İş Planında Sürdürülebilirlik

Başka bir deyişle, bir işletme hem doğal kaynakları sorumlu kullanmalı hem topluma olumlu katkı yapmalı, hem de finansal açıdan kendini uzun vadede devam ettirebilmelidir. Ayrıca yönetsel olarak da şeffaflık, etik yönetim ve paydaş katılımı gibi unsurlarla sürdürülebilirlik kültürünü desteklemek gerekir. Sürdürülebilirliği iş modelinin merkezine yerleştiren girişimler, iş planlarında hem yatırımcılara hem de diğer paydaşlara daha dirençli ve ölçeklenebilir bir gelecek vaat ettiklerini gösterir.

Sürdürülebilirliğin bir iş planıyla ilişkisi son derece yakındır. İyi kurgulanmış bir iş planı, şirketinizin nasıl sürdürülebilir ve ölçeklenebilir şekilde faaliyet göstereceğinin yol haritasıdır. Örneğin, yatırımcılar artık şirketleri değerlendirirken çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kriterlerine büyük önem vermektedir. Bu nedenle iş planınızda sürdürülebilirlik boyutlarına yer vermek, girişiminizin uzun vadeli değer yaratma potansiyelini ortaya koyar.

Çevresel Sürdürülebilirlik

Çevresel sürdürülebilirlik, işletmenizin faaliyetlerinin doğal çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmeyi hedefler. Bu boyut, karbon emisyonlarının azaltılması, enerji ve su gibi kaynakların verimli kullanımı, atık yönetiminin iyileştirilmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş gibi konuları içerir. Örneğin üretimde temiz enerji kullanmak, geri dönüştürülmüş veya sürdürülebilir hammaddeler tercih etmek, atıkları azaltacak döngüsel bir süreç (döngüsel ekonomi) tasarlamak çevresel sürdürülebilirlik için önemli adımlardır. Amaç, işletmenin ekolojik ayak izini küçültmek ve gezegenin sınırlı kaynaklarını sorumlu bir şekilde kullanmaktır. Unutulmamalıdır ki doğal kaynaklar sınırlıdır ve iş dünyası, faaliyetlerini sürdürürken bu gerçeği göz önünde bulundurmak zorundadır.

Çevresel sürdürülebilirlik yalnızca gezegen için değil, işletmenin kendisi için de somut faydalar sağlar. Verimlilik artışı ve maliyet tasarrufu, bu faydaların başında gelir. Örneğin, enerji verimli teknolojilere yatırım yapmak veya israfı azaltmak, uzun vadede işletme maliyetlerini düşürebilir. Benzer şekilde, atık miktarını azaltmak ve geri dönüşüme önem vermek, sadece çevreyi korumakla kalmaz, işletmenin operasyonel verimliliğini de artırır. Çevresel duyarlılık aynı zamanda şirketinizi yasal risklerden korur; çevreyle ilgili düzenlemelere (atık deşarjı, emisyon sınırları vb.) uyum sağlamak, cezalardan kaçınmanızı ve itibarınızı korumanızı mümkün kılar. Dahası, günümüz tüketicileri çevre dostu markalara yönelmektedir. Yapılan bir araştırmaya göre tüketicilerin üçte biri, “sosyal veya çevresel olarak fayda sağlayan” markaları bilinçli olarak tercih etmektedir. Bu da çevreye duyarlı bir imajın pazarlama avantajı yaratabileceğini gösterir. Kısacası, çevresel sürdürülebilirlik hem etik bir sorumluluk hem de rekabet avantajıdır ve iş planınızda bu konuya yer vermek, yatırımcılara şirketinizin geleceğin çevresel gerçeklerine hazır olduğunu gösterir.

Sosyal Sürdürülebilirlik

Sosyal sürdürülebilirlik, işletmenizin çalışanlar, tedarikçiler, müşteriler ve içinde bulunduğu toplum üzerindeki etkilerine odaklanır. Bu boyut, çalışan hakları, adil ücret ve güvenli çalışma koşulları, eğitim ve gelişim fırsatları, çeşitlilik ve kapsayıcılık politikaları gibi unsurları içerir. Örneğin, çalışanlarınıza adil ücretler ödeyip iyi bir iş ortamı sunmanız, yalnızca etik bir gereklilik değil aynı zamanda uzun vadede şirketin başarısı için kritiktir; çünkü mutlu ve motive çalışanlar daha üretken olur ve şirketinize bağlı kalır. Sosyal sürdürülebilirlik aynı zamanda toplum ve müşteriler için değer yaratmayı gerektirir. Şirketiniz bulunduğu topluma nasıl katkıda bulunuyor? Bu soruya cevap olarak kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) projeleri geliştirebilirsiniz: Örneğin toplumsal gelişimi destekleyen programlar, hayır kurumlarıyla iş birliği, gönüllülük etkinlikleri veya yerel tedarikçilere öncelik verme gibi uygulamalar, şirketinizin toplum gözündeki itibarını güçlendirir.

Sosyal boyutta sürdürülebilirlik, günümüzde işletmelerin hem iç hem de dış paydaşları açısından belirleyici bir rol oynar. İyi bir işveren olmak, yetenekli çalışanları çekmenin ve elde tutmanın anahtarıdır. Yeni nesil çalışanlar (özellikle Milenyum ve Z Kuşağı), çalıştıkları şirketin sosyal ve çevresel sorumluluk üstlenmesini beklemektedir; hatta yapılan araştırmalar, genç çalışanların %60’ının çevreye duyarlı bir şirkette çalışmak için daha düşük bir maaşı kabul edebileceğini göstermektedir. Bu durum, sosyal sürdürülebilirliğe yatırım yapmanın şirketinize insan kaynağı açısından doğrudan bir fayda sağladığını ortaya koyuyor. Benzer şekilde, müşteriler de değerleri kendi değerleriyle örtüşen markalara sadakat gösterirler. Topluma olumlu katkı sağlayan, etik davranan bir şirket olmak, müşteri bağlılığını ve marka itibarını artırır. Öte yandan, sosyal sorunları göz ardı eden şirketler çeşitli risklerle karşılaşabilir: Çalışan protestoları, boykot çağrıları veya itibar kaybı gibi. Dolayısıyla iş planınızda sosyal sürdürülebilirlik başlığı altında çalışanlara, müşterilere ve topluma yönelik sorumluluklarınızı net bir şekilde ortaya koymak, hem inandırıcılığınızı artıracak hem de uzun vadeli başarı şansınızı yükseltecektir.

Finansal Sürdürülebilirlik

Finansal (ekonomik) sürdürülebilirlik, işletmenizin uzun vadede kârlı ve mali açıdan sağlıklı kalabilmesi anlamına gelir. Bir girişim sadece bugünü değil, geleceği de düşünerek hareket etmelidir. Bu, kısa vadeli kazanç uğruna şirketin geleceğini tehlikeye atmamak demektir. Finansal sürdürülebilirlik kapsamında, gelir modellerinizin sürekliliği, maliyet yapınızın verimliliği, fiyatlandırma stratejileriniz, sermaye yapınız ve nakit akışı yönetiminiz gibi konular değerlendirilir. Örneğin, iş planınızda beş yıllık finansal projeksiyonlar yaparak gelir ve giderlerinizi öngörmek, kârlılığınızı hangi noktada yakalayacağınızı göstermek önemlidir. Gerçekçi ve iyi araştırılmış finansal varsayımlar, girişiminizin sürdürülebilir bir iş modeli üzerine kurulduğunu kanıtlar. Ayrıca finansal risklere (kur dalgalanmaları, piyasadaki talep değişimleri, beklenmedik giderler gibi) karşı önceden hazırlık yapmak, bu riskleri azaltmak için yedek planlar oluşturmak finansal sürdürülebilirliğin parçasıdır.

Sürdürülebilir bir iş, finansal getiri ile toplumsal ve çevresel faydayı bir arada gözetebilir. Aslında, finansal sürdürülebilirlik diğer boyutlarla çelişmek zorunda değildir; doğru yönetildiğinde birbirlerini destekleyebilirler. Örneğin, kaynak verimliliği sağlayan çevreci yatırımlar başlangıçta bir maliyet gibi görünse de, enerji ve malzeme tasarrufu sayesinde uzun vadede maliyetleri azaltarak kârlılığı artırabilir. Benzer şekilde, çalışan memnuniyetini yükselten sosyal uygulamalar, verimliliği ve inovasyonu teşvik ederek şirketin finansal performansına olumlu yansır. Yapılan küresel araştırmalar, sürdürülebilir iş modellerine sahip şirketlerin uzun vadede daha dirençli ve kârlı olabildiğini gösteriyor. Özellikle iklim değişikliği veya toplumsal değişimler gibi büyük trendler, şirketlerin finansal durumlarını etkileyebiliyor; bu nedenle bu faktörleri iş planınıza dahil ederek, gelecekteki zorluklara karşı dayanıklı bir finansal yapı kurabilirsiniz. Özetle finansal sürdürülebilirlik, kar odaklılığın ötesinde, sürekli değer yaratma ve belirsiz ortamlarda ayakta kalabilme becerisidir. İş planınızda finansal planlama yapılırken, sadece ilk birkaç yılı değil, işinizin ölçekleneceği ve büyüyeceği dönemleri de hesaba katmalısınız.

Yönetsel Sürdürülebilirlik

Yönetsel sürdürülebilirlik (yönetişim boyutu), şirketin yönetim yapısının ve kültürünün sürdürülebilirlik ilkelerini desteklemesini ifade eder. Bir diğer deyişle, şirketinizi yönetirken uzun vadeli bakış açısı, şeffaflık, hesap verebilirlik ve paydaş katılımı gibi prensiplerin gözetilmesidir. Bu boyutta, en tepeden başlayarak işletmenin tüm kademelerinde sürdürülebilir bir yaklaşımın benimsenmesi kritik önem taşır. Liderlik burada belirleyici bir faktördür: Şirket üst yönetiminin sürdürülebilirliği stratejik bir öncelik olarak belirlemesi, vizyon ve misyonunu buna göre şekillendirmesi gerekir. Örneğin şirket vizyonunuza “sektörde sürdürülebilir uygulamalarda öncü olmak” gibi bir ifade eklemek, bu konunun yönetim tarafından sahiplenildiğini gösterir. Üst yönetimin desteğiyle, şirket içinde sürdürülebilirlik odaklı bir kültür oluşturmak mümkün olur. Bu kültür, çalışanların da günlük kararlarında çevresel ve sosyal etkileri dikkate aldığı, iyileştirme fırsatları için teşvik edildiği bir çalışma ortamını içerir.

Yönetsel sürdürülebilirliğin somut adımlarından biri, şirket içinde net roller ve sorumluluklar tanımlamaktır. Özellikle büyük ölçekli firmalarda bir “Sürdürülebilirlik Sorumlusu” veya bu alanda çalışan bir ekip bulunması yaygındır; ancak küçük girişimlerde de benzer sorumluluklar üst yönetim tarafından üstlenilebilir. Önemli olan, sürdürülebilirlikle ilgili hedef ve metriklerin düzenli olarak takip edilmesidir. Bu takip için yönetim ekibinin periyodik olarak sürdürülebilirlik performans raporları değerlendirmesi, gerekli görüldüğünde stratejide düzeltici adımlar atması gerekir. Örneğin, karbon ayak izi, enerji tüketimi, atık oranı, çalışan memnuniyeti, tedarikçi denetimleri gibi göstergeler şirket hedefleriyle karşılaştırılmalı ve sonuçlar şeffaf bir şekilde paydaşlarla paylaşılmalıdır. Şeffaflık ve hesap verebilirlik, güven inşa ettiği için yönetsel sürdürülebilirliğin temel taşlarındandır. İyi yönetişim uygulamaları (örneğin etik kurallar, yolsuzlukla mücadele politikaları, paydaş geri bildirim mekanizmaları) şirketinizin uzun vadede itibarını korur ve riskleri azaltır. Sonuç olarak, yönetsel sürdürülebilirlik, işletmenizin kurumsal yönetiminde süreklilik ve sorumluluk bilincinin yerleşmesi demektir. İş planınızda bu konuda alacağınız önlemleri ve yapıyı tarif etmek, dışarıya karşı şirketinizin sağlam bir temele oturduğu mesajını verir.

İş Planında Sürdürülebilirlik

Sürdürülebilirlik ilkelerinin iş planına entegre edilmesi, günümüzün dinamik ve belirsiz iş dünyasında girişiminize önemli bir avantaj sağlar. Bir iş planı, sadece bugünün operasyonlarını değil, geleceğin büyüme planlarını da anlatır. Dolayısıyla planınızın her bölümünde sürdürülebilirlik bakış açısını yansıtmak, uzun vadeli düşünme yeteneğinizi gösterir. Örneğin iş planınızın “Şirket Tanımı ve Vizyonu” bölümünde, sürdürülebilirliğe olan bağlılığınızı belirtmek şirketinizin değerlerini ortaya koyar. Misyon ifadenizde hem kârlılığı hem de çevresel-sosyal faydayı birlikte gözettiğinizi vurgulayabilirsiniz.

Pazar analizi ve rekabet analizi yaparken, sürdürülebilir ürün ve hizmetlere yönelik müşteri taleplerini ve sektördeki eğilimleri değerlendirmek önemlidir. Bu, hedef kitlenizin çevre dostu veya sorumlu üretim yapan markalara nasıl baktığını ortaya koyacaktır. Eğer sürdürülebilirlik odaklı bir nişiniz varsa (örneğin organik ürünler, yeşil teknoloji, geri dönüşüm hizmetleri vb.), bunu pazar analizinde rakamlarla destekleyin. Ayrıca rakipleriniz arasında sürdürülebilir uygulamalarıyla öne çıkanlar varsa, onların stratejilerini inceleyerek kendi farkınızı ortaya koyabilirsiniz.

İş planının “Faaliyetler ve Operasyon” bölümünde, sürdürülebilir ve ölçeklenebilir iş süreçlerinin nasıl tasarlandığını açıklamalısınız. Ürününüzü veya hizmetinizi üretirken hangi çevre dostu yöntemleri kullanacaksınız? Örneğin üretim tesislerinizde enerji tasarrufu sağlayacak teknolojilerden faydalanma, atıkları en aza indirme planlarınız, lojistikte karbonsuz taşımacılık opsiyonları kullanma gibi somut uygulamaları belirtin. Tedarik zincirinizi oluştururken sürdürülebilirlik kriterlerini (örneğin tedarikçilerin çevresel ve sosyal standartlara uygunluğu) nasıl gözeteceğinizi açıklayın. Bu bölümde anlatacağınız net ve ikna edici önlemler, işinizi gerçekten bildiğinizi ve uzun soluklu yönetebileceğinizi yatırımcılara gösterecektir.

Organizasyon ve Yönetim kısmında, yönetsel sürdürülebilirlikle bağlantılı uygulamalara yer verilebilir. Örneğin şirket içinde karar alma süreçlerinde şeffaflığı nasıl sağlayacağınızı, risk yönetimi yapınızı, varsa sürdürülebilirlik komitesi veya danışmanlarınızı burada belirtebilirsiniz. Ayrıca şirket kültürünüzün çalışan gelişimine, bağlılığına ve etik değerlere verdiği önemi vurgulayın. Bu, yatırımcılara şirketinizin sağlıklı bir yönetim altyapısı olduğunu gösterir.

Finansal plan bölümünde ise sürdürülebilirlik odaklı yaklaşımlarınızı rakamsal olarak destekleyebilirsiniz. Örneğin, enerji verimliliği sağlayacak yatırımların uzun vadede getireceği mali tasarrufları, atık azaltımının operasyonel maliyetlere etkisini veya çalışan devir hızını düşürerek elde edeceğiniz tasarrufları finansal projeksiyonlara yansıtabilirsiniz. Bunun yanı sıra, olası çevresel veya piyasa kaynaklı risklerin finansal tablolarınıza etkisini değerlendirin ve bu risklere karşı nasıl hazırlık yaptığınızı (yedek fonlar, sigortalar, alternatif tedarikçiler gibi) belirtin. Böylece iş planınız, sadece gelir-gider tahminlerinden ibaret olmayıp, değişen koşullara dayanıklı bir finansal strateji sunduğunu ortaya koyacaktır.

Unutmayın ki sürdürülebilirlik, iş planında bütüncül olarak ele alınması gereken bir konsepttir. Sadece ayrı bir başlıkta teorik olarak bahsedilen bir konu değil, planın geneline yayılmış bir bakış açısı olmalıdır. İş planınızın her bölümünde sürdürülebilirlikle ilgili bağlantıları kurduğunuzda, bu yaklaşımınız yatırımcı güvenini artıracaktır. Zira bu, iş fikrinizin sadece bugünü değil yarını da düşünerek tasarlandığının kanıtıdır. Örneğin birçok yatırımcı, iş planınızı okurken “Bu şirket 5-10 yıl sonra da varlığını sürdürebilecek mi? Büyürken sorun yaşamayacak mı?” sorularına yanıt arar. Sürdürülebilirlik unsurlarını planınıza dahil ederek, bu sorulara proaktif şekilde cevap vermiş olursunuz. Sonuç olarak, sürdürülebilirlik odaklı bir iş planı, girişiminizi çağın gereklerine uyumlu, sorumlu ve dirençli bir şekilde inşa ettiğinizi gösterir.

Uygulama Rehberi: Sürdürülebilir Bir İş Planı Oluşturmak

Sürdürülebilirlik yaklaşımını iş planınıza etkin bir şekilde entegre etmek için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

1. Mevcut Durum Analizi: İşletmenizin çevresel ve sosyal etkilerini anlamakla başlayın. Mevcut durumda faaliyetlerinizin karbon ayak izi nedir, ne kadar atık üretiyorsunuz, çalışan memnuniyetiniz hangi düzeyde? Bu sorulara yanıt bulmak için bir durum değerlendirmesi yapın. Bu değerlendirme, sürdürülebilirlik adına en çok hangi alanlarda geliştirmeye ihtiyaç duyduğunuzu gösterecektir.
2. Önceliklerin ve Hedeflerin Belirlenmesi: Sektörünüz ve iş modeliniz için en önemli sürdürülebilirlik önceliklerini saptayın. Örneğin bir üretim firması iseniz enerji ve su tasarrufu kritik olabilirken, bir hizmet şirketi iseniz dijitalleşme yoluyla kağıt tüketimini azaltmak öncelik olabilir. Belirlediğiniz öncelikler için somut ve ölçülebilir hedefler koyun (örneğin “ilk yıl sonunda enerji tüketimini %20 azaltmak” gibi). Bu hedefler, iş planınızda sürdürülebilirlik taahhütleriniz olarak yer alacaktır.
3. Strateji ve Entegrasyon: Sürdürülebilirlik hedeflerinizi gerçekleştirmek için bir strateji geliştirin ve bunu iş planınızın ilgili bölümlerine entegre edin. Örneğin çevresel hedefleriniz için üretim süreçlerinde yenilenebilir enerji kullanımı veya lojistikte yakıt tasarrufu önlemleri planlayın; sosyal hedefleriniz için çalışan eğitim programları veya topluma yönelik projeler tasarlayın. Bu stratejileri iş planında net bir şekilde ifade edin – hangi adımları ne zaman atacağınızı ve beklenen etkileri belirtin. Sürdürülebilirlik stratejinizin genel iş stratejinizle uyumlu olmasına özen gösterin, böylece ayrı bir ek gibi değil işinizin doğal bir parçası gibi görünür.
4. Paydaş Katılımı: Sürdürülebilirliği tek başınıza sağlamanız mümkün değil; müşteriler, çalışanlar, tedarikçiler ve hatta yerel toplum gibi paydaşlar bu yolculuğun bir parçasıdır. İş planınızı hazırlarken önemli paydaşların beklenti ve önerilerini dikkate alın. Örneğin, müşterileriniz çevre dostu ambalaj talep ediyorsa ürün geliştirme planınıza bunu dahil edin. Çalışanlarınızın sürdürülebilirlik konusunda fikirler sunmasını teşvik edin ve değerli bulduklarınızı uygulamaya koyun. Paydaş katılımı, hem daha kapsayıcı kararlar almanızı sağlar hem de planınızı uygulama aşamasında destek bulmanıza yardımcı olur.
5. İzleme, Ölçme ve İyileştirme: Sürdürülebilirlik performansınızı takip etmek için ölçütler (KPI’lar) belirleyin ve düzenli aralıklarla veri toplayın. Örneğin karbon salımı, enerji tüketimi, geri dönüştürülen atık oranı, çalışan memnuniyeti, tedarikçi denetim sonuçları gibi metrikler seçebilirsiniz. İş planınızda bu metrikleri nasıl izleyeceğinizi ve sonuçları nasıl raporlayacağınızı belirtin. Belirli periyotlarla (ör. üç ayda bir, yılda bir) değerlendirme yaparak hedeflere ne kadar yaklaştığınızı ölçün. Eğer bazı hedeflerin gerisinde kalınmışsa, nedenlerini analiz edip stratejinizi güncelleyin. Sürdürülebilirlik dinamik bir süreçtir; bu nedenle iş planınızda esneklik payı bırakmayı, gerektiğinde yeni önlemler alabilmek için hazırlıklı olmayı unutmayın.
6. Şeffaflık ve İletişim: Son olarak, sürdürülebilirlik çalışmalarınızı ve ilerlemenizi hem iç hem dış paydaşlarınızla paylaşın. İş planınızda, ileride nasıl bir raporlama yapacağınızdan bahsedebilirsiniz (örneğin yıllık sürdürülebilirlik raporları yayınlamak veya belirli göstergeleri web sitenizde duyurmak gibi). Dışa dönük şeffaf iletişim, yatırımcılar ve müşteriler nezdinde güven oluştururken, iç iletişim (çalışanlarla paylaşım) ise şirket içi motivasyonu artıracaktır. Ulaştığınız başarıları duyurmak kadar karşılaştığınız zorlukları da samimiyetle paylaşmak, şirketinizin sürdürülebilirlik konusunda hesap verebilir ve kararlı olduğunu gösterecektir.

Bu adımlar, sürdürülebilirlik yaklaşımını iş planınıza somut bir şekilde yansıtmanıza yardımcı olur. Her işletmenin koşulları farklı olduğundan, elbette ki her adımın uygulaması da şirketinize özgü olacaktır; ancak burada önemli olan nokta, sürdürülebilirliği işinizin merkezine yerleştirerek planlamaktır.

Kontrol Listesi: Sürdürülebilirlik Unsurları

İş planınızın sürdürülebilirlik açısından güçlü ve kapsamlı olduğundan emin olmak için aşağıdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz. Planınızı gözden geçirirken her bir maddenin karşılandığını doğrulayın:

• Misyon ve vizyon ifadelerinizde sürdürülebilirlik vurgusu bulunuyor mu? (Şirketinizin değerleri arasında çevresel ve sosyal sorumluluk belirtilmiş mi?)
• Ürün/Hizmet ve operasyonlar için bir çevresel etki değerlendirmesi yapıldı mı ve olumsuz etkileri azaltmaya yönelik planlar eklendi mi? (Örneğin, üretim süreçlerinde atık ve emisyon azaltma stratejileri tanımlandı mı?)
• Tedarik zinciri stratejinizde sürdürülebilirlik kriterleri belirlendi mi? (Tedarikçi seçiminde çevreye duyarlılık, adil çalışma koşulları gibi ölçütler uyguluyor musunuz?)
• Çalışanlar için adil ücret, güvenli çalışma ortamı ve çeşitlilik & dahil etme politikaları iş planında tanımlandı mı? (İnsan kaynağı planınız çalışanların gelişimi ve memnuniyetini destekliyor mu?)
• Toplumsal katkı ve sosyal sorumluluk projelerine yer verildi mi? (Şirketinizin içinde bulunduğu topluma fayda sağlayacak girişimler planlandı mı?)
• Finansal projeksiyonlarınız şirketin uzun vadede kârlı ve nakit akışı açısından sağlıklı kalacağını gösteriyor mu? (Gelir modeliniz sürdürülebilir mi, büyüme ile beraber finansal sürdürülebilirlik devam ediyor mu?)
• Risk analizi yapıldı mı ve sürdürülebilirlikle ilgili riskler için önleyici tedbirler planlandı mı? (Örneğin iklim değişikliğinden kaynaklı fiziksel riskler, yasal düzenlemeler, tedarik zinciri kesintileri gibi durumlar ele alındı mı?)
• Sürdürülebilirlik KPI’ları belirlendi ve bunları izleyecek/raporlayacak bir mekanizma öngörüldü mü? (Hangi göstergelerin takip edileceği ve ilerlemenin nasıl raporlanacağı planlandı mı?)
• Yönetim ve organizasyon yapınızda sürdürülebilirlik sorumlulukları netleştirildi mi? (Üst yönetimde bu konuyu sahiplenen biri veya ekibinizde sürdürülebilirlik konusunda görev dağılımı yapıldı mı?)

Yukarıdaki liste, iş planınızda sürdürülebilirliğin dört boyutunu da kapsayıp kapsamadığınızı hızlıca kontrol etmenize yardımcı olacaktır. Eğer bazı maddelere “hayır” cevabı veriyorsanız, bu alanları güçlendirmek üzere iş planınıza eklemeler yapmayı düşünebilirsiniz. Unutmayın, sürdürülebilirlik bir hedef değil bir yolculuktur – iş planınız da bu yolculuğun başlangıç rehberidir. Bu rehberi ne kadar iyi hazırlarsanız, girişiminizin uzun vadeli başarısı ve pozitif etki yaratma potansiyeli o kadar yüksek olacaktır.