Kobitek.com web sitesi, analitik ve kişiselleştirme dahil olmak üzere site işlevselliğini sağlamak ve reklam gösterimini optimize etmek için çerezler gibi verileri depolar.

Yeni bir çamaşır makinesi almak isteyen müşteriyi düşünün. Mağaza mağaza dolaşmak, arama sonuçlarını incelemek ve kullanıcı yorumlarını okumak yerine yapay zekâ asistanına ihtiyacını anlatıyor: “Sessiz çalışsın, banyoma sığsın, servis ağı güçlü olsun ve şu bütçeyi aşmasın.”
Asistan seçenekleri araştırıyor, karşılaştırıyor ve birkaç öneri sunuyor. Müşteri belki onlarca markanın adını hiç duymadan, yüzlerce ürün sayfasını açmadan kararını veriyor.
Bu senaryoda markanın ilk muhatabı artık yalnızca insan değil. İnsan adına seçenekleri süzen bir yazılım da satın alma kararında söz sahibi.
Başlıktaki “yapay zekâya pazarlama” ifadesi bu değişime işaret ediyor. Ürünü kullanacak, bedelini ödeyecek ve deneyiminden memnun kalacak kişi hâlâ müşteri. Ancak ona ulaşmanın yolu giderek bir yapay zekâ aracısından geçebilir.
CRM, yani müşteri ilişkileri yönetimi, işletmenin müşterilerini tanımasını ve onlarla ilişkisini düzenlemesini sağlar. Satın alma geçmişi, teklifler, şikâyetler, tercihler ve görüşmeler, kısaca müşteri ile gerçekleşen her temas bu ilişkinin hafızasını oluşturur.
Klasik yaklaşımda işletme bu bilgilerden hareketle müşteriye ulaşır. E-posta gönderir, satış temsilcisi arar, uygun ürün önerir veya kişiye özel kampanya hazırlar.
“AI mediated CRM”, yani yapay zekâ aracılı müşteri ilişkileri ise bu ilişkinin arasına yeni bir katman yerleşmesini anlatıyor. Burada önemli ayrım, yapay zekânın kimin adına çalıştığı.
İşletmenin satış ekibine e-posta yazdırması veya sitesine bir sohbet robotu koyması, yapay zekânın işletme tarafında kullanılmasıdır. Müşterinin kendi asistanına “Benim için araştır, karşılaştır ve uygun seçenekleri getir” demesi ise ilişkinin diğer tarafını değiştirir.
Böylece işletme müşteriyi tanımaya çalışırken, müşterinin asistanı da işletmeyi değerlendirir.
Bu dönüşümün ilk uygulamaları mevcut. ChatGPT ürün keşfi ve karşılaştırma özellikleri sunarken, Google da alışveriş araştırması ve belirli pazarlarda kullanıcı onayıyla satın alma işlemlerine yardımcı olan özellikler geliştiriyor. Ancak bunlar, her müşterinin alışverişini bütünüyle otonom bir asistana bıraktığı anlamına gelmiyor; kapsam platforma, ülkeye ve satıcıya göre değişiyor.
Kabaca, “artık CRM sadece firma içinde değil” diyebiliriz belki de...
Pazarlama zaten uzun süredir aracılar üzerinden yürütülüyor. Arama motorları hangi sayfaların bulunacağını, sosyal medya platformları hangi içeriklerin görüleceğini, pazaryerleri hangi ürünlerin öne çıkacağını etkiliyor.
Yapay zekâ bu aracılığı bir adım ileri taşıyabilir: Sonuçları sıralamakla kalmayıp okuyabilir, yorumlayabilir ve müşteri adına kısa bir liste oluşturabilir.
Bunu nasıl bir özgüven ile, nasıl bir keskinlikle yapacağını da bugüne kadarki tanışıklığımızdan biliyoruz. Muhtemeldir ki, kısa bir liste oluşturacak “bu, şu, o var” ve “bence şunu al” diye de yön verecektir.
Yani arama motorunda müşteri farklı bağlantılar arasından seçim yaparken, yapay zekâ destekli araştırmada doğrudan bir öneriyle karşılaşabilir. Bu durumda işletme için yalnızca aramada bulunmak değil, cevabın içinde doğru temsil edilmek de önem kazanır.
E-posta ve mesajlaşmada ise müşterinin asistanının kampanyaları özetlediği, gereksiz gördüklerini ayıkladığı bir gelecek düşünülebilir. Böyle bir ortamda dikkat çekici konu satırından çok, teklifin müşterinin ihtiyacına gerçekten uyup uymadığı belirleyici olabilir.
Sosyal medya ilham verme ve talep yaratma gücünü koruyabilir. Ancak beğenilen bir ürünün satın alınmasından önce asistan devreye girerek fiyatı, alternatifleri ve teslimat koşullarını karşılaştırabilir.
İşletmenin internet sitesi de hem insana hem yazılıma bilgi sunan bir kaynağa dönüşür. Güzel fotoğrafların ve etkileyici anlatımın yanında ölçülerin, malzemenin, stok durumunun ve satış koşullarının açık olması gerekir. Nitekim Yapay Zekâ, ürün keşfinde satıcılardan gelen ürün verilerini kullanmaya yönelik altyapısını genişletiyor.
Bu kanalların tamamının aynı hızda değişmesini beklemek doğru olmaz. Özellikle güven, deneyim ve kişisel temas gerektiren alışverişlerde insan ilişkisi güçlü kalacaktır.
Bir mobilya işletmesinin “Mekânınıza şıklık katın” demesi insanın ilgisini çekebilir. Ancak bir restoran için sandalye araştıran asistanın farklı soruları da olacaktır:
Sandalye yoğun kullanıma uygun mu? Temizliği kolay mı? İstenen adette bulunuyor mu? Teslim süresi nedir? Toplam maliyet ne olacak?
Bu soruların yanıtları yoksa ürün çok uygun olsa bile karşılaştırmada geri planda kalabilir.
Buradan hareketle, pazarlamada doğrulanabilir ve karşılaştırılabilir bilginin ağırlığının artacağını söyleyebiliriz. Marka hikâyesi değerini korur; fakat somut vaatlerle desteklenmesi daha önemli hâle gelir.
Duygusal pazarlamaya sırtını dayayan işletmeler için oyun değişebilir. “Bu bayramda annenin elini öptün mü” reklamları, ya da “bir benzin aldım arabam uçtu” türü işler etkisini büyük ölçüde kaybedebilir.
Yine de yapay zekâyı kusursuz ve tamamen tarafsız bir satın alma uzmanı gibi düşünmemek gerekir. OpenAI’nin kendi açıklamaları da sistemin kullanıcı niyetini yanlış yorumlayabileceğini belirtiyor. Asistanın önerisi, müşterinin ihtiyacının eksiksiz anlaşılmış olduğu anlamına gelmez.
Müşteri açısından en belirgin kazanç zaman olabilir. Teknik ayrıntıları anlamak, teklifleri karşılaştırmak ve ihtiyaca uymayan seçenekleri elemek kolaylaşabilir. Özellikle seyrek alınan veya karmaşık ürünlerde bu destek değerlidir.
İşletme açısından ise daha hazırlıklı müşterilerle karşılaşma olasılığı doğar. Ürünün özelliklerini ve sınırlarını önceden öğrenmiş bir müşteri, daha az belirsizlikle satın alma aşamasına gelebilir. Yanlış beklentileri, gereksiz görüşmeleri ve bazı iadeleri de azaltabilir.
Küçük işletmeler için de bir fırsat oluşabilir. Belirli bir ihtiyacı çok iyi karşılayan uzman bir işletme, büyük bir reklam bütçesi olmadan öneriler arasında yer bulabilir.
Ancak platformların hangi kaynakları kullandığı ve seçenekleri nasıl sunduğu da sonucu etkiler.
Dönüşümün işletmeler açısından en önemli riski, müşteriyle temas kurulmadan önce elenmek olabilir.
Bu da başka bir sorun alanı. Yanlışlıkla firmanızı ve/veya ürününüzü önermemiş de olabilir yani.
Sitesine gelen müşterinin hangi sayfada ayrıldığını işletme belirli ölçüde görebilir. Satış temsilcisi de müşterinin neden vazgeçtiğini sorabilir.
Fakat yapay zekâ asistanı işletmeyi öneri listesine hiç almazsa ortada ziyaret, görüşme veya kaybedilmiş teklif kaydı bulunmayabilir. İşletme, potansiyel bir müşteriyi kaybettiğini fark etmeyebilir bile.
CRM mevcut temasları giderek daha ayrıntılı gösterirken, temas kurulmadan kaybedilen fırsatlar görünmez kalabilir.
Müşteri açısından da benzer bir kör nokta vardır. Sunulan üç seçenek bütün pazarın en iyi seçenekleri mi, yoksa sistemin erişebildiği ve uygun bulduğu seçenekler mi? Listede bulunmayan bir ürün gerçekten kötü mü, yoksa bilgisi eksik olduğu için mi dışarıda kaldı?
Kişiselleştirme bu sorunu derinleştirebilir. Asistan müşterinin geçmiş tercihlerine fazla bağlı kalırsa yeni markalar, farklı çözümler veya alışılmışın dışındaki ürünler sürekli elenebilir. Kolaylık sağlayan filtre, zamanla seçenekleri daraltan bir duvara dönüşebilir.
Bir başka mesele, müşteri bilgisinin nerede birikeceğidir.
Müşteri ihtiyaçlarını, itirazlarını ve beklentilerini yapay zekâ asistanına anlatırken işletme yalnızca sonuçtaki siparişi görebilir. Satışı kazanmış olsa bile müşterinin neden kendisini seçtiğini öğrenemeyebilir.
Bu durum, CRM açısından yeni bir bilgi boşluğu yaratabilir. İşletmenin elinde işlem geçmişi bulunur; kararın gerekçeleri ise aracı platformda kalabilir. Kör uçuş.
Platforma bağımlılık da güçlenebilir. Öneri sistemindeki bir değişiklik, işletmenin görünürlüğünü etkileyebilir. Üstelik yanlış ürün bilgileri, güncelliğini yitirmiş teslim süreleri veya manipüle edilmiş içerikler müşteriye hatalı öneriler sunulmasına yol açabilir.
Bu nedenle daha fazla veri toplamak tek başına çözüm değildir. Verinin doğruluğu, hangi amaçla paylaşıldığı ve müşterinin bunun üzerindeki kontrolü de ilişkinin kalitesini belirler.
İlk adım, ürün ve hizmet bilgilerini düzenlemektir. Fiyat, özellikler, uygun kullanım alanları, sınırlamalar, teslimat ve satış sonrası destek açıkça anlatılmalıdır. İnternet sitesi, katalog ve diğer kanallar arasında çelişkiler bulunmamalıdır.
Ardından işletme, farklı müşteri ihtiyaçlarıyla yapılan yapay zekâ araştırmalarında nasıl temsil edildiğini dönemsel olarak inceleyebilir. Burada tek bir sorguda önerilmiş olmayı kalıcı başarı saymamak gerekir; yanıtlar kullanılan sisteme ve sorunun bağlamına göre değişebilir.
CRM’de müşterinin işletmeyi nasıl bulduğunu ve kararında neyin etkili olduğunu öğrenmek de daha değerli hâle gelir. Yapay zekâ üzerinden gelen ziyaretleri ölçmek faydalıdır; ancak müşterinin öneriyi görüp daha sonra doğrudan geldiği durumlarda bu etkinin tamamı kayıtlara yansımayabilir.
Son olarak, müşterinin gerektiğinde bir insana ulaşabilmesi gerekir. Özellikle özel ihtiyaçlarda, yüksek tutarlı alımlarda ve sorun yaşandığında güveni sürdüren şey çoğu zaman bu erişimdir. İnsanı tamamen devre dışı bırakmaya çalışmak hata olabilir. Özellikle müşterinin karar verici olduğu durumda.
Geleceğin pazarlamasında işletmelerin iki soruya birlikte cevap vermesi gerekecek: “Müşteri bizi neden seçsin?” ve “Müşterinin asistanı bizi neden seçenekler arasına alsın?”
Bana göre, bir taraftan devam ederken, diğer yandan radarları açmalı, olan biteni ve işletmemize etkilerini anlamlandırmaya çalışmalıyız. Artık bu, iş geliştirmenin en önemli konu başlıklarından biri. Neredeyse, işi sadece gözlem ve anlamlı veriye ulaşmak olan çalışanlar, ya da en azından planlı görevler kaçınılmaz.


1969 İstanbul Doğumlu,
İstanbul Erkek Lisesi, İTÜ Mimarlık Fakültesi ve İÜ İşletme İktisadı Enstitüsü mezunu,
1996 yılında girdiği bilişim sektöründe 2000 yılında kurduğu Teknoart Bilişim Hizmetleri Limited Şirketi ile web tabanlı iş yazılımları geliştiriyor.
CRM ve e-iş uygulamaları şirketin ana odağı.
"İçerik Kraldır" prensibinin sıkı bir savunucusu olarak kurmuş olduğu Kobitek portalı ve YouTube kanalını yönetiyor.
Destekçilerimize Teşekkürler
Kozyatağı Mahallesi Sarı Kanarya Sokak
Byofis No: 14 K:7 Kadıköy 34742 İstanbul
Telefon: 0216 906 00 42 | E-Posta: info@ kobitek.com
KOBITEK.COM, bir
TEKNOART Bilişim Hizmetleri Limited Şirketi projesidir.
2001 yılından beri KOBİlere ücretsiz bilgi kaynağı olma hedefi ile, alanında uzman yazarlar tarafından sunulan özgün bir iceriğe sahiptir.
Tüm yazıların telif hakları KOBITEK.COM'a aittir. Alıntı yapılabilir, referans verilebilir, ancak yazarın kişisel bloğu dışında başka yerde yayınlanamaz!!!