Teknolojik Değişime Doğru Yerden Bakmak: Bazıları Gürültü Yapar, Bazıları Tarih Yazar

Modern insan teknolojiyi, onu tehdit ettiği ölçüde ciddiye alıyor.

Bir robot kol üretim hattında belirdiğinde “devrim” diyoruz.
Bir yazılım yüzlerce kişinin yaptığı işi birkaç saniyede yaptığında “çağ değişti” diyoruz.
Bir yapay zekâ metin yazdığında, resim ürettiğinde, karar verdiğinde “artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” diyoruz.

Çünkü görünür.
Çünkü gürültülü.
Çünkü birilerini yerinden ediyor.

Ama belki de tam burada bir hata yapıyoruz:
Toplumsal sarsıntıyı, teknolojik derinlikle karıştırıyoruz.

Hızlanan Dünya mı, Değişen Dünya mı?

Bir şeyi daha hızlı üretmek dünyayı değiştirir mi?
Yoksa o şeyin ne olduğunu değiştirmek mi dünyayı değiştirir?

Aradaki fark ince ama belirleyicidir.

Süreç inovasyonu mevcut olanı optimize eder.
Aynı ürünü daha hızlı, daha ucuz, daha çok üretiriz.

Öz inovasyonu ise ürünün doğasına dokunur.
Malzemesini değiştirir.
Algoritmasını değiştirir.
Temasını değiştirir.
Fiziksel davranışını değiştirir.

Birincisi ölçekle ilgilidir.
İkincisi sınırlarla.

Ve tarih genellikle sınır değişimlerini hatırlar.

Günümüz Otomobilinin Sunduğu Şeylerin Nedeni Endüstriyel Robotlar Tarafından Üretilmesi mi?

1980’lerin bir otomobilini ve bugünkü bir otomobili düşünelim. Marka fark etmez ama temsili olarak Mercedes-Benz diyelim.

80'lerin Mercedes'i ile bugünkü arasında dünyayı değiştiren fark bugünkü robotların üretiyor olması mı?

Karbüratör yerine enjeksiyon teknolojisi kullanan motorlar, çelik sac karoser yerine alüminyum alaşımlı hafif ama stabil karoser, büyüyen tekerlekler, büyüyen fren diskleri, yanal hızlanmayı (kayma) okuyan sensörler ve buna göre değiştirilen süspansiyon sertliği vs. pek çok malzeme, teknik ve algoritma gelişimi aslında devrimsel değişimler olsa da aynı şekilde dikkat çekmiyor ne yazık ki.

Lastiklerin hamurlarındaki gelişim, ölçülerindeki değişim, jantların burkulmayan malzemelere ve ölçülere evrilmesi vb. pek çok 3. parti buluş ve inovasyon da bu araçları daha güvenli ve konforlu yaptı.

Bunlar sayesinde;

Daha az trafik kazası oldu.

Trafik kazalarında daha az insan daha az hasar aldı. Ölümler, yaralanmalar azaldı.

Çevreye verilen zarar daha az oldu.

Ama bizim zihnimizde robot kullanımı, otomasyon ve ölçeklenme nedeniyle işten çıkarılan kitleler belirgin şekilde yer etti.

Gürültü Yanılgısı

Neden o halde yapay zekâ, robotlar ve otomasyon bize daha büyük bir devrim gibi görünür?

Çünkü gürültülüdür.

• İş kaybı yaratır

• Kolayca algılanır

• Politik tartışma doğurur

• Medyada dramatize edilir

Oysa malzeme bilimi sessizdir.
Polimer kimyası manşet olmaz.
Isıl genleşme katsayısındaki iyileşme viral olmaz.

Ama bir alaşımın yoğunluğunu düşürdüğünüzde aslında çok şey değişir.

Bu dramatik değildir.

Ama dönüştürücüdür.

Paradigma ile İyileştirme Arasındaki Fark

Bir süreci hızlandırmak mevcut paradigmanın içinde kalmaktır.
Onu optimize edersiniz.

Ama malzemeyi değiştirmek, algoritmayı değiştirmek, temasını, doğasını değiştirmek…

Bu paradigmayı kaydırır.

Bu, verimlilik değil; ontolojidir.
Yani şeyin “nasıl üretildiği” değil, “ne olduğu”.

Belki de Yanlış Yerden Bakıyoruz

Modern kültür teknolojiyi, insan emeğinin yerini aldığı ölçüde ciddiye alıyor.

Bir sistem bir mesleği ortadan kaldırıyorsa “devrim” diyoruz.
Ama bir malzeme fiziksel sınırı %10 genişlettiğinde sessiz kalıyoruz.

Bir teknoloji kaç kişiyi işsiz bıraktığıyla mı büyüktür?

Oysa tarih, gürültü yapanlar tarafından değil, sınır değiştirenler tarafından yazılıyor.

Çelik üretimindeki ilerleme savaşları değiştirdi.
Yarı iletken fiziği iletişimi dönüştürdü.
Polimer kimyası gündelik hayatı yeniden yazdı.

Bunlar robot kol kadar dramatik değildi.
Ama daha köktendi.

Belki de ilerleme daha hızlı üretmek değildir.

Belki ilerleme, gerçeklikle kurduğumuz ilişkinin sessizce değişmesidir.

Ve belki de en büyük teknolojiler en az bağıranlardır.