Kurumunuzu İçten İçe Tüketen 5 Gizli Tehlike: Yetenekleri Nasıl Kaybediyoruz?

Ümmet AYYILDIZ olarak kobitek.com için hazırladığım bu yazımda, "yetkinlik israfı" olarak adlandırılan bu duruma yol açan ve en iyi yetenekleri sessizce kurum dışına iten beş temel "karanlık faktörü" mercek altına alacağız.

1- Güven Eksikliği: Sessizliğin Konforlu Tuzağı

Bir kurumu karartan ilk perde, güven eksikliğidir. Psikolojik güvenliğin olmadığı bir ortamda, yeni fikirler ya hiç paylaşılmaz ya da daha doğmadan ölür. Çalışanlar, kurumun menfaati için bir şeyler söylemek yerine sessiz kalmanın daha güvenli ve konforlu olduğunu öğrenirler. Enerjilerini kuruma yatırmak yerine kendilerini korumak için geri çekilir ve bilgiyi saklarlar.

"Aslında bu, yetkinliğin sessizce ölmesidir."

Güven kaybolduğunda, bilgi saklanır ve potansiyeller gizlenir. Kurumun içi kalabalıktır ama düşünceler yalnız olduğu kadar zayıftır. Bu paradoks, belirsizlikleri çoğaltır ve organizasyonun geleceğine dair kaygıları besler.

2- Adaletsiz Sistemler: Liyakatin Gölgelendiği Yerdir

Adaletin olmadığı bir sistemde, kurumun ışığı yönünü şaşırır. Başarı kriterleri performanstan ve liyakatten uzaklaşarak kayırmacılığa ve iç politikaya kayar. Böyle bir ortamda, "Liyakat değil yakınlık; performans değil politika; fikir değil unvan konuşulur hale gelir."

Bu durum, ekip ruhunu dağıtan ve bireyleri bir ego yarışına sürükleyen zehirli bir kültür yaratır. İnsanlar parlamak yerine kendi "gölgelerini" korumaya odaklanır ve yaygın bir sessizlik hakim olur. Sistem, bilgili olanı dinlememeye ve çabalayanı küstürmeye başlar. Böyle bir yapıda ışık yayılmaz; yetkinlik merkezde toplanır ve sonunda orada da söner gider.

3- Amaçsızlık: Anlamın Kaybolduğu Boşluk

Bir kurumun vizyonu, yalnızca “ne üretiyoruz?” veya “ne kadar üretiyoruz?” gibi sorularla değil, asıl olarak “niçin varız?” sorusuna verdiği cevapla tanımlanır. Kültürü bütünüyle şekillendiren de bu cevaptır. Kurumun varoluş amacı belirsiz olduğunda, en parlak yetenekler bile yönünü bulamaz ve enerjisini nereye harcayacağını bilemez.

Yalın üretimin de vurguladığı gibi: "Amaçsız sistem, israflı sistemdir." Amaçsız liderlik, doğrudan insani bir israfa yol açar. Çünkü insanlar anlam bulamadıkları bir ortamda enerji üretemezler. Potansiyelleri, yani içlerindeki "ışık", anlamın olmadığı bu boşlukta dağılır ve kaybolur.

4- İletişim Kopukluğu: Yankı Bulmayan Fikirler

Bir ışığın kaynağı kadar yansıması da önemlidir. Kurumlarda fikirler genellikle doğar ama kendilerine bir yankı bulamazlar. Toplantılar yapılır, raporlar paylaşılır, ancak fikirler sessizlikte kaybolur. Kimse birbirini gerçekten "duymaz".

İletişim, kelimelerin değil, anlamın akışıdır. Eğer anlam kurum içinde dolaşmıyorsa, en parlak fikirler bile bir duvara çarpar. Işık anlık olarak parlasa da çevresini aydınlatmayı başaramaz ve potansiyelini yitirir.

5- Yönsüz Liderlik: Işığın Gölgesinde Kalmak

Liderin rolü yalnızca yön belirlemek değil, kurum içindeki ışığı çoğaltmak ve karanlık noktalara bir ruhla ışık tutmaktır. Ancak bazı liderlik biçimleri gölge üretmekle kalmaz, hatta bazen karanlıktan taraf olur. Korkuya dayalı, aşırı kontrol odaklı veya sadece rakamlara odaklanan yönetim anlayışı, insanların potansiyellerini değil, korkularını yönetir.

Bu durum, trajik bir ironiyi de beraberinde getirir:

"İnsanlar ışığa en yakın yerde, liderin gölgesinde karanlıkta kalır."

Sonuç: Karanlık Üretilir, Kendiliğinden Oluşmaz

Yetkinlik israfı bir kaza değildir; sistemin bizzat ürettiği bir yan üründür. Kurum içindeki "karanlık", bu beş faktörün bir araya gelmesiyle aktif olarak üretilir.

Bu durumu bir formülle özetleyebiliriz:

Karanlık = Güven eksikliği × Adaletsiz sistem × Amaçsızlık × İletişim kopukluğu × Yönsüz liderlik

​Bu beş faktör bir araya geldiğinde, organizasyonun içindeki ışık dağılır ve en parlak güneş bile içeride karanlık üretir.