukavele şartlarına muhalif olursa, iş sahibi, o şeyi
kabulden imtina edebilir; bu hususta mütaahhidin taksiri bulunursa zarar ve ziyan da
isteyebilir.
İşin kusurlu olması veya mukaveleye muhalif bulunması yukarıki derecede ehemmiyeti
haiz değil ise iş sahibi, işin kıymetinin noksanı nispetinde fiatı tenzil ve eğer o işin ıslahı büyük bir masrafı mucip değil ise mütaahhidi tamire mecbur edebilir. Bu hususta mütaahhidin
taksiri varsa iş sahibi zarar ve ziyan da istiyebilir.
Yapılan şey iş sahibinin arsası üzerine yapılmış olup da mahiyeti itibariyle refi ve kal'ı fazla
bir zararı mucip ise iş sahibi, ancak ikinci fıkra mucibince muamele yapar.
C İŞ SAHİBİNİN MESULİYETİ
Madde 361 - Yapılan şeyin kusurlu olması müteahhidin sarahaten beyan eylediği mütalaaya
mugayir olarak iş sahibinin verdiği emirlerden neşet etmiş bulunur veya her hangi bir sebeple
iş sahibine isnadı kabil olursa, iş sahibi o şeyin kusurlu olmasından mütevellit hakları
dermeyan edemez.
D İŞİN KABULÜ
Madde 362 - Yapılan şeyin sarahaten veya zımnen kabulünü müteakıp mütaahhit, her türlü
mesuliyetten beri olur. Ancak mütaahhidin kasten sakladığı usulü veçhile muayenesinde
müşahade edilemiyecek olan kusurlar hakkında, mesuliyeti bakidir.
Eğer iş sahibi kanunen tayin olunan muayene ve ihbarı ihmal ederse zımnen kabul etmiş
sayılır.
Yapılan şeydeki kusur, sonradan meydana çıkarsa iş sahibi, vakıf olur olmaz keyfiyeti
mütaahhide haber vermeğe mecburdur. Aksi takdirde iş sahibi kabul etmiş sayılır.
H MÜRURUZAMAN
Madde 363 - Yapılan şeyin kusurlu olmasından dolayı iş sahibinin haiz olduğu haklar,
müşterinin haklarının tabi olduğu müruru zaman hükmüne tabidir.
Fakat gayrimenkul inşaata müteallik kusurlardan dolayı iş sahibinin mütaahhide ve inşaata
iştirak eyliyen mimar ve mühendise karşı mütalebesi, tesellüm zamanından itibaren beş
senelik müruru zamana tabidir.
II:İŞ SAHİBİNİN BORÇLARI:
1 - ÜCRETİN MUACCELİYETİ
Madde 364 - İşin parası, teslim zamanında ödenir.
Yapılan şey parça parça teslim edildikçe bedeli ifa olunmak üzere mukavele edilmiş ise her
kısmın bedeli o kısmın teslimi zamanında ödenmek lazımdır.
2 - ÜCRETİN MİKTARI
A GÖTÜRÜ TAAHHÜT
Madde 365 - Götürü pazarlık edilmiş ise, mütaahhit yapılacak şeyi kararlaştırılan fiata
yapmağa mecburdur. Yapılacak şey, tahmin edilen miktardan fazla say ve masrafı mucip olsa
bile, müteahhit bedelin arttırılmasını isteyemez. Fakat evvelce tahmin olunamıyan veya tahmin olunup ta iki tarafça nazara alınmıyan haller
işin yapılmasına mani olur veya yapılmasını son derece işkal ederse hakim, haiz olduğu takdir
hakkı dolayısiyle ya tekarrür eden bedeli tezyit veya mukaveleyi fesheyler.
Yapılacak şey, evvelce tahmin edilen miktardan daha az bir say ile vücuda gelmiş ise, iş
sahibi bedeli tamamen vermeğe mecburdur.
B İŞİN KIYMETİNE GÖRE BEDELİN TAYİNİ
Madde 366 - Evvelce kararlaştırılmamış veya takribi bir surette kararlaştırılmış olan bedel,
yapılan şeyin kıymetine ve mütaahhidin masrafına göre tayin edilir.
C - AKDİN HİTAMI
I:KEŞİF BEDELİNİN TECAVÜZÜ HALİNDE FESİH:
Madde 367 - Yapılan şeyin masrafı, evvelce mütaahhit ile takribi bir surette tesbit edilen
keşfi iş sahibihin sun'u olmaksızın çok fazla tecavüz ederse gerek o şeyin imali esnasında
gerek imalinden sonra iş sahibi mukaveleyi feshedebilir.
Bu suretle yapılan şey iş sahibinin arsası üzerinde inşa ediliyorsa iş sahibi, bedelden
münasip bir miktarın tenzilini isteyebileceği gibi inşaat henüz bitmemiş ise müteahhidi
devamdan meni ve yapılan kısmı hakkaniyet dairesinde tazmin ederek mukaveleyi
feshedebilir.
II:YAPILAN ŞEYİN TELEFİ:
Madde 368 - Yapılan şey teslimden evvel kazara telef olmuş ise iş sahibi, onu tesellümden
temerrüt etmiş bulunmadıkça müteahhit ne yaptığı işin ücretini ne de masraflarının tediyesini
isteyemez.
Bu takdirde, telef olan malzeme kime ait ise hasarı da ona aittir.
Eğer yapılan şey, iş sahibi tarafından verilen malzemenin veya gösterilen arsanın
kusurundan yahut iş sahibi tarafından imal ve inşa tarzı hakkında verilen emirden dolayı telef
olmuş ise; müteahhit, bu tehlikeleri zamanında ihbar eylemiş bulunduğu takdirde yaptığı işin
kıymetini ve bu kıymette dahil olmıyan masrafın tesviyesini talep edebilir. İş sahibinin taksiri
olduğu takdirde mütaahhidin, fazla olarak zarar ve ziyan istemeğe hakkı vardır.
III:ZARARI BALİĞAN MABELAĞ TAZMİN EDEREK FESİH:
Madde 369 - Yapılan şey; bitmezden evvel iş sahibi yapılmış olan kısmın bedelini vermek
ve mütaahhidin zarar ve ziyanını baliğan mabelağ tazmin etmek şartiyle mukaveleyi
feshedebilir.
IV:İŞ SAHİBİNİN YÜZÜNDEN HİZMETİN İFASI MÜMKÜN OLMAMASI:
Madde 370 - Taahhüt olunan şeyin yapılması iş sahibi nezdinde zuhur eden bir kaza
yüzünden mümkün olamıyorsa müteahhit yaptığı işin kıymetini ve bu kıymette dahil olmıyan
masrafını alır. Bu hususta iş sahibinin taksiri varsa müteahhidin başkaca zarar ve ziyan istemeğe hakkı
olur.
V:MÜTAAHHİDİN VEFATI YAHUT ACZİ:
Madde 371 - Mütaahhit öldüğü yahut sun'u taksiri olmaksızın işi bitirmekten aciz kaldığı
takdirde, mukavele müteahhidin şahsı nazara alınarak yapılmış ise istisna akdi münfesih olur.
Bu takdirde yapılan miktarın kullanılması kabil ise iş sahibi onu kabule ve bedelini
vermeğe mecburdur.
ON İKİNCİ BAP : NEŞİR MUKAVELESİ
A - TARİFİ
Madde 372 - Neşir mukavelesi, bir akittir ki onunla edebi ve sınai bir eserin müellifi veya
halefi, o eseri bir naşire terk etmeği taahhüt ve naşir de o eseri az çok teksir ile halk arasında
neşir etmeği iltizam eder.
B - HÜKÜMLERİ
I:TELİF HAKKININ NAKLİ VE TEMİNATI:
Madde 373 - Neşir mukavelesi, müellifin haklarını, mukavelenin ifasının icap ettirdiği
miktar ve zaman için naşire nakleyler.
Neşredilecek eseri terk eyleyen kimse; akit zamanında o eserde tasarruf etmek hakkını
kullanmağa muktedir olmalıdır. Bu cihetten dolayı naşire karşı mütekeffildir ve eğer telif
hakkı varsa bu tekeffül, onunda şamildir.
Eserin tamamı veya bir kısmı, başka bir naşire terk yahut terk edenin malumatı dahilinde
neşredilmiş bulunursa; terkeden, neşir mukavelesinin akdinden evvel diğer tarafı, bundan
haberdar etmek lazımdır.
II:MÜELLİFİN TASARRUFU :
Madde 374 - Naşirin yapmağa hakkı olduğu tabılar bitmedikçe müellif veya halefi, eserin
tamamında veya bir kısmında naşirin zararına bir tasarrufta bulunamaz.
Gazete makaleleri ve mevkut bir risalede neşredilmiş kısa makaleler, müellif veya halefleri
tarafından daima başka bir yerde neşredilebilir.
Müşterek bir eserin kısımlarından olan yazılar ve mevkut bir risalenin uzun olan
makaleleri, müellif veya halefleri tarafından neşrin hitamından üç ay geçmezden evvel tekrar
neşredilemez.
III:BASILACAK NÜSHALARIN TAYİNİ:
Madde 375 - Eğer mukavelede tabı adedi tasrih edilmemiş ise naşirin hakkı ancak bir tab'a
maksurdur. Hilafı şart edilmemiş ise, naşir, her tabı için basacağı nüsha adedini tesbitte serbesttir. Fakat
diğer taraf talep eyler ise eserin mahiyeti ile mütenasip derecede bir intişarı temin eyleyecek
miktarda nüsha tabetmeğe mecburdur. Birinci tabı bittikten sonra naşir tekrar tabedemez.
Eğer makale naşire muayyen ve birden fazla tab'a veya eserin her tab'ına salahiyet vermiş
olupta naşirde eserin nüshaları tükenmiş iken yeniden tab'ı ihmal ediyorsa müellif veya
halefleri, yeni bir tabı için naşire hakim tarafından bir mühlet tayin ettirtebilirler. Naşir, bu
mühlet zarfında borcunu ifa eylemezse hakkı sakıt olur.
IV:TEKSİR VE SATIŞ İÇİN MESAİ:
Madde 376 - Naşir, eserde hiç bir suretle ihtisar, ilave ve tadil yapmaksızın münasip bir
şekilde teksir etmekle mükelleftir. Naşir aynı zamanda lazım olan ilanları yapmağa ve satışın
muvaffakiyetini temin için mutat tedbirleri ittihaza mecburdur.
Satışın fiatını, eserin satılmasına mani olacak tarzda tezyide salahiyettar olmaksızın naşir,
tayin eder.
V:TASHİH VE ISLAH:
Madde 377 - Naşirin menfaatlerine muzır ve onun mesuliyetini artıracak mahiyette
olmamak şartiyle müellif için eserinde tashih ve ıslah yapmak hakkı mahfuzdur. Müellif
tashihiyle naşire melhuz olmayan masraflar ihtiyar ettirirse onu tazmin eder.
Naşir, müellife eserini ıslah edebilmek imkanı bahş etmeksizin tekrar neşrine veya yeniden
tab'ına mübaşeret edemez.
VI:BİR ARADA VE AYRI AYRI NEŞİR:
Madde 378 - Bir müellifin birden fazla eserlerini ayrı ayrı neşretmek hakkı eserlerin bir
arada tab'ı salahiyetini bahşetmez.
Bir müellifin külliyatını veya müellifin eserlerinden bir nevini neşreylemek hakkı naşire
külliyatın muhtevi olduğu eserleri ayrı ayrı tabetmek hakkını veremez.
VII:TERCÜME HAKKI :
Madde 379 - Hilafı şart edilmedikçe, tercüme hakkı müellifte veya halefinde mahfuz kalır.
VIII:ESER SAHİBİNİN BEDELE İSTİHKAKI:
1 - BEDELİN MİKTARI
Madde 380 - Eser sahibinin bedelden feragat eylediği hal icabından anlaşılmadıkça bedelle
istihkakı, asıldır.
Bedelin miktarı ehlihibrenin reyi alındıktan sonra, hakim tarafından takdir olunur.
Eğer naşirin müteaddit tab'a hakkı varsa birinci tabı için tayin edilen bedel ve diğer şartlar
müteakıp tab'ılarda da muteber olmak, asıldır. 2 - BEDELİN ZAMANI TEDİYESİ, SATIŞ HESAPLARI VE BEDAVA NÜSHA
Madde 381 - Bir eser tamam olarak neşredilecek ise tamamının ve (cilt, cüzü, forma, gibi)
kısım kısım neşredilecek ise her kısmının tab'ını ve satışa hazır bulundurulmasını müteakip
bedelin tediyesi lazım gelir.
Akitler bedelin kısmen veya tamamen tediyesini satışın neticesine bırakmışlar ise naşir satış
hesaplarını tanzime ve teamül dairesinde ispat edici vesikalarını ihzara mecburdur.
Hilafı şart edilmedikçe, müellif veya halefinin, eserden örfün tayin eylediği miktarda
bedava nüsha almağa hakları vardır.
C - AKDİN HİTAMI
1 - ESERİN ZIYAI:
Madde 382 - Eser, naşire tevdi edildikten sonra kazaen zayi olsa bile naşir, bedeli tediyeye
mecburdur.
Eğer müellifte zayi olan eserin diğer nüshası var ise, o nüshayı naşirin emrine amade
kılması lazımdır. Eğer müellifte eserin diğer nüshası olmaz ve eserin yeniden vücuda
getirilmesi nisbeten kolay bulunursa müellif eserini yeniden yazmağa mecburdur.
Müellif, her iki surettede münasip bir tazminat isteyebilir.
II:TABOLUNAN ESERİN ZİYAI:
Madde 383 - Tabolunan eser satışa çıkarılmazdan evvel tamamen veya kısmen kazara zayi
olduğu takdirde naşir, müellif veya halefine ayrıca bir bedel vermeğe mecbur olmaksızın zayi
olan nüshayı kendi masrafiyle tekrar tabedebilir.
Eğer naşir, fahiş masraf ihtiyarına mecbur olmaksızın zayi olan nüshaların yerine yenilerini
ikame edebilecek ise buna mecburdur.
III:MÜELLİFİN VE NAŞİRİN ŞAHSINDA HADİS OLAN HİTAM
Madde 384 - Eseri itmam etmezden evvel müellif ölür veya ikmal kabiliyetini zayi eder
yahut taksiri olmaksızın eseri ikmal etmek imkansızlığında bulunursa neşir mukavelesi
münfesih olur.
Şu kadar ki, mukavele tamamen veya kısmen mümkün ve muhik bulunursa hakim
mukavelenin muhafaza edilmesine müsaade ve bunun için icabeden tedbirlerin ittihazını
emredebilir.
Naşirin iflası takdirinde müellif veya halefi, eseri başkasına tevdi edebilir. Fakat müellif
veya halefi iflas zamanında henüz vadesi hulül etmeyen borcun ifa edileceğine dair teminat
alırsa eseri başka bir naşire tevdi edemez.
D - NAŞİRİN PLANI DAİRESİNDE ESER TELİFİ Madde 385 - Bir veya müteaddit müellif, naşirin tayin eylediği plan dairesinde bir eser telif
eylemeği taahhüt ederlerse, ancak mukavele edilen bedele müstahak olurlar.
Bu takdirde telif hakkı naşire ait olur.
ON ÜÇÜNCÜ BAP : ALELITLAK VEKALET
BİRİNCİ FASIL : VEKALET
A - TARİFİ
Madde 386 - Vekalet, bir akittirki onunla vekil, mukavele dairesinde kendisine tahmil
olunan işin idaresini veya takabbül eylediği hizmetin ifasını iltizam eyler.
Diğer akitler hakkındaki kanuni hükümlere tabi olmayan işlerde dahi, vekalet hükümleri
cari olur.
Mukavele veya teamül varsa vekil, ücrete müstahak olur.
B - TEŞEKKÜLÜ
Madde 387 - Vekilin tevdi edilen işi idare hususunda resmi bir sıfatı varsa veya işin icrası
mesleğinin icabından ise yahut bu gibi işleri kabul edeceğini ilan etmiş ise vekalet, vekil
tarafından derhal reddedilmedikçe kabul edilmiş sayılır.
C - HÜKÜMLERİ
I:VEKALETİN ŞÜMULÜ:
Madde 388 - Vekalet akdinin şümulü mukavele ile sarahaten tesbit edilmemiş ise, taalluk
eylediği işin mahiyetine göre tayin edilir.
Vekalet, vekilin takabbül eylediği işin yapılması için icabeden hukuki tasarrufları ifa
salahiyetini şamildir.
Hususi bir salahiyeti haiz olmadıkça vekil, dava ikame edemez, sulh olamaz, tahkim
edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, hibe edemez, bir gayrimenkulü temlik veya bir
hak ile takyit edemez.
II:VEKİLİN BORÇLARI:
1 - TALİMAT DAİRESİNDE VEKALETİ İFA
Madde 389 - Vekil, müvekkılinin sarih olan talimatına muhalefet edemez.
Ancak hal icabına göre müvekkilden mezuniyet istihsaline imkan olmamakla beraber şayet
imkan olupta istizan olunsa idi müvekkilin muvafakat edeceği derkar bulunan hususlarda,
inhiraf edebilir. Bundan maada hallerde vekil aldığı talimata müvekkilinin aleyhine olarak
muhalefet ederse, bundan mütevellit zararı deruhte etmedikçe, müvekkilünbih ifa edilmiş
olmaz. 2 - HÜSÜ SURETLE İFA MÜKELLEFİYETİ
A UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 390 - Vekilin mesuliyeti, umumi surette işçinin mesuliyetine ait hükümlere tabidir.
Vekil, müvekkile karşı vekaleti iyi bir suretle ifa ile mükelleftir.
Vekil, başkasını tevkile mezun veya hal icabına göre mecbur olmadıkça veya adet başkasını
kendi yerine ikameye müsait bulunmadıkça müvekkilünbihi kendisi yapmağa mecburdur.
B İŞİ BİR ÜÇÜNCÜ ŞAHSA YAPTIRMAK HALİNDE
Madde 391 - Vekil, salahiyeti haricinde başkasını tevkil ettikte onun fiilinden kendi yapmış
gibi mesuldür.
Vekil, başkasını tevkile salahiyettar olduğu takdirde, yalnız salahiyetini kullanırken ve
talimat verirken tekayyüt ve ihtimam göstermekle mükelleftir.
Her iki surette vekilin kendi yerine ikame ettiği şahsa karşı haiz olduğu bütün hakları
müvekkil, doğrudan doğruya o şahsa karşı dermeyan edebilir.
3 - HESAP VERME
Madde 392 - Vekil, müvekkilin talebi üzerine yapmış olduğu işin hesabını vermeğe ve bu
cihetten dolayı her ne nam ile olursa olsun almış olduğu şeyi müvekkile tediyeye mecburdur.
Vekil zimmetinde kalan paranın faizini de vermeğe mecburdur.
4 - VEKİLİN İKTİSABETTİĞİ HAKLARIN MÜVEKKİLİNE İNTİKALİ
Madde 393 - Müvekkil vekiline karşı olan muhtelif borçlarını ifa edince, vekilin kendi
namına ve müvekkili hesabına üçüncü şahıstaki alacağı, müvekkilin olur.
Vekilin iflası halinde müvekkil, bu hakkını masaya karşıda iddia edebilir.
Vekilin iflası müvekkil, vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına iktisap eylemiş olduğu
menkul eşya hakkında dahi istihkak iddiasında bulunabilir. Vekilin haiz olduğu hapis hakkını,
masa dahi haizdir.
III:MÜVEKKİLİN BORÇLARI:
Madde 394 - Vekilin usulü dairesinde müvekkilünbihi ifa için yaptığı masrafı ve verdiği
avansları, müvekkilin, faiziyle beraber vermesi ve vekilin deruhte eylediği borçlardan onu
kurtarması lazımdır.
Vekil, vekaleti ifa dolayısiyle uğramış olduğu zarar ve ziyanın tazminini müvekkilinden
isteyebilir. Meğerki müvekkil bu hususta kendisinin sun'u taksiri olmadığını ispat eyleye.
IV:BİRDEN ZİYADE MÜVEKKİLLERİN MESULİYETLERİ: Madde 395 - Bir kimseyi birlikte tevkil eden müteaddit kimseler, vekile karşı müteselsilen
mesul olurlar.
Müteaddit kimseler, vekaleti birlikte kabul etmişler ise müvekkilünbihi yapmakla
müteselsilen mesuldürler ve kendi sıfatlarını başkasına devre salahiyettar olmadıkça
müvekkili yalnız birlikte yaptıkları tasarrufla ilzam edebilirler.
D - VEKALETİN HİTAMI I:SEBEPLERİ :
1 - İSTİFA, AZİL
Madde 396 - Vekaletten azil ve ondan istifa her zaman caizdir. Şu kadarki münasip
olmayan bir zamanda vekaletten azil veya ondan istifa eden kimse diğerinin zararını zamin
olur.
2 - ÖLÜM, EHLİYETSİZLİK, İFLAS
Madde 397 - Hilafı mukaveleden veya işin mahiyetinden anlaşılmadıkça vekalet, gerek
vekilin gerek müvekkilin ölümüyle ve ehliyetinin zavali veya iflası ile nihayet bulur.
Şu kadarki vekaletin nihayet bulması müvekkilin menfaatlerini tehlikeye koyuyorsa
müvekkil veya mirasçısı veya mümessili bizzat işlerini görebilecek hale gelinceye kadar vekil
veya mirasçısı veya mümessili vekaleti ifaya devam ile mükelleftirler.
II:HİTAMIN HÜKÜMLERİ:
Madde 398 - Vekilin vekaletinin nihayet bulduğuna ıttıla peyda eylemeden evvel yaptığı
işlerden müvekkil veya mirasçıları, vekalet baki imiş gibi mesuldür.
İKİNCİ FASIL : İTİBAR MEKTUBU VE İTİBAR EMRİ
A - İTİBAR MEKTUBU
Madde 399 - İtibar mektubu, vekalet ve havale hükümlerine tabi olup onunla
mürselünileyhe azami bir had tayinine hacet olmaksızın talep edeceği miktarda, nakit ve
emsali bir şeyin muayyen bir kimseye teslimi emrolunur.
Verilecek şeyin azami haddi tayin edilmediği takdirde itibar verilen kimse aşikar surette
akitlerin vaziyetleri ile mütenasip olmayacak derecede fazla bir miktar talebinde bulunursa
mürselünileyh mektup sahibine haber vermeğe ve cevap alıncaya kadar tediyeyi tehir etmeğe
mecburdur.
İtibar mektubunun tazammun ettiği vekalet ile mürselünileyhin mülzem olması, muayyen
bir meblağ için kabul etmiş olmasına mütevakkıftır.
B - İTİBAR EMRİ
I:TARİFİ VE ŞEKLİ : Madde 400 - Bir kimse, kendi nam ve hesabına ve amirin mesuliyeti altında bir üçüncü
şahsa itibar vermek veya itibari tecdit etmek için emir almış ve kabul etmiş ise, memur
vekaletini tecavüz etmedikçe amir, itibar edilen borçtan dolayı kefil gibi mesul olur.
Şu kadar ki tahriri emir olmadıkça amir, mesul olmaz.
II:İTİBAR VERİLEN KİMSENİN EHLİYETSİZLİĞİ:
Madde 401 - Amir, itibar verilen kimsenin borç iltizamına ehliyetsizliğini dermeyan ile
memura karşı mesuliyetten kurtulamaz.
III:MEMURUN KENDİ KENDİNE MÜHLET VERMESİ:
Madde 402 - Memur, itibar verilen kimseye kendi kendine mühlet verir veya amirin
talimatına muhalefet ederse, amir mesuliyetten beri olur.
IV :İKİ TARAFIN HAKLARI VE BORÇLARI:
Madde 403 - Amirin ve kendisine itibar verilen kimsenin hak ve borçlarında kefile ve asıl
borçluya müteallik hükümler caridir.
ÜÇÜNCÜ FASIL : TELLALLIK SİMSARLIK
A - TARİFİ VE ŞEKLİ
Madde 404 - Tellallık, bir akittirki onunla tellal, ücret mukabilinde bir akdin yapılması
imkanını hazırlamağa veya akdin icrasına tavassut etmeğe memur edilir.
Tellallık hakkında, umumi surette vekalet hükümleri ceridir.
(Ek fıkra: 29/06/1956 - 6763/41 md. ) Gayrimenkul tellallığı, akdi, yazılı şekilde
yapılmadıkça muteber olmaz.
B - TELLAL ÜCRETİ
I:İSTİHKAK ZAMANI:
Madde 405 - Yaptığı hazırlık veya icra eylediği tavassut akdin icrasına müncer olunca,
tellal ücrete müstahak olur.
Akit, taliki bir şart ile yapılmış ise ücret şartın tahakkukunda lazım olur.
Yapacağı masrafın tellala verileceği mukavele edilmiş ise, iş bir neticeye müncer olmasa
bile tellal masrafını alır.
II:ÜCRETİN TESBİTİ:
Madde 406 - Ücret tayin edilmediği takdirde tarife varsa ona göre ücret verilmek lazım
gelir.Tarife yoksa müteamil olan ücret mukavele edilmiş sayılır. III:TELLALIN HAKLARINI ZAYİ ETMESİ:
Madde 407 - Tellal, borçlarına muhalefetle diğer tarafın menfaatine hareket eder veya
hüsnü niyet kaideleri hilafına diğer akitten ücret vadi alırsa ücrete ve yaptığı masrafa ait olan
haklarını zayi eyler.
IV:EVLENME TELLALLIĞI:
Madde 408 - Evlenme tellallığı, ücrete hak bahşetmez.
V:ÜCRETTEN TENZİL:
Madde 409 - Hizmet mukavelesi ve gayrimenkul satışı imkanını hazırlamak veya bunlardan
birinin icrasına tavassut etmek için fahiş bir ücret şart edilmiş ise borçlunun talebi üzerine bu
ücret hakim tarafından adilane bir surette tenkis edilebilir.
ON DÖRDÜNCÜ BAP : VEKALETİ OLMADAN BAŞKASI HESABINA TASARRUF
A - İŞ YAPAN KİMSENİN HAKLARI VE BORÇLARI
I:İŞİN İCRASI:
Madde 410 - Vekaleti olmaksızın başkasının hesabına tasarrufta bulunan kimse, o işi
sahibinin menfatine ve tahmin olunan maksadına göre yapmağa mecburdur.
II:MESULİYET:
Madde 411 - Başkası namına tasarrufta bulunan kimse her türlü ihmal ve ihtiyatsızlıktan
mesuldür.
Şu kadarki o kimse, iş sahibinin maruz bulunduğu zararı bertaraf etmek için yapmış ise,
mesuliyeti tahfif olunur.
İş sahibinin sarahaten veya delaleten men'i var iken o kimse, bu işi yapmış ve sahibinin
men'ide kanuna ve adaba muhalif bulunmamış ise kazadan dahi mesul olur. Meğerki o kimse,
müdahalesi olmasa bile kazanın vukua geleceğini ispat etsin.
III :İŞİ YAPAN KİMSENİN EHLİYETİ OLMAMASI:
Madde 412 - Başkası hesabına tasarrufta bulunan kimse akit ile iltizama ehil değil ise
yaptığı tasarruftan ancak iktisabettiği ve sui niyetle elinden çıkardığı miktarda mesul olur.
Haksız fiillerden mütevellit daha şümüllü mesuliyet, mahfuzdur.
B - İŞ SAHİBİNİN HAKLARI VE BORÇLARI
I:İŞ, SAHİBİNİN MENFAATİNE YAPILDIĞI HALDE : Madde 413 - İş sahibinin menfaati için yapılmış olan bir işte, yapan kimsenin hal icabına
göre zaruri veya faideli bulunan bilumum masraflarını faizi ile edaya ve bu kabil taahhütlerini
ifaya ve hakimin takdir edeceği zararı tazmine, iş sahibi mecburdur.
Maksadı hasıl olmasa bile, işi yaparken icabeden İhtimamda bulunan kimse hakkında dahi
bu hüküm tatbik olunur.
İşi yapan kimse yaptığı masrafı istifa edemediği takdirde, haksız bir fiil ile mal iktisabı
faslındaki hükümlere göre yaptığı şeyi ref ettirebilir.
II:İŞ, YAPAN KİMSENİN KENDİ MENFAATİ İÇİN YAPILDIĞI HALDE:
Madde 414 - Kendi menfaati için yapılmamış olsa bile iş sahibi yapılan işten hasıl olan
faydaları temellük etmek hakkını haizdir. Temellük ettiği faydalara göre, işi yapan kimsenin
masrafını tazmin ve yapmış olduğu taahhütlerden onu tahlis eder.
III:İCAZET
Madde 415 - İş sahibi yapılan işe icazet verirse, vekalet hükümleri cari olur.
ON BEŞİNCİ BAP : KOMİSYON
A - ALIM VE SATIM KOMÜSYONCUSU
I:TARİFİ :
Madde 416 - Alım ve satım işlerinde komüsyoncu, ücret mukabilinde kendi namına ve
müvekkil hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım ve satımını deruhte eden kimsedir.
Atide beyan olunacak hükümler müstesna olmak üzere komüsyon mukavelelerinde vekalet
hükümleri tatbik olunur.
II:KOMÜSYONCUNUN BORÇLARI :
1 - MECBURİ İHBAR VE SİGORTA
Madde 417 - Komüsyoncu yaptığı muamelenin cereyanından müvekkilini haberdar etmeğe
ve hususiyle emrinin icra edildiğini kendisine derhal bildirmeğe mecburdur.
Müvekkilin emri olmadıkça komüsyoncu mukavelenin mevzuunu teşkil eden şeyleri sigorta
ettirmeğe mecbur değildir.
2 - EŞYAYA İHTİMAM
Madde 418 - Satılmak üzere komüsyoncuya gönderilen eşyanın bozukluğu göze çarpıyorsa,
komüsyoncu nakliyeciye rücu hakkını muhafazaya ve hasarı tesbit ettirmeğe ve muktedir
olduğu kadar eşyayı hıfza ve derhal müvekkiline haber vermeğe mecburdur.
Aksi takdirde ihmalin sebebiyet verdiği ziyandan mesul olur. Satılmak üzere komüsyoncuya gönderilen eşyanın hemen bozulacağından korkuluyorsa,
komüsyoncu, müvekkiline derhal malümat vermek şartiyle o eşyayı satmağa mecburdur.
3 - MÜVEKKİL TARAFINDAN TAYİN OLUNAN FİAT
Madde 419 - Müvekkil tarafından tayin olunan asgari bedelden noksanına mal satan
komüsyoncu malı satmasaydı müvekkilinin daha ziyade mutazarrır olacağını ve bu hal
icabının yeniden emir almağa müsait bulunmadığını ispat etmedikçe bedelin noksanını
tazmine mecbur olur.
Bu takdirde, komüsyoncunun kusuru varsa şarta muhalefetinden dolayı başkaca tazminat
vermeğe mecburdur.
Müvekkilin tayin ettiği bedelden noksanına mal alan veya fazlasına satan komüsyoncu, bu
muameleden istifade edemeyip aradaki farkı, müvekkiline vermeğe mecburdur.
4 - VERESİYE MAL SATMA, MAL TESELLÜM ETMEDEN TEDİYE
Madde 420 - Komüsyoncu, müvekkilin izni olmaksızın veresiye mal satar veya malı
tesellüm etmeden para verirse zararı kendine ait olur.
Şu kadarki müvekkil hilafını emretmedikçe, satış mahallindeki örfe göre, veresiye satabilir.
5 - KOMÜSYONCUNUN KEFALETİ
Madde 421 - Salahiyeti hilafına veresiye mal satması müstesna olmak üzere komüsyoncu,
muamelede bulunduğu kimselerin tediyelerinden ve diğer borçlarını ifadan mesul olmaz. Şu
kadarki komüsyoncu, sarahaten kefil veya mesuliyeti mütearif olunca mesul olur.
Kefil olan komüsyoncunun, bunun için ayrıca ücret almağa hakkı vardır.
III:KOMÜSYONCUNUN HAKLARI:
1 - VERDİĞİ PARALAR VE MASRAFLAR
Madde 422 - Komüsyoncu, müvekkilin menfaati için yaptığı bilcümle masrafları ve verdiği
paraları faiziyle beraber isteyebilir.
Komüsyoncu, ardiye ve nakliye ücretlerini müvekkilinin hesabına geçirirse de kendi
memurlarının ücretlerini hesaba dahil edemez.
2 - KOMÜSYON ÜCRETİ
A İSTEMEK HAKKI
Madde 423 - Komüsyoncu; kendisine tevdi olunan işi yaptıkta ücretini alacağı gibi;
komüsyoncunun o işi yapamamasına müvekkil sebebiyet vermiş ise, yine ücrete müstahak
olur. Diğer bir sebeple yapılamayan işlerden dolayı komüsyoncu, ancak emeği mukabilinde
mahalli adete göre lazım gelen tazminatı isteyebilir.
B ÜCRET HAKKININ SÜKUTU VE MÜVEKKİLİN ARADAN ÇIKMASI
Madde 424 - Komüsyoncu, müvekkiline karşı sui niyet ile hareket eder ve hususiyle
müvekkilin hesabına iştira ettiğinden fazla ve sattığından noksan bir fiat geçirirse ücreti almak
hakkı tamamiyle sakıt olur.
Son iki halde müvekkil komüsyoncuyu doğrudan doğruya müşteri veya bayi addederek
aradan çıkabilir.
3 - HAPİS HAKKI
Madde 425 - Komüsyoncu sattığı malın bedeli ve aldığı malın kendisi üzerinde hapis
hakkına maliktir.
4 - EMTİANIN MÜZAYEDE İLE SATILMASI
Madde 426 - Emtia satılamayıp veya müvekkilin verdiği satış emrinden rücu edipte
müvekkil emtiayı geri almakta veya onda diğer suretle tasarruf etmekte hadden fazla teahhür
ederse komüsyoncu emtiayı bulunduğu mahal mahkemesi vasıtasiyle bilmüzayede sattırabilir.
Eşyanın bulunduğu mahalde ne müvekkil nede mümessili hazır bulunmazsa, diğer taraf
istima edilmeksizin dahi satış kararı verilebilir.
Şu kadarki emtia, süratle kıymeti tenezzül edecek emtiadan değil ise, evvel emirde
kendisine resmen ihbar edilmek lazımdır.
5 - KOMÜSYONCUNUN BİZZAT ALICI VEYA SATICI OLMASI
A ÜCRETİ VE MASRAFLARI
Madde 427 - Borsada mukayyet veya piyasada cari fiatı bulunan kambiyo senedatı veya
diğer kıymetli evrakı veya emtiayı satmağa veya satın almağa memur edilen komüsyoncu,
müvekkil tarafından hilafına talimat verilmemiş ise, satın alacağı şey yerine kendi şeylerini
beyi yahut satacağı şeyi kendisi için iştira edebilir.
Bu hallerde komüsyoncu vekaletin icrası zamanında borsa veya piyasa fiyatını nazara
almağa mecburdur. Komüsyoncu, komisyon işlerinde mutat olan ücret ve masraflarını alabilir.
Sair hükümleri beyi gibidir.
B KOMÜSYONCUNUN ZIMNİ KABULÜ
Madde 428 - Komisyoncu bizzat alıcı veya satıcı olabildiği hallerde bir akit göstermiyerek
vekaletin icra edildiğini müvekkiline bildirirse, akide ait olabilecek borçları bizzat deruhte
etmiş sayılır.
C HAKKININ SUKUTU Madde 429 - Komüsyoncu, müvekkil tarafından verilen emir istirdat edilmiş ve istirdat
haberi de vekaleti icra ettiği haberini müvekkile göndermeden vasıl olmuş ise, artık bizzat
bayi ve müşteri olamaz.
B - DİĞER KOMİSYON İŞLERİ
Madde 430 - (Değişik madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Malzemesi iş sahibi tarafından verilmek suretiyle imal edilecek menkul eşya hakkındaki
komüsyon işleri, eşya misli şeylerden olmasa da, alım ve satım komüsyonu hükmündedir.
Alım ve satım komüsyonu sayılmıyan işleri, ücret mukabilinde kendi namına ve müvekkili
hesabına deruhde eden alım ve satım komüsyoncusu ile komüsyon işlerini kendisine sanat
edinmeyip de arızi olarak üzerine alan tacir hakkında dahi bu babın hükümleri tatbik olunur.
Taşıma işleri komüsyonculuğu hakkındaki hususi hükümler mahfuzdur.
ON ALTINCI BAP : NAKLİYE MUKAVELELERİ
Madde 431 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 432 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 433 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 434 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 435 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 436 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 437 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 438 - ( Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 439 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 440 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 441 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 442 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 443 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 444 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 445 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 446 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.) Madde 447 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
Madde 448 - (Mülga madde: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
ON YEDİNCİ BAP : TİCARİ MÜMESSİLLER VE DİĞER TİCARİ VEKİLLER
A - TİCARİ MÜMESSİL
I:TARİFİ, SALAHİYET İTASI:
Madde 449 - Ticari mümessil, bir ticarethane veya fabrika veya ticari şekilde işletilen diğer
bir müessese sahibi tarafından işlerini idare ve müessesenin imzasını kullanarak bilvekale
imza vazetmek üzere sarih veya zımni kendisine mezuniyet verilen kimsedir.
Müessese sahibi, vekaletnameyi ticaret siciline kaydetdirmeğe mecburdur.
Ancak kayıttan evvel dahi mümessilinin muameleleri ile mülzemdir.
Diğer nevi müesseselerde ve işlerde ticaret siciline kayıttan başka suretle ticari mümessil
tayin olunamaz.
II:VEKALETİN ŞÜMULÜ:
Madde 450 - Ticari mümessil, hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı, müessese sahibi
hesabına kambiyo taahhütlerinde bulunmak ve onun namına müessesenin gayesine dahil olan
bilümum tasarrufları yapmak salahiyetini haiz sayılır.
Ticari mümessil, sarih salahiyet almadıkça gayrimenkulleri temlik veya bir hak ile takyit
edemez.
III:TAHDİDİ:
Madde 451 - Temsil salahiyeti bir şubenin işlerine hasrolunabilir.
Tayin olunan şartlar dahilinde diğerleri iştirak etmedikçe yalnız birinin imzası müesseseyi
ilzam etmemek üzere birden ziyade kimselerede verilebilir ve buna birlikte temsil denir.
Temsil salahiyetinde bundan başka tahditler hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı
muteber değildir.
IV:İSTİRDADI:
Madde 452 - Mümessil tayin edilirken tescil edilmemiş olsa bile, temsil salahiyetinin
istirdat edildiği zaman keyfiyetin ticaret siciline kaydedilmesi mecburidir.
Temsil salahiyetinin istirdadı, ticaret siciline kayıt ve ilan edilmedikçe bu salahiyet
hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslar hakkında bakidir.
B - DİĞER TİCARET VEKİLLERİ Madde 453 - Ticari vekil, ticari mümessil sıfatını haiz olmaksızın bir ticarethane veya
fabrika veya ticari şekilde işletilen diğer bir müessese sahibi tarafından müessesenin bütün
işleri veya muayyen bazı muameleleri için temsile memur edilen kimsedir.
Bu salahiyet, müessesenin mutad olan muamelelerinin cümlesine şamildir. Şu kadar ki
ticari vekil kendisine sarih mezuniyet verilmedikçe istikraz edemez ve kambiyo
taahhütlerinde ve muhakeme ve murafaada bulunamaz.
(Ek fıkra: 29/06/1956 - 6763/41 md.) Mağaza içinde müşterilerin kolaylıkla görebilecekleri
bir yerde ve kolayca okuyabilecekleri bir şekilde aksi ilan edilmiş olmadıkça, toptan, yarı
toptan veya perakende satış mağazalarının memur veya müstahdemleri, o mağazanın mütat
satış muamelelerinin hepsini yapmaya, salahiyetli oldukları muameleler hakkındaki faturaları
imzalamaya, bu mutat muamelelerden doğan borçların yerine getirilmesine veya bunların hiç
veyahut gereği gibi yerine getirilmemiş olmasına ilişkin ihtar veya diğer beyanları işletme
sahibi adına yapmaya, bu mahiyetteki ihtar ve diğer beyanları ve hususiyle mutat muamele
dolayısiyle teslim edilmiş olan mallara ilişkin ayıp ihbarlarını mağaza sahibi adına kabule
salahiyetli sayılırlar; şu kadar ki, kendilerine yazı ile salahiyet verilmiş olmadıkça mağaza
dışında ve kasa memurları tayin edilmiş ise, mağaza içinde mal parasını isteyip alamazlar. Bu
kimseler, mal parasını almaya salahiyetli bulundukları hallerde faturaları kapatmaya veya
makbuz vermeye de salahiyetlidirler.
C - SEYYAR TÜCCAR MEMURLARI
Madde 454 - Bir müessese için merkezinin haricindeki mahallerde muamele icra eden
seyyar memurlar, müessese namına sattıkları malın bedelini almak ve makbuz vermek ve
borçluya mehil ita etmek salahiyetini dahi haiz sayılırlar.
Bu salahiyetin tahdidi, hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı muteber değildir.
D - REKABET YAPMAK MEMNUİYETİ
Madde 455 - Bir müessesenin bütün işlerini idare eden yahut müessese sahibinin
hizmetinde bulunan ticari mümessiller veya ticari vekiller müessese sahibinin izni olmaksızın
gerek kendi namlarına gerek üçüncü şahıs namına müessesenin yaptığı nevide dahil bir iş
yapamazlar.
Buna muhalif harekette bulunursa müessese sahibi zarar ve ziyan istemek ve bu suretle
yapılan işleri kendi hesabına almak hakkını haizdir.
E - MÜMESSİL VE DİĞER TÜCCAR VEKİLLERİNİN VEKALETLERİNİN HİTAMI
Madde 456 - Hizmet, şirket, vekalet mukavelelerinden ve iki taraf arasında mevcut diğer
hukuki münasebetlerden mütevellit haklara halel gelmemek üzere ticari mümessiller ve ticari
vekiller her zaman azlolunabilir.
Müessese sahibinin medeni haklarını kullanmak salahiyetini gaip etmesi veya vefatı ile
ticari mümessilin ve ticari vekilin salahiyeti hitam bulmaz.
ON SEKİZİNCİ BAP : HAVALE A - TARİFİ
Madde 457 - Havale, bir akittir ki onunla muhalünaleyh, bilvekale kendi namına kabza
salahiyettar olan muhalünlehe muhil hesabına nakit veya kıymetli evrak veya sair misli şeyler
itasına mezun kılınır.
B - AKDİN HÜKÜMLERİ
I:MUHİL İLE MUHALÜNLEH ARASINDAKİ MÜNASEBET:
Madde 458 - Havalenin mevzuu, muhilin muhalünlehe olan borcunun tediyesi ise bu borç
ancak muhalünaleyh tarafından vuku bulacak tediye ile sakıt olur.
Şu kadar ki, havaleyi kabul etmiş olan alacaklı ancak muhalünaleyhe müracaat ile havalede
tayin olunan müddet zarfında matlubunu istifa edemediği takdirde muhilden alacağını
mutalebe salahiyetini haiz olur.
Muhalünleh olan alacaklı, havaleyi kabul etmek istemezse borçluyu derhal haberdar etmek
lazımdır; aksi halde zarar ve ziyan ile mesul olur.
II:MUHALÜNALEYHİN BORCU:
Madde 459 - Muhalünaleyh ihtirazi kayıt beyan etmeksizin havaleyi kabul ettiğini
muhalünlehe bildirirse, tediye ile mükellef olur ve ona karşı yalnız aralarındaki şahsi
münasebetlerden veya havalenin münderecatından mütehassil defalarda bulunabilir. Muhil ile
olan münasebetinden mütevellit defilerde bulunamaz.
Muhalünaleyh, muhile borçlu ise kendisi için bu tediye muhile yapacağı tediyeye nazaran
daha külfetli olmadığı surette, borcun miktarını muhalünlehe tediyeye mecburdur.
Bu halde bile, muhil ile aralarında hilafına mukavele olmadıkça tediyeden evvel havaleyi
kabul ettiğini beyan etmeğe mecbur değildir.
III:TEDİYE OLUNMAMAK HALİNDE İHBAR:
Madde 460 - Muhalünlehin talebine karşı veya talebinden evvel muhalünaleyh
muhalünbini, tediye etmiyeceğini beyan ederse; muhalünleh derhal muhili haberdar etmeğe
mecburdur; aksi halde zarar ve ziyan ile mesul olur.
C - RÜCU
Madde 461 - Mühil her zaman mühalünlehe karşı havaleden rücu edebilir. Meğerki havale
muhalünlehin menfaati ve bilhassa alacağını tediye için yapılmış olsun.
Muhalünaleyh havaleyi kabul ettiğini beyan edinceye kadar muhil ona karşıda havaleden
rücu edebilir.
Muhilin iflası, henüz kabul edilmemiş havalenin hükümsüzlüğünü istilzam eder.
D - KIYMETLİ EVRAK İŞLERİNDE HAVALE Madde 462 - Hamile muharrer havaleler bu babın hükümlerine tabidir. Her hamil,
muhalünaleyhe karşı muhalünleh sıfatını haizdir. Ve muhil ile muhalünleh arasındaki haklar
havaleyi temlik eden ile temellük eden arasında sabit olur.
Çekler ile kambiyo senetlerine mümasil havaleler hakkındaki hususi hükümler bakidir.
ON DOKUZUNCU BAP : VEDİA
A - VEDİA
I:TARİFİ:
Madde 463 - İda, bir akittir ki onunla müstevdi, müdi tarafından verilen şeyi kabul ve onu
emin bir mahalde hıfzetmeği deruhte eder.
Ücret şartedilmedikçe veya hal, müstevdiin ücrete intizarını icabetmedikçe müstevdi ücret
istiyemez.
II:MÜDİİN BORÇLARI:
Madde 464 - Müdi müstevdie akdin icrasiyle zaruri irtibatı olan bütün masrafları tediye
etmekle mükelleftir.
Mudi, ida sebebiyle husule gelen zararın kendi kusuru olmaksızın vukua geldiğini ispat
etmedikçe, tazmin ile mükelleftir.
III:MÜSTEVDİİN BORÇLARI:
1 - VEDİANIN KULLANILMASI MESULİYETİ
Madde 465 - Müstevdi, müdiden mezuniyet almadıkça vediayı kullanamaz.
Buna muhalif hareket ederse müdi'a muhik bir tazminat vermeğe mecbur olur ve kazara
husule gelen zararlardan dahi mesuldür. Meğerki kullanmamış olsa dahi bu zararların vukua
geleceğini ispat ede.
2 - İSTİRDAT
A MÜDİ’İN HAKLARI
Madde 466 - İdada müddet tayin edilmiş olsa bile müdi her vakit ida edilen eşyayı
zevaidiyle beraber geri alabilir.
Şu kadar ki müstevdiin kararlaştırılmış olan müddeti nazara alarak yaptığı masrafları
tesviye ile mükelleftİr.
B MÜSTEVDİİN HAKLARI Madde 467 - Müstevdi, tayin edilen müddetin inkızasından evvel vediayı iade edemez. Şu
kadar ki, evvelce tayin edilemiyen haller dolayısiyle akdin devamı vedia için tehlikeyi veya
kendisi için zararı mucip olursa, muayyen müddetin inkızasından evvel dahi iade edebilir.
Müddet tayin edilmemiş ise her zaman iade edebilir.
C İADE MAHALLİ
Madde 468 - Vedia hıfzedilmesi lazım gelen yerde iade olunur ve iade masrafiyle iade
zamanındaki hasar, müdia aittir.
3 - MÜŞTEREKEN VEDİA ALINMASI HALİNDE MESULİYET
Madde 469 - Birlikte vediayı kabul edenler, ondan müteselsilen mesul olurlar.
4 - ÜÇÜNCÜ ŞAHIS TARAFINDAN İSTİHKAK DAVALARI
Madde 470 - Üçüncü şahıs tarafından vedia hakkında istihkak iddiasında bulunulsa bile,
vedia adli tarik ile haciz yahut müstevdie karşı istihkak davası ikame edilmedikçe; müstevdi
onu müdia ret ve iade ile mükelleftir. Haciz veya istihkak davası halinde, müstevdi derhal
müdii haberdar etmeğe mecburdur.
IV:YEDİEMİNE TEVDİ:
Madde 471 - İki veya daha ziyade kimseler haklarını muhafaza için hukuki vaziyeti
munazaalı veya şüpheli olan bir şeyi müstevdie veya yediadile tevdi ederlerse müstevdi veya
yediadil bunları bütün alakadarların muvafakati veya hakimin kararı olmadıkça hiç birine iade
edemez.
B - USULSÜZ TEVDİ
Madde 472 - Müstevdiin tevdi olunan meblağı aynen iadeye mecbur olmaksızın mesela
iade etmesi sarahaten veya zımnen mukarrer ise, o meblağın nefi ve hasarı kendisine ait olur.
Meblağ, mühürsüz ve açık olarak bırakılmış ise, bu manada zımni bir mukavele mevcut
sayılır. İda edilen diğer misli eşya veya kıymetli evrakı müstevdi, sarahaten mezun
kılınmadıkça kullanamaz.
C - ARDİYE MUKAVELESİ
I:KIYMETLİ EVRAK İHRACI SALAHİYETİ:
Madde 473 - Hıfzedilmek üzere emtia kabul ettiğini alenen bildiren ardiye sahibi, ida
olunan eşya makamına kaim olmak üzere senet ihracına salahiyet verilmesini ait olduğu
merciden talep edebilir.
(İkinci fıkra Mülga: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
II:ARDİYE SAHİBİNİN MUHAFAZA BORCU: Madde 474 - Ardiye sahibi, eşyayı bir komüsyoncu gibi ihtimam ile muhafaza etmeğe
mecburdur. Eşyaya tahavvül arız olupta başkaca tedbir ittihazını istilzam ederse, müstevdi
mümkün olduğu takdirde bundan müdii haberdar eder. Ardiye sahibi mütat iş zamanlarında
emtianın halini tetkik veya muayene ve icabeden tahaffuzi tedbirleri her zaman ittihaz
edebilmesi için müdia müsaade etmeğe mecburdur.
III:TEVDİ OLUNAN EŞYANIN DİĞERLERİYLE KARIŞTIRILMASI:
Madde 475 - Ardiye sahibi sarahaten mezun olmadıkça aynı nevi ve vasıftan bulunan misli
şeyleri birbirine karıştıramaz. Mezuniyete binaen karıştırılan eşya üzerinde her müdi, hakkiyle
mütenasip bir hisse talep edebilir. Bu takdirde ardiye sahibi diğerlerinin huzuruna hacet
kalmaksızın her mudiin hissesini tefrik edebilir.
IV :ARDİYE SAHİBİNİN HAKLARI :
Madde 476 - Ardiye sahibi mukarrer veya mutat olan ardiye ücretini ve muhafazanın
sebebiyet vermediği bütün masraflarını (nakliye, gümrük, kayıt) talep edebilir bu masraflar
derhal tediye olunmak lazımdır.
Ardiye ücreti ise her üç ayda bir kere ve her halde eşyanın tamamen veya kısmen
istirdadında tediye olunur.
Eşya, yedinde bulunduğu veya eşyayı temsil eden her hangi bir senet vasıtasiyle onda
tasarruf etmek kudretini haiz olduğu müddetçe ardiye sahibinin, alacakları mukabilinde ve
eşya üzerinde hapis hakkı vardır.
V:EMTİANIN İADESİ:
Madde 477 - Ardiye sahibi, emtiayı adi tevdide olduğu gibi ret ve iade ile mükelleftir. Şu
kadar ki adi tevdide müstevdiin evvelce tahmin edemediği sebeplerin tahakkukuna mebni
vaktinden evvel iadeye mezun
olduğu halde dahi, ardiye sahibi muayyen olan müddetin hitamına kadar eşyayı muhafaza
mecburiyetindedir.
(İkinci fıkra Mülga: 29/06/1956 - 6763/41 md.)
D - OTELCİYE TEVDİ
I:OTELCİLERİN MESULİYETİ:
1 - ŞARTLARI VE ŞÜMULÜ
Madde 478 - Otelciler, hancılar nazil olan yolcuların getirdikleri eşyanın duçar olduğu telef
ve hasar ve sirkatten ve zararın bizzat yolcuya veya onu ziyarete gelen veya refakatinde
bulunan kimseye isnadı kabil olduğunu veya mücbir sebeplerden neş'et ettiğini veya tevdi
olunan şeyin mahiyetinden mütevellit bulunduğunu ispat etmedikçe mesuldür. Şu kadar ki,
otelci veya hancı veya müstahdemlerine isnadı kabil bir kusur ispat olunmadıkça bu mesuliyet
her bir yolcu için yüz lirayı tecavüz edemez. 2 - KIYMETLİ EŞYA
Madde 479 - Kıymetli eşya veya oldukça ehemmiyetli miktarda para veya kıymetli evrak,
otelci veya hancıya emanet edilmemiş ise otelci veya hancı ancak kendisinin veya
müstahdemlerinin kusuru halinde mesul olur. Emaneten kabul etmiş veya kabulden imtina
etmiş ise mesuliyeti mahdut değildir. Yolcunun kendi nezdinde saklayabilmesi lazımgelen
eşya veya nakit ve emsalinde, yolcunun sair eşyası hakkındaki mesuliyet kaidesi tatbik
olunur.
3 - MESULİYETİN HİTAMI
Madde 480 - Yolcu, zararına vakıf olur olmaz otelci veya hancıya bildirmezse hakkı sakıt
olur. Otelci veya hancı böyle bir mesuliyeti deruhte etmediğini veya mesuliyeti bu kanunda
nevi tayin olunmıyan bir şarta talik ettiğini yapıştırdığı ilanlarda bildirse bile, mesuliyetten
kurtulamaz.
II:UMUMİ AHIR İDARE EDENLERİN MESULİYETİ:
Madde 481 - Umumi ahırları ve garajları idare edenler içerilerine konulan veya getirilen
veya kendileri veya müstahdemleri tarafından kabul olunan otomobil, hayvanat ve araba ve
koşum ve sair teferruatının ziya ve hasarından ve çalışmasından zararın müdi veya onu ziyaret
veya ona refakat eden veya onun hizmetinde bulunan kimseye isnadı kabil olduğunu veya
mücbir sebeplerden veya tevdi olunan eşyanın mahiyetinden neşet ettiğini ispat etmedikçe,
mes'ul olur. Şu kadar ki kabul edilen otomobil ve hayvanlar ve arabalar ve onların teferruatı
hakkındaki mes'uliyet, garaj ve ahır sahibine veya müstahdemlerine bir kusur isnat
olunamazsa, beher müdi için yüz lirayı tecavüz edemez.
III:HAPİS HAKKI:
Madde 482 - Otelci, Hancı ve umumi ahırlar ve garajlar idaresi sahipleri nezdlerine
getirilen veya ahırlarına veya garajlarına konulan eşya üzerinde otel veya hıfz masraflarından
mütevellit alacaklarını temin için, hapis hakkına maliktirler.
Mucirlerin hapis haklarına müteallik hükümler, kıyasen tatbik olunur.
YİRMİNCİ BAP : KEFALET
A - TARİFİ
Madde 483 - Kefalet, bir akittir ki onunla bir kimse, borçlunun akdettiği borcun edasını
temin etmeği alacaklıya karşı taahhüt eder.
B - ŞARTLARI
I.ŞEKLİ:
Madde 484 - Kefaletin sıhhati, tahriri şekle riayet etmeğe ve kefilin mes'ul olacağı
muayyen bir mikdar iraesine mütevakkıftır.
II:ASIL BORÇ: Madde 485 - Kefalet, ancak muteber bir borç hakkında cereyan eder. Müstakbel zamana
muzaf yahut şarta muallak bir borç, hüküm ifade edeceği zamanın hululü ve şartın tahakkuku
halinde muteber olmak üzere kefalete raptolunabilir. Hata yahut ehliyetsizlik sebebiyle
borçlunun mesuliyetini icap etmiyen bir akitten mütevellit borca kefalet, eğer kefil akdin
borçlu yüzünden olan bu fesadına taahhüt esnasında vakıf ise muteber olur.
C - NEVİLERİ
I:ADİ KEFALET:
Madde 486 - Adi kefaletten kefilin borç ile mutalip olması ancak kefalet akdinden sonra
borçlunun iflas etmesi veya hakkında takibat icra olunupta alacaklının hatası olmaksızın
semeresiz kalması yahut borçlu aleyhinde Türkiye'de takibat icrasının imkansız hale gelmesi
ile meşruttur.
Alacaklının alacağı kefaletten evvel yahut aynı zamanda rehin ile temin olunmuş olduğu
takdirde, adi kefalette kefil borcun evvelemirde merhundan istifa olunmasını talep edebilir.
Fakat borçlu müflis ise yahut borçlunun iflası ilan olunmadıkça rehenin nakde tahvili kabil
olmazsa bu hüküm cerayan etmez.
II:MÜTESELSİL KEFALET:
Madde 487 - Kefil, borçlu ile beraber müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu sıfatı
ile veya bu gibi diğer bir sıfatla borcun ifasını deruhde etmiş ise alacaklı asıl borçluya
müracaat ve rehinleri nakde tahvil ettirmeden evvel kefil aleyhinde takibat icra edebilir.
Bu babın hükümleri, bu nevi kefalete de tatbik olunur.
III:BİRLİKTE KEFALET:
Madde 488 - Birden ziyade eşhas birlikte mütecezzi bir borca kefil oldukları takdirde
bunlardan her biri kendi hisseleri miktarınca adi kefil gibi ve diğerlerinin hisseleri hakkında
kefile kefil sıfatı ile mesul olur. Kefiller, gerek asıl borçlu ile beraber gerek kendi
beyinlerinde müteselsil olmaklığı iltizam etmişler ise her biri borcun tamamından mes'ul olup
ancak diğerlerinin hissesi için onlara rücu hakkını haizdirler. Kefaletin, aynı borca diğer
kimselerinde kefalet etmesi şartiyle vaki olduğuna alacaklının vukufu bulunduğunu kabule
mahal olan hallerde bu şart tahakkuk etmezse, kefil mes'uliyetten beri olur.
IV :KEFİLE KEFİL VE RÜCUA KEFİL:
Madde 489 - Kefile kefil, alacaklıya karşı kefilin taahhüdünü temin eden kimsedir ve kefil
ile birlikte mes'uliyeti borçlunun taahhüdünü temin eden adi kefilin borçlu ile beraber olan
mes'uliyeti derecesindedir.
Rücua kefil olan kimse, borçludan alacağını alamayan kefile kefildir.
D - KEFİLİN MESULİYETİ
I:ŞÜMULÜ: Madde 490 - Kefil borcun aslı ile beraber borçlunun kusur veya temerrüdünün kanuni
neticelerinden mes'uldür.
Kefil, alacaklının metalibini ifa ederek dava ikamesini bertaraf etmek için kendisine vakıt
ve zamaniyle ihtar vuku bulmuş olmadıkça asıl borçlu aleyhinde ikame olunan dava masrafını
edaya mecbur değildir.
Faiz verilmesi şart edilmiş ise kefil ancak işlemekte olan faiz ile beraber işlemiş faizden bir
seneliğini vermekle mükelleftir.
II:MUACCELİYET:
Madde 491 - Borçlunun iflası sebebi ile asıl borç vadenin hululünden evvel muacceliyet
kesbetse bile, kefil, asıl borcun ifası için tayin olunan vadeden evvel borcu ödemeğe icbar
olunamaz. Asıl borcun muacceliyet kesbetmesi evvelce borçluya ihbar vukuuna mütevakkıf
ise bu ihbar kefile de icra olunmak lazım gelir. Kefil hakkında borcun muacceliyet kesbetmesi
ihbar gününden başlar.
E - KEFALETİN HİTAMI
I:ASIL BORCUN SÜKUTU :
Madde 492 - Asıl borç, her hangi bir sebeple sakıt olunca kefil beri olur.
II:MAHDUT ZAMAN İÇİN KEFALET:
Madde 493 - Bir kimse mahdut bir zaman için kefil olupta bu zamanın inkızasını takip eden
bir ay zarfında alacaklı bu bapta icraya veya mankemeye müracaatla hakkını takip etmezse
yahut takibatına uzun müddet fasıla verirse kefil kefaletten beri olur.
III:MAHDUT OLMAYAN ZAMAN İÇİN KEFALET:
Madde 494 - Kefalet gayri mahdut bir zaman için akdolunmuş ise asıl borç muacceliyet
kesbettikten sonra kefil alacaklıdan bir ay zarfında icra veya mahkemeye müracaatla hakkını
takip etmesini ve uzun müddet fasıla vermeksizin takibata devam etmesini talep edebilir.
Bir borcun muacceliyet kesbetmesi alacaklı tarafından borçluya ihbar vukuuna mütevakkıf
olmadığı takdirde, kefil, kefaleti tarihinden bir sene sonra alacaklıdan bu ihbarın yapılmasını
ve borç muacceliyet kesbedince yukarıda zikrolunduğu veçhile icraya veya mahkemeye
müracaatle hakkını takip etmesini talep edebilir. Alacaklı, kefilin bu talebini nazara almazsa
kefil kefaletten beri olur.
IV:MEMUR VE MÜSTAHDEM HAKKINDA KEFALET
Madde 495 - Resmi bir memura gayri mahdut müddet için kefil olan kimse, her üç senede
bir kere ertesi sene nihayetinde muteber olmak üzere kefaleti feshettiğini ihbar edebilir. Bir
müstahdem için vukubulan kefalet üç sene devam ettiği takdirde, hüküm yine böyledir.
F - KEFİLİN HAKLARI I:ASIL BORÇLUYA KARŞI
1 - ALACAKLININ HAKLARINA HALEFİYET
Madde 496 - Kefil eda ettiği şey nisbetinde alacaklının haklarında, ona halef olur. Bu
halefiyet kaidesinden evvelce feragat etmek caiz değildir. Şu kadar ki kefil ile borçlu
beynindeki hukuki münasebetlerden mütevellit dava ve defi hakları mahfuzdur.
2 - KEFİLİN DEFİLERİ
Madde 497 - Kefil, asıl borçluya ait bütün defileri alacaklıya karşı dermeyan etmek hakkını
haiz ve bununla mükelleftir fakat kefilin taahhüdünün mahiyetine nazaran hariç kalması lazım
gelen defiler, müstesnadır.
Kefil, kendi kusuru olmaksızın bu defilere vakıf olduğunu ispat etmediği surette kendisini
borcunu edadan vareste edecek bu defileri dermeyan etmemesinden naşi, alacaklıya rücu
etmek hakkından mahrum olur.
3 - KEFİLİN TEDİYEYİ İHBAR BORCU
Madde 498 - Kefil, tediyeyi asıl borçluya ihbar etmemesinden dolayı asıl borçlu ikinci defa
olarak borcunu eda ederse kezalik kefil rücu hakkını gaip eder. Alacaklı, aleyhine haksız mal
edinmesinden dolayı dava hakkı mahfuzdur.
II:ALACAKLILARA KARŞI
1 - ESBABI SUBUTİYENİN TESLİMİ
Madde 499 - Alacaklı mekfulünbihi tediye eden kefilin borçluya rücu hakkını kullanmağa
ve elinde bulunan rehinleri nakde tahvile medar olabilecek senetleri ona teslime mecburdur.
Borç bir gayrimenkul rehin ile temin olunmuş ise alacaklı rehin hakkının kefile devri için
ifası lazım gelen merasimi icra ile mükelleftir.
2 - BORÇLARINI İFA ETMİYEN ALACAKLININ MESULİYETİ
Madde 500 - Alacaklı kefaletten dolayı tahakkuk eden borcun temini için kefelatin akdi
esnasında tesis yahut sonradan istihsal olunan teminatı kefilin zararına olarak tenkis eder veya
elinde bulunan delaili elden çıkarırsa kefile karşı mes'ul olur.
Resmi memurlar ile müstahdemlere kefalet vukuunda alacaklı, bu borçlular hakkında
ifasiyle mükellef olduğu nezareti icrada ihmal eylediği ve borç bu ihmalden tevellüt ettiği
yahut ihmal vukubulmamış olsaydı bu nisbette tezayüt etmiyeceği muhtemel bulunduğu
takdirde dahi mesuldür.
3 - TEDİYEYİ KABULE VEYA KEFALETTEN TAHSİLE MÜTEDAİR HAKLAR
Madde 501 - Borç muacceliyet iktisap edince, kefil her zaman alacaklıyı borcun ifasını
kabule veya kendisini kefaletten tahlise icbar edebilir. Alacaklı edayı kabul etmez yahut haiz
olduğu teminatı ita ve nakilden imtina eylerse kefil kendiliğinden kurtulur. 4 - BORÇLUNUN İFLAS MASASINA ALACAKLININ MÜRACAATI
Madde 502 - Borçlu, iflas eder ise alacaklı alacağını İflas masasına kayıt ettirmeğe
mecburdur.
Alacaklı, borçlunun iflasına muttali olur olmaz ondan kefili haberdar etmekle mükelleftir.
Böyle yapmadığı takdirde bu tekasülünden dolayı kefile terettüp eden zarar nisbetinde kefile
karşı haiz olduğu haklarını gaip eder.
III:TEMİNAT İTASINA DAİR KEFİLİN HAKKI
Madde 503 - Aşağıdaki hallerde kefil, borçludan teminat itasını ve eğer borç muaccel ise
kendisinin kefaletten kurtulmasını talep edebilir.
1 - Borçlu kefile karşı vukubulan taahhütlerine ve bilhassa muayyen bir müddet zarfında
kendisini kurtaracağına dair olan vadına muhalif hareket ettiği takdirde.
2 - Borçlu mütemerrit bulunduğu takdirde.
3 - Kefil, gerek düçar olduğu zayiat gerek kendi tarafından irtikap olunan bir kusur sebebi
ile kefaleti kabul ettiği zamanda kimden ziyade tehlikelere maruz olduğu takdirde.
YİRMİ BİRİNCİ BAP : KUMAR VE BAHİS
A - ALACAĞIN DAVA EDİLEMEMESİ
Madde 504 - Kumar ve bahis, bir alacak hakkı tevlit etmez. Kumar yahut bahis için bilerek
yapılan avanslar ve ödünç verilen akçeler hakkında ve kumar ve bahis vasfını haiz olduğu
takdirde borsaya dahil olan emtia ve kıymetli evrakın fiyat farkı esası üzerine yapılan vadeli
alış verişlerde dahi, hüküm böyledir.
B - BORÇ SENEDİ İTASI VE BİLİHTİYAR TEDİYE
Madde 505 - Kumar oynıyan veya bahseden kimse tarafından imza edilmiş adi borç veya
kambiyo senedi üçüncü bir şahsa devir edilmiş olsa bile bunlara müsteniden hiç hir kimse bir
hak talep edemez. Kıymetli evrakın hüsnü niyet sahibı üçüncü şahıslara bahşettiği haklar
mahfuzdur.
Kumar veya bahsin usulü dairesinde cereyanına kazaen veya diğer tarafın fiili neticesi
olarak bir mani haylulet etmiş veya bu diğer taraf hile ve desise ika etmiş olmadıkça bilihtiyar
verilen kumar akçesi geri alınmaz.
C - PİYANGO
Madde 506 - Hükümet tarafından müsaade edilmiş olmadıkça, piyango hiç bir alacak hakkı
tevlit etmez. Müsaade edilmemiş olduğu takdirde piyango hakkında da kumara mütaallik
hükümler tatbik olunur. Ecnebi memleketlerde müsaade ile tesis edilen piyangolar Türkiye'de kanunun
himayesinden istifade etmezler. Meğer ki salahiyettar olan makam bunlara ait biletlerin
satılmasına müsaade etmiş olsun.
YİRMİ İKİNCİ BAP : KAYDI HAYAT İLE İRAT VE ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA
AKDİ
A - KAYDI HAYAT İLE İRAT
I:MEVZUU
Madde 507 - Kaydıhayat ile tesis olunan irat, ya alacaklının veya borçlunun yahut üçüncü
bir şahsın hayatı müddetince takyit olunabilir.
Bu bapta sarih bir şart olmadıkça kaydı hayat ile irat, alacaklının hayatı müddetiyle
mukayyet olarak tesis olunmuş sayılır.
Hilafına mukavele olmadıkça borçlunun yahut üçüncü bir şahsın hayatiyle takyit olunarak
tesis olunan irat, alacaklının mirasçılarına intikal eder.
II:TESİSİN ŞEKLİ
Madde 508 - Kaydıhayat ile irat tesisine dair olan akit, tahriri şekilde olmadıkça muteber
değildir.
III:ALACAKLININ HAKLARI
1 - HAKKIN KULLANILMASI
Madde 509 - Hilafına mukavele olmadıkça kaydıhayat ile irat, her altı ayda bir işlemeden
tediye olunur.
Hayatiyle mukayyet olarak irat tesis olunan şahıs, iradın peşin verilmesi lazımgelen
devrenin nihayetinden evvel vefat eder ise borçlu, o devreye ait meblağı tamamen edaya
mecburdur.
Borçlu iflas eder ise alacaklı iflasın küşadı esnasında muteber bir irat sandığında müflisin
mükellef bulunduğu irat borcuna muadil bir irat tesisi için iktiza eden resülmale müsavi bir
resülmal talep ederek hakkını istihsal edebilir.
2 - TEMLİK VE HACİZ EDİLEBİLMESİ
Madde 510 - Hilafına mukavele olmadıkça, alacaklı, hakkını başkasına temlik edebilir.
Üçüncü şahıs lehine meccanen irat tesis eden kimse tesis zamanında o şahsın iflası yahut
borcundan dolayı takibat icrası halinda alacaklılarının menfaatına olarak irattan mahrum
edilemiyeceğini şart koşabilir.
B - ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA AKDİ
I:TARİFİ Madde 511 - Kaydıhayat ile bakma mukavelesi, akitlerden birinin diğerine ölünceye kadar
bakmak ve onu görüp gözetmek şartiyle bir mamelek yahut bazı mallar temlikini iltizam
etmesinden ibaret olan, bir akittir. Borçlu, alacaklı tarafından mirasçı nasbolunmuş ise bu akit
hakkında miras mukavelesi hükümleri ceryan eder.
II:ŞARTLARI
1 - ŞEKLİ
Madde 512 - Kaydıhayat ile bakma mukavelesi mirasçı nasbını tazammun etmese bile
miras mukavelesi şeklinde tanzim olunmak lazımdır. Şukadar ki, bu mukavele salahiyettar
makam canibinden tayin olunmuş olan şartlara tevfikan devletçe tanınmış bir müessese ile
aktedilmiş ise gayri resmi bir senet kifayet eder.
2 - TEMİNAT
Madde 513 - Diğer tarafa bir gayrimenkul temlik eden alacaklı, kendi haklarını temin için o
gayrimenkul üzerinde tıpkı bir bayi gibi kanuni ipotek hakkını haiz olur.
III:MEVZUU
Madde 514 - Alacaklı, borçlunun ailesi içinde yaşar. Borçlu aldığı malların kıymetine ve
alacaklının evvelce haiz olduğu içtimai mevkie göre hakkaniyetin iktiza ettiği şeyleri
alacaklıya vermeğe mecburdur.
Borçlu bilhassa alacaklıya münasip gıda, mesken vermeğe ve hastalığında muktazi ihtimam
ile bakmağa ve hekim getirmeğe mecburdur.
Kabul ettikleri kimselere ölünceye kadar bakmak maksadiyle tesis olunan müesseseler
umum için mecburi olarak verecekleri şeyleri salahiyettar makam tarafından tasdik olunmuş
nizamnameler ile tayin edebilirler.
IV:İTİRAZ VE TENKİS
Madde 515 - Kaydıhayat ile bakma mukavelesi alacaklının kanunen infaka mecbur olduğu
kimselere karşı bu mükellefiyetin ifasını temin eden vasıtaların elinden çıkmasını mucip
olursa bu kimseler tarafından mezkur mukaveleye itiraz olunabilir. Hakim, bu mukaveleyi
feshedeceği yerde borçluyu hak sahiplerine nafaka vermeğe icbar edebilir ve bunlara verilen
nafakalar alacaklıya verilmesi lazım gelen şeylerle mahsup edilir. Bundan maada mirasçıların
tenkis talepleri ve alacaklıların fesih davaları hakkı mahfuzdur.
V:FESİH
1 - İHBAR
Madde 516 - İki tarafın mukavele mucibince verecekleri şeylerin arasında kıymetçe
hissolunacak derecede nisbetsizlik bulunduğu ve fazla alan taraf diğer tarafın kendisine
teberruda bulunmak kastı olduğunu ispat edemediği takdirde, kaydıhayat ile bakma
mukavelesini iki taraftan her biri altı ay evvel haber vermek şartiyle her zaman feshedebilir. Bu hususta muteber bir irat sandığının kabul ettiği re'sülmal ile irat beynindeki nisbeti nazara
almak lazımdır.
Mukavelenin feshi esnasında evvelce verilmiş olan şeyler istirdat olunur.
Şu kadar ki bunların re'sülmal ve faiz kıymetleri beyninde takas icra olunur.
2 - BİR TARAFLI FESİH
Madde 517 - Tahmil olunan mükellefiyete muhalif hareket olunmasından naşi mukavelenin
icrasına devam etmek çekilmez bir hale geldiği yahut diğer bazı muhik sebepler mukavelenin
devamını imkansız bir hale getirdiği yahut ifrat derecede külfetli kıldığı takdirde, iki taraftan
her biri yalnız başına onu feshedebilir.
Eğer mukavele, bu sebepler dolayısiyle fesholunur ise kusurlu olan taraf aldığı şeyi geri
verdikten maada kusuru olmayan tarafa hakkaniyete muvafık bir tazminat vermeğe
mecburdur.
Hakim, mukaveleyi feshedecek yerde iki taraftan birinin talebi ile yahut re'sen artık birlikte
yaşamalarına nihayet verip buna mukabil alacaklıya kaydıhayat ile bir irat tahsis edebilir.
3 - BORÇLUNUN VEFATI HALİNDE FESİH
Madde 518 - Borçlu vefat edince alacaklı bir sene zarfında mukavelenin feshini talep
edebilir. Bu takdirde alacaklı borçlunun iflası halinde masasından talep edebileceği mikdara
müsavi bir meblağın itasını borçlunun mirasçılarından isteyebilir.
VI :TEMLİK EDİLEMEMEK VE İFLAS VE HACİZ HALİNDE TALEP
Madde 519 - Alacaklı hakkını başkasına temlik edemez. Alacaklı borçlunun iflası
takdirinde muteber bir irat sandığında kendisine verilmesi lazım gelen şeylerin kıymetine
muadil kaydıhayat ile irat tesisi için muktazi re'sülmale müsavi bir alacak ile masaya
müracaat edebilir.
Alacaklı, bir alacağın temini için borçlu aleyhine konulan hacze iştirak edebilir.
YİRMİ ÜÇÜNCÜ BAP : ADİ ŞİRKET
A - TARİFİ
Madde 520 - Şirket bir akittir ki onunla iki veya ziyade kimseler, saylerini ve mallarını
müşterek bir gayeye erişmek için birleştirmeği iltizam ederler.
Bir şirket, ticaret kanununda tarif edilen şirketlerin mümeyyiz vasıflarını haiz değil ise bu
bap ahkamına tabi adi şirket sayılır.
B - ŞÜREKANIN YEKDİĞERİYLE MÜNASEBETİ
I:SERMAYE Madde 521 - Her şerik nakit, alacak veya diğer mal veya say olarak bir sermaye koymakla
mükelleftir. Hilafına mukavele olmadıkça sermayeler şirketin gayesinin icabettiği ehemmiyet
ve mahiyette ve yekdiğerine müsavi olmak lazımdır.
Sermaye, bir şeyin menfaatından ibaret ise adi icar akdinde ve bir şeyin mülkiyetinden
ibaret ise beyi akdinde hasar ve tekeffüle dair muayyen olan hükümlere tabi olur.
II:KAR VE ZARAR
1 - KARIN TAKSİMİ
Madde 522 - Şerikler, mahiyeti icabınca şirkete ait olan bütün kazançları aralarında taksim
ile mükelleftirler.
2 - KAR VE ZARARA İŞTİRAK
Madde 523 - Hilafına mukavele olmadıkça her şerikin, kar ve zarardan hissesi,
sermayesinin kıymeti ve mahiyeti ne olursa olsun müsavidir.
Mukavelede şeriklerin yalnız kardan veya yalnız zarardan hisseleri tayin edilmiş ise bu
tayin kar ve zararın ikisini de şamil sayılır. Şeriklerden biri sermaye olarak yalnız sayını
ortaya koymuş ise, zarara ortak olmıyarak yalnız kara iştirak ettirilmesi şart edilebilir.
III:ŞİRKET KARARLARI
Madde 524 - Şirketin kararları bütün şeriklerin ittifakiyle ittihaz olunur. Akitte ekseriyetle
karar verilmesi tasrih edilmiş ise ekseriyet şeriklerin adedi itibariyle taayyün eder.
IV:ŞİRKET MUAMELESİNİN İDARESİ
Madde 525 - Akit ile veya karar ile münhasıran şerike veya müteaddit şeriklere yahut
üçüncü bir şahsa kati surette tevdi edilmiş olmadıkça şirket muamelelerinin idaresi bütün
şeriklere aittir. Şirket muamelelerinin idaresi şeriklerin cümlesine veyahut birkaçına tevdi
edilmiş ise bunlardan her biri diğerlerinin iştiraki olmaksızın muamele yapabilir. Şukadar ki;
şirket muamelelerini idareye salahiyettar her bir şerik bu muameleye ikmalinden evvel itiraz
edebilir. Tehirinde tehlike melhuz değilse şirkete umumi bir vekil nasbı ve alelade şirket
muameleleri fevkindeki hukuki tasarrufların yapılması için bütün şeriklerin ittifakı lazımdır.
V:ŞERİKLERİN BİRBİRLERİNE KARŞI MESULİYETLERİ
1 - REKABET MEMNUİYETİ
Madde 526 - Şeriklerden hiç biri, kendi hesabına şirketin gayesine muhalif veya muzır
işleri yapamaz.
2 - MASRAFLAR VE ŞERİKLERİN YAPTIĞI İŞLER
Madde 527 - Şeriklerden birinin şirket işleri için yaptığı masraflar veya iltizam ettiği
borçlardan dolayı diğer şerikler, ona karşı mesul olurlar. Bu şerikin idaresi yüzünden doğrudan doğruya uğradığı zararları yahut bu idarenin zaruriyatından olan hasarları diğer
şerikler zamindirler.
Şirkete avans olarak para veren şerik verdiği günden itibaren faiz isteyebilir. Şahsi emeği
için ayrıca tazminat isteyemez.
3 - İHTİMAMIN DERECESİ
Madde 528 - Şeriklerden her biri şirket işlerinde mutat vechile gösterdiği ikdam ve
ihtimamı sarf etmeğe mecburdur. Diğer şeriklere karşı kendi kusuriyle sebebiyet verdiği
zararları, şirkete diğer işlerde temin ettiği menfaatlar ile mahsup ettirmeğe hakkı olmaksızın
tazmin ile mükelleftir.
Şirket işlerini ücretle idare eden şerik tıpkı bir vekil gibi mesul olur.
VI:İDARE SALAHİYETİNİN NEZİ VE TAHDİDİ
Madde 529 - Şirket mukavelesiyle şeriklerden birine verilen idare salahiyeti, muhik bir
sebep olmaksızın diğer şerikler tarafından ne nezi ne de tahdit olunabilir. Şirket
mukavelesinde diğer bir hüküm mevcut olsa bile haklı bir sebep bulunduğu takdirde, diğer
şeriklerden herbiri, idare salahiyetini nezi ettirebilir. Hususiyle şirketi idare eden şerikin
vazifelerini fahiş bir surette ihmal etmesi yahut iyi idare için lazım olan ehliyeti zayi eylemesi
keyfiyetleri haklı sebep olmak üzere nazara alınabilir.
VII:ŞİRKETİ İDARE EDEN VE ETMİYEN ŞERİKLER ARASINDAKİ MÜNASEBET
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 530 - Kanunun bu babında veya şirket mukavelesinde diğer bir hüküm mevcut
olmadıkça şirketi idare eden şerik ile diğer şerikler arasındaki münasabetler, vekalet
hükümlerine tabidir. Şeriklerden biri idare hakkını haiz olmadığı halde şirket hesabına hareket
eder, yahut şirketi idare eden şerik salahiyetini tecavüz eylerse vekaleti olmadan başkası
namına tasarruf edenler hakkındaki hükümler tatbik olunur.
(Ek fıkra: 29/06/1956 - 6763/41 md.) Şirketi idare edenler, en az her yıl bir defa hesap
vermeye ve kar paylarını ortaklara ödemeye mecburdurlar. Hesap devresinin uzatılmasına ait
şart batıldır. İdare edenin ortaklardan olmaması halinde de hüküm aynıdır.
2 - ŞİRKET İŞLERİNİ TETKİK
Madde 531 - İdare salahiyetini haiz olmasa bile her şerikin şirket işlerinin nasıl gittiği
hakkında şahsen malumat almağa ve şirketin defterlerini ve evrakını tetkike ve kendine
mahsus olmak üzere şirketin mali vaziyeti hakkında hülasa çıkarmağa hakkı vardır; hilafına
mukavele, batıldır.
VIII:YENİ ŞERİK KABULÜ VE ŞİRKETE İŞTİRAK
Madde 532 - Şeriklerden hiç biri diğerlerinin rızası olmadıkça şirkete üçüncü şahsı alamaz.
Şeriklerden biri kendi kendine üçüncü bir şahsı şirketteki hissesine iştirak ettirir veya hissesini ona devrederse bu üçüncü şahıs şerik sıfatını ihraz etmez ve hususiyle şirket işleri hakkında
üçüncü şahsın malumat istemeğe hakkı olmaz.
C - ŞERİKLERİN ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA KARŞI MÜNASEBETİ
I:TEMSİL
Madde 533 - Şirket hesabına ve kendi namına bir üçüncü şahıs ile muameleye girişen şerik,
bu üçüncü şahsa karşı yalnız kendisi alacaklı ve borçlu olur. Şirket veya bütün şerikler namına
üçüncü bir şahıs ile şeriklerden biri muameleye giriştiği halde diğer şerikler ancak temsil
hakkındaki hükümlere tevfikan üçüncü şahsın alacaklı veya borçlusu olurlar. Kendisine idare
vazifesi tahmil edilen şerik şirketi ve bütün şerikleri üçüncü şahıslara karşı temsil etmek
hakkını haiz sayılır.
II:TEMSİLİN HÜKÜMLERİ
Madde 534 - Şirketin iktisap ettiği veya şirkete devredilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar
şirket mukavelesi dairesinde müştereken şeriklere ait olur. Şirket mukavelesinde diğer bir
hüküm bulunmadıkça bir şerikin alacaklıları haklarını ancak o şerikin tasfiyedeki hissesi
üzerinde kullanabilirler. Hilafı mukavele edilmiş olmadıkça, şerikler, birlikte yahut bir
mümessil vasıtasiyle üçüncü şahsa karşı deruhde etmiş oldukları borçlardan müteselsilen
mes'ul olurlar.
D - ŞİRKETİN HİTAMI
I:HİTAM SEBEPLERİ
1 - UMUMİYET İTİBARİYLE
Madde 535 - Aşağıdaki hallerde şirket nihayet bulur
1 - Şirketin akdinde maksut olar gayenin elde edilmesi yahut elde edilmesinin imkansız
hale gelmesiyle.
2 - Mirasçılar ile şirketin devamına dair evvelce yapılmış bir mukavele olmadığı halde
şeriklerden birinin ölmesiyle.
3 - Şeriklerden birinin tasfiyedeki hissesi hakkında cebri icra vukuu ile yahut bir şerikin
müflis olması veya hacredilmesi ile.
4 - Bütün şeriklerin ittifak etmesiyle.
5 - Şirket için tayin edilen müddetin hitam bulmasiyle.
6 - Şirket mukavelenamesinde bu hak muhafaza edildiği yahut şirket gayri muayyen bir
müddet için veya şeriklerden birinin hayatları, müddetince tesis olunduğu hallerde bir şerikin
feshi ihbar eylemesiyle.
7 - Haklı sebeplerden dolayı fesih için verilen mahkeme ilamiyle. Haklı sebeplerden dolayı mukavelede muayyen müddetin hitamından evvel ve eğer şirket
muayyen olmıyan bir müddet için aktedilmiş ise evvelce ihbara hacet olmaksızın şirketinı
feshi talep edilebilir.
2 - MUAYYEN OLMIYAN MÜDDET ÜZERİNE ŞİRKET
Madde 536 - Şirket muayyen olmıyan bir müddet için veya şeriklerden birinin hayatı
müddetince devam etmek üzere teşkil edilmiş ise şeriklerden her biri altı ay evvel ihbar
eylemek şartiyle feshi talebedebilir.
İhbar, hüsnü niyet kaidelerine tevfikan yapılmalı ve münasip olmıyan zamanda icra
edilmemelidir. Şirket hesabatı seneden seneye yapılmakta ise fesih ancak bir hesap senesi
nihayeti için istenebilir. Mukavelede muayyen müddetin hitamından sonra zımnen devam
etmekte olan şirket muayyen olmıyan bir müddet için tecdit edilmiş sayılır.
II:HİTAMIN ŞİRKET İŞLERİNE TESİRİ
Madde 537 - Şirket ihbardan başka bir suretle fesih edilirse, bir şerikin şirket işlerini idare
hususundaki selahiyeti, feshe muttali olduğu yahut halin icabettiği itinayı sarfettiği halde
muttali olması lazımgelen zamana kadar, kendi hakkında devam eder. Şirket şeriklerinden
birinin ölümüyle münfesih olursa ölen şerikin mirasçısı, diğer şerikleri derhal bundan
haberdar etmekle mükelleftirler. Mirasçı lüzumlu olan tedbirlerin ittihazına kadar ölen şerikin
evvelce de idare etmekte olduğu işlere hüsnüniyet kaideleri dairesinde devam eder.
Diğer şerikler dahi muvakkaten şirket işlerini aynı suretle idarede devam ederler.
III:TASFİYE
1 - SERMAYELER HAKKINDA YAPILACAK MUAMELE
Madde 538 - Bir şeyin mülkiyetini sermaye olarak koyan şerik, şirketin feshi üzerine
yapılacak tasfiye neticesinde o şeyi aynen istirdat edemeyip o kimsenin sermayesi ne miktar
kıymet için kabul edilmiş ise o kıymeti istiyebilir.
Eğer bu kıymet tayin edilmemiş ise istirdat o şeyin sermaye olarak konduğu zamandaki
kıymeti üzerinden yapılır.
2 - FAZLANIN TAKSİMİ VE NOKSANLAR
Madde 539 - Şirketin borçları ödendikten ve şeriklerden her birinin şirkete yaptığı
avanslarla şirket için vuku bulan masrafları ve sermayeleri iade olunduktan sonra bir şey
kalırsa bu kar, şerikler arasında taksim olunur.
Şirketin mevcudu borçları ve avans ve masrafları tediye olunduktan sonra sermayelerin
iadesine kafi gelmezse zarar, şerikler arasında taksim olunur.
3 - TASFİYENİN NASIL YAPILACAĞI
Madde 540 - Şirketin hitamında tasfiye, idareden hariç olanlar dahi dahil olduğu halde
bütün şeriklerce birlikte yapılmak lazımdır. Şu kadar ki, eğer şirket mukavelesi şeriklerden birinin kendi namına ve şirket hesabına
muayyen bazı muameleler yapmasına dair ise bu şerik şirketin hitamından sonra dahi o
muameleleri yalnız yapmağa ve diğer şeriklere hesap vermeğe mecburdur.
IV:ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA KARŞI MESULİYET
Madde 541 - Şirketin nihayet bulması üçüncü şahıslara karşı taahhütleri tadil etmez.
KANUNUN MERİYETİ ZAMANI
Madde 542 - İşbu kanun; Kanunu Medeninin mevkii meriyete vazı tarihinden muteberdir.
KANUNUN İCRASINA MEMUR MAKAM
Madde 543 - İşbu kanunun hükmünü icraya Adliye Vekili memurdur.
TASHİHAT
Madde 544 - Kanunu Medeninin mütemmimi olan işbu kanun merbut tashihler ile beraber
kabul edilmiştir.
Kanun Madde Yanlış Doğru Not
Kanunu Medeni 92 - - zaid olduğundan silinmiştir.
Borçlar Kanunu 111 borcada borçda tabı esnasında tashih edilmiştir.
Borçlar Kanunu 111 üçümcü şahsa üçüncü şahsada
Kanunu Medeni 112 zaid olduğundan silinmiştir.
Borçlar Kanunu 149 şart şarta tabı esnasında tashih edilmiştir.
Borçlar Kanunu 151 menfaatte menfaatlede tabı esnasında tashih edilmiştir.
Borçlar Kanunu 153 mirscısı mirasçısı tabı esnasında tashih edilmiştir.
Borçlar Kanunu 167 öyle ile tabı esnasında tashih edilmiştir.
Borçlar Kanunu 171 alacaklıya alacaklı, ne tabı esnasında tashih edilmiştir.
Borçlar Kanunu 171 kefilidir kefildir tabı esnasında tashih edilmiştir.
Kanunu Medeni 439 - - İkinci fıkra zaid olduğundan silinmiştir.
Kanunu Medeni 755 yirmide biridir yirmi misle müsavi addolunur.
a - Kanuni Medenideki vecibe veya vecibeler ıstılahı yerine borç veya borçlar ıstılahı
konulacaktır. b - Borçlar Kanunun 187 nci maddesinin son fıkrası (müşteri tesliminin istemek niyetinde
ise muayyen müddetin inkızasında bayii bundan haberdar etmesi lazımdır) olacaktır.
p - Borçlar Kanunun 223 üncü maddesinin son fıkrası (müşteriye bundan ziyade borç
tahmil eden mukaveleler batıldır) olacaktır.
t - Kanuni Medenide mevcut (hudut) kelimesi yerine sınır kelimesi konulacaktır.
s - Kanuni Medenide ve Borçlar Kanununda mevcut (istimal) kelimeleri yerine (kullanmak)
kelimeleri kullanılacaktır.
c - Kanuni Medenideki (şahsı salis) yerine (üçüncü şahıs) ve (eşhası salise) yerine (üçüncü
şahıslar) istılahı konulacaktır.
ç - Kanuni Medenideki (ukud) kelimesi yerine (akidlere) kelimesi konulacaktır.
h - Kanuni Medenideki (tarafeyn) ıstılahı yerine (iki taraf) ıstılahı konulacaktır.
KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER
04/11/1990 TARİH VE 3678 SAYILI KANUNUN GEÇİCİ MADDESİ :
Geçici Madde 1 - Bu Kanunun 29 ve 30 uncu maddesi hükümleri, yürürlük tarihinden
önceki ilişkilerden doğan ve halen görülmekte olan yabancı para ve faiz alacaklarına ilişkin
davalar hakkında uygulanmaz. Ancak, alacaklıların bu Kanuna ve Borçlar Kanununun 105
inci maddesine göre munzam zarar talep etme hakları saklıdır.
30/04/2004 TARİH VE 25448 SAYILI KANUNUN 29. MADDESİ :
MADDE 29. - Entegre devre topoğrafyasından doğan haklara tecavüzden kaynaklanan özel
hukuka ilişkin taleplerde, 818 sayılı Borçlar Kanununun zamanaşımına ilişkin hükümleri
uygulanır.
ücretsiz hizmetlerimizden faydalanmak için üye olun
2176 kere okundu

Bu Kategorideki Diğer Yazılar

Endüstri Bölgeleri Kanunu
Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu
Borçlar Kanunu
Devlet Memurları Kanunu
Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Ölçüler ve Ayar Kanunu
Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu
Nöbetçi Memurluğu Kurulması ve Olağanüstühal Tatbikatlarında Mesainin 24 Saat Devamını Sağlayan Kanun
Milli Korunma Kanunu
Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun
Petrol Piyasası Kanunu
Türk Standartları Enstitüsü Kuruluş Kanunu
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun
Karayolları Trafik Kanunu
Sanayi ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun

BİLİŞİM VE TEKNOLOJİ

DIŞ TİCARET

KOBİ´lerde ihracat sorunları

KOBİ´lerde ihracat sorunları

KOBİ´lerin dış ticarete ve ihracata yönelik en büyük sorunları sıralanırken, teknoloji kullanımı, finansman, dış pazarlardaki sert rekabet, ön plana çıkıyor.

OFİS VE İNSAN

Vakit Nakit midir? Vaktin Önemi Nedir?

Vakit Nakit midir? Vaktin Önemi Nedir?

Vakit nakittir derler. Oysaki vakit nakitten daha fazla bir değere ve öneme sahiptir. Nakit denilen şey, elde tutulabilen, saklanabilen, depolanabilen ve elden ele dolaşabilen bir nesne.

Hayal Kurmanın Önemi, Hayal Etmenin Gücü ve Motivasyonu

Hayal Kurmanın Önemi, Hayal Etmenin Gücü ve Motivasyonu

Hayal Kurmanın Önemi, Hayal Etmenin Gücü ve Motivasyonu

İŞ DÜNYASI

Yatırım Teşvik Belgesi kapatma işlemleri için istenen belgeler

Yatırım Teşvik Belgesi kapatma işlemleri için istenen belgeler

yatırım teşvik belgelerinin kapatılması işlemlerinde pek çok belge istenmektedir.

HUKUK / MUHASEBE

Elektronik Ticaret Kanunu ile Getirilen Yeni Uygulamalar ve Yaptırımlar

Elektronik Ticaret Kanunu ile Getirilen Yeni Uygulamalar ve Yaptırımlar

Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkındaki Kanun, pazarlama ve satış faaliyetlerinde bu yöntemi kullanan şirketlerin işini biraz zorlaştırmakta ve şirketlere yeni yükümlülükler ve yaptırımlar getirmektedir

KOBİMOBİL

Krizde Satış Geliştirme

Faruk Şener ile Ekonomik Kriz Yönetimi

Tufan KARACA ile YÖNETİM VİZYONU

Tufan Karaca

ARKAM YOK MARKAM VAR

  • Ey KOBİ Rekabetçi Bir Üstünlüğe Sahip misin?

    KOBİ’lerin iyi pazarlama yapması için büyük pazarlama bütçelerine sahip olması şart değildir. Pazarlamanın temel hareketlerini doğru yapmak şartı ile çoğu zaman rekabetçi bir veya birkaç üstünlüğe sahip olmak ve bunu kullanabilmek yeterlidir. Peki kaç KOBİ sahip olduğu rekabetçi avantajların farkındadır?