Önce Strateji, Sonra Plan, En Son Program

Sıralamayı kesinleştirmek ve kafadaki karışıklığı pratik bir çerçeveye oturtmak gerek.

Sıralama: Önce strateji, sonra plan, sonra program

Doğru sıra şudur:

1. Strateji: “Nereye ve neden gidiyoruz?”

2. Plan: “Oraya nasıl gideceğiz?”

3. Program: “Ne zaman, kim, hangi adımla yapacak?”

Yine bir motosiklet örneği ile gideyim:

• Strateji, gideceğin rota ve amaçtır: “Bu yolculuğu neden yapıyorum? Hangi şehir? Neden o şehir?”

• Plan, rotanın kurgusudur: “Hangi yollardan gideceğim, hangi mola, hangi risk?”

• Program, işin takvimidir: “Saat kaç çıkıyorum, kimle gidiyorum, hangi molada ne yapıyorum?”

Strateji olmadan plan rastgele, plan olmadan program mekanik, program olmadan plan havada kalır.

Strateji nedir, ne değildir?

Strateji, bir işletmenin (ya da bir birimin) rekabet avantajını nasıl yaratacağını, kaynaklarını nereye odaklayacağını ve hangi tercihlerle ilerleyeceğini belirleyen üst çerçevedir. Stratejinin dili karar dilidir.

Strateji şunları içerir:

• Hedef yön: Nereye oynuyoruz?

• Tercihler: Neyi yapacağız, neyi yapmayacağız?

• Odak: Kaynakları hangi birkaç öncelikte yoğunlaştırıyoruz?

• Avantaj mantığı: Neden biz?

Stratejinin en kritik özelliği: “Hayır” diyebilmesidir.
Her şeye “evet” diyen bir metin strateji değildir; dilekçe gibidir.

Strateji ne değildir?

• “Bu yıl satışları %20 artıracağız.” → Bu bir hedef. Strateji değil.

• “Dijital dönüşüm yapacağız.” → Bu bir niyet. Strateji değil.

• “Müşteri memnuniyetini artıracağız.” → Bu bir temenni. Strateji değil.

Strateji, yapılan tercihler kadar vazgeçilenlerden de oluşan bir sistemdir; neyi seçmediyseniz, stratejiniz o ölçüde netleşir.

Plan nedir, stratejiyi nasıl somutlaştırır?

Plan, stratejide alınan kararları ve öncelikleri uygulamaya döken yol haritasıdır. Yani, stratejinin soyut ve genel yönelimlerini günlük hayatta uygulanabilir, anlaşılır ve ölçülebilir adımlara dönüştürür. Böylece strateji, sadece bir fikir olmaktan çıkar; herkesin ne yapacağını bildiği, kaynakların nereye ayrılacağının netleştiği, işin pratiğine yansıyan bir çerçeveye dönüşür. Kısacası plan, stratejiyi ayakları yere basan bir hale getirir ve işin gerçeklerine uygun şekilde hayata geçirilmesini sağlar.

Plan, stratejiyi hayata geçirmek için gereken yol haritasıdır. Stratejinin soyut kararlarını somut hedeflere, kaynak dağılımına ve yöntemlere çevirir.

Plan şunları içerir:

• Hedefler (stratejiyle uyumlu, ölçülebilir)

• Yaklaşım ve yöntem (nasıl yapacağız?)

• Kaynaklar (bütçe, insan, kapasite)

• Riskler ve varsayımlar (neye güveniyoruz, ne bozulursa plan bozulur?)

• KPI’lar (başarıyı ne ile ölçeceğiz?)

Plan, “stratejiyi anlatmak” değil; stratejiye göre hareket etmek demektir. Planın kalitesi, “stratajinin güzel yazılmasıyla” değil; seçimlerin tutarlılığıyla ölçülür.

Plan ne değildir?

• “Aksiyon listesi” plan değildir. Aksiyon listesi, programın ham maddesidir.

• “Sunum” plan değildir. Sunum, planın ambalajıdır.

• “Bütçe tablosu” plan değildir. Bütçe, planın bir parçasıdır.

Program nedir, neden planla karıştırılır?

Program, planı operasyonel gerçekliğe çeviren zamanlanmış yürütme sistemidir. Program, “işin takvimi ve iş bölümü”dür.

Program şunları içerir:

• Faaliyet/iş paketleri

• Sorumlular

• Takvim (başlangıç–bitiş)

• Bağımlılıklar (şu bitmeden bu başlayamaz)

• İlerleme takibi (haftalık/aylık ritim)

Program ne değildir?

• Program “neden” anlatmaz. Program “ne zaman ve kim” der.

• Program “yön” seçmez. Program seçilmiş yönü uygular.

• Program “stratejik” değil; operasyonel bir disipline daha yakındır.

Kurumlardaki büyük karışıklık şuradan doğar:
Programı strateji zannetmek.

Takvime eklediğiniz işlerin fazla olması, stratejinizin güçlü olduğunun göstergesi değildir; bazen sadece işlerin düzensiz ve dağınık olduğunun bir işaretidir.

En yaygın hatalar: Üçlünün birbirine bulaşması

Hata 1: Stratejiyi hedef listesine çevirmek
“10 maddelik stratejimiz var.”
Hayır. O bir hedef listesi olabilir. Strateji daha az maddeyle daha çok yön belirler.

Hata 2: Planı sunum sanmak
Plan, PowerPoint değildir. PowerPoint planın fotoğrafıdır; planın kendisi değil.

Hata 3: Programı plan diye dolaştırmak
Takvim ve görev listesi plan değildir. Planın “stratejiyle uyumlu yöntem ve kaynak mantığı” kısmı yoksa o sadece programdır.

Hata 4: Strateji konuşup programla yönetmek
Üst yönetim “strateji” konuşur, orta kademe “program” yapar, arada “plan” yoktur. Sonuç: çok iş, az ilerleme.

Pratik kontrol listesi: Elinizdeki doküman hangisi?

Bir dokümanı elinize alın ve şu soruları sorun:

A) Strateji mi?

• “Nereye gidiyoruz?” sorusuna yanıt veriyor mu?

• “Neyi yapmayacağız?” açık mı?

• Rekabet avantajı mantığı var mı?

B) Plan mı?

• Stratejiyi somut hedeflere ve kaynaklara bağlamış mı?

• Varsayımlar ve riskler yazılmış mı?

• Ölçüm sistemi (KPI) net mi?

C) Program mı?

• Takvim, sorumlu, iş paketi var mı?

• Bağımlılıklar ve takip ritmi tanımlı mı?

Eğer doküman sadece “kim-ne zaman” diyorsa: program.
Eğer doküman “nasıl ve ne kaynakla” diyorsa: plan.
Eğer doküman “nerede oynuyoruz ve neyi seçiyoruz” diyorsa: strateji.

Üçlü birbirini tamamlar; biri diğerinin yerine geçmez

Strateji, plan ve program arasındaki ayrım “akademik titizlik” meselesi değil; yönetim kalitesi meselesidir. Stratejisiz plan, pusulasız yolculuk; plansız program, koşu bandı; programsız plan ise rafta duran dosyadır.

Kurumlar bu üçlüyü doğru sıraya dizdiğinde, toplantılar daha kısa sürer, öncelikler netleşir, “çok çalışıyoruz ama gitmiyoruz” cümlesi azalır. Çünkü sonunda herkes aynı şeyi bilir:
Strateji yön verir, plan yolu kurar, program yürütür.