Panik Kültürü ve Kollektif Kaygı

*Bu yazıda yapay zeka desteği kullanılmamıştır

Çok sıcak geçen günlerin ortasında hiç dikkat ettiniz mi, marketlerdeki dolaplarda soğuk içecekler değil ama raflardaki büyük boy veya çoklu paketler aniden azalır. Kimse hava durumuna bakıp sıcak hava dalgasından 3 gün öncesinde, şişelenmiş veya tenekelenmiş meşrubat stoklamaz. Raflardaki hareketten sıcak bir hava dalgası içinde olduğumuzu anlayabiliriz. Tüketiciyi panikletip ürünlere hücum ettiren, ani bastıran veya gafil yakalanılan sıcaklardır. Hani hep diyorum, yazıyorum ya, bir şeye bakarak, bağımlı çıkarımlarda bulunmak diye, işte bu da bir örneği.

Aynısı şirketler ve kuruluşlar için de geçerli. Bütçenin yapılmasının, satış tahminlerine göre pozisyon alınmasının sebepleri de bunlar: “Zorlu durumlarda gafil avlanmamak!” Belirsizlikleri ve olağan dışılıkları bertaraf etmenin tek yolu stratejik yönetmek ve stratejik olmaktır. İster evinizi yönetin, ister şirketi, geleceğe dair verileri okuyup önlem almak, strateji geliştirmek ve uygulamak, girişte bahsettiğim savrulma ve yıpranmayı en aza indirger. İstikrar arayan her kurum, mutlaka “stratejik” yönetilmelidir.

Olaylar ve gelişmeler karşısında aklımıza ilk geleni yapmak, güdülerle hareket etmek, refleks çözümler geliştirip uygulamak yapacağımız son şey olmalı. Kollektif yapının üzerimizde oluşturduğu panik hareketleri sadece yıpranmaya ve bezginliğe yol açar, çünkü dengeyi bulmak ve istikrara kavuşmak için tüm düğmelere aynı anda basılır veya stres faktörü çerçevesinde aşırı bir çaba sarf edilir. Öngörülü olma, sakin düşünme, analiz etme ve çıkarımlarda bulunarak önlem alma gerçek manada strateji oluşturmayı ortaya koyar. Yalnız her şeyi bildiğimizi zannederek, her alternatifi değerlendirdiğimizi zannederek strateji kurmak bazen gerçek manada bizi çuvallatabilir. Mesela şirket gelirlerini, altın ve dövizin gidişatına bakarak bu enstrümanlara yatırmak, ki hele elinizde çok sağlam istihbarat yoksa düpedüz kumardır. Keza emtia fiyatlarını öngörmek için kullandığınız kaynaklar, teamüller, veriler, raporlar, danışmanlar güvenilir değil ise yüksek risk yükleniliyor demektir.

Dünya artık basit çıkarımlar ile basit neden-sonuç ilişkisi kurulamayacak kadar karmaşık. Göz önünde bulundurulması gereken çokça faktör var. Birey veya kurum, elinizde iyi kötü bir planınızın olması her zaman iyidir. Hatta, plan A plan B… şeklinde senaryolu ve durumun değişkenliğine göre hareket edilebilecek plan alternatifleri olması iyi olur. En kötü plan, hiç plan olmamasından yeğdir gibi düşünelim ve son söz: “Kervanı sakın yolda düzmeyin, bir planınız olsun, yolda doğaçlamalar yapabilirsiniz, ama planınız olsun.”