Ezbercilik İnsanları ve Şirketleri Nasıl Köreltir?

Reklamlardaki O Slogan

Tv de web de reklamlar dönüyor. Ürünlere hizmetlere bakıyorum hep aynı. Mağazalarda, vitrinlerde,raflarda ürünler birbirinin benzeri. Belli bir tornadan çıkmış gibi duruyor. Reklamlarda dönen ”Yenilendi” kelimesinin gıcık yanılsaması ancak ambalaj ve renk değişiminden öteye gidememiş. Var olan “Yeni” düşkünlüğü sürekli pompalanıyor.

Nedense kimse “farklılaşamanın” peşinde değil, kimse var olanları yorumlama derdinde bile değil. Sıradanlıkla satış-ciro-kar bekleniyor??? Bunu ilk defa kariyerimin ilk yıllarında, kapısında AR-Ge yazısı görünce heyecanlanıp , ancak görevlerinin “Benchmarking” (kıyas) ve “Reverse engineering”(ters mühendislik) ten öteye gitmediğini öğrendiğimdeki hayal kırıklığı ile açıklayabilirim. Neyi araştırıp geliştiriyoruz?

Yaratıcılık Nerede?

Mühendislik ,mimarlık, tasarım bölümlerinde yıllarca verilen dersler, öğrenilenler, yazılan çizilenler vs hepsi iş hayatında uçup gidiyor. İşte, ticari kaygıların “özgünlük” ve “yaratıcılık” ile birleşmediği, günü kurtaran “klişe” ürün ve hizmetlerin hikayesi budur. Evet, her sene trendler değişir, mesela 2026 ‘da sanatsal kusur-karakter ve minimalizm i kucaklayacağız, belki moda renkler beyaz tonları, sıcak kahve tonları, lavanta, mercan ancak bunların ötesinde genel geçer bir yaratıcılık göremiyoruz.

Sanki ezbere gidip otomatiğe bağlanmış gibi. “Maceraya girmeyelim, böyle iyi” ile varılacak pazar payı ne olur sizce? Ezbercilik o kadar belirgin ki mimarlar bir yapı çizerken nerde ise hep aynı klişeleri kullanıyor. Farklı bir şey istediğinizde donup kalıyorlar. Konfor alanları yaratıcılığı o kadar esir almış ki, strese giriyorlar. Bu konularda hakkını verenleri tenzih ederim, ancak maalesef çoğunlukta durum bu.

Bunun bir de ürün kısmı var ki, işin ambalaj ve etiketinden öte ürünün içinin ve içeriğinin de özgün olması gerektiği hala kavranamamış veya bahsettiğim üzere ezberden devam ediliyor. Hizmet sektörü bile aynı ürünleri aynı kanallardan satma peşinde.

Ezber-Vasat Kardeşliği

Kimseden veya kurumdan radikal olmasını beklemiyoruz (TDK: Köklü, kökten yenilikler yapma eğiliminde olan) ancak tekdüze ürün ve hizmet ile bunlara istenen bedel uyuşmuyor. Vasatın ezbercilikle doğduğu, ancak bu döngünün de hiç kırılmadığı bir pazarda ilerleme, büyüme, pay alma, gelişmeyi beklemek belki de anlamsız oluyor. Değişen koşul ve ortamlara adaptasyon zayıflıyor, pazar liderliğinden arka sıralara takipçiliğe doğru kayılıyor. Tüketici nezdinde tercih edilen ürün ve hizmet kategorisinden çıkılıyor.

Yaratıcı bir mesleğin gerektirdikleri, tasarladıkları ise; Şirketlerin de özgün mal ve hizmetleridir. Piyasada, hem iç hem dış, söz sahibi olabilmek bunu gerektirir. Çin’i ele alalım, taklitçilikle başlayıp komik şeyler yapıyorlardı ancak bugün farklı şeyler konuşuyoruz. ”Trendleri ve tercihleri belirleme” aşamasına geldiler.” Özetle onlar artık “Oyun kurucu”.Bu noktaya ezbercilikle gelmediklerini çok iyi biliyoruz.

Amacım sürekli eleştirip “Bu niye böyle, bu niye böyle yapılmıyor” şeklinde sızlanmak değil. Derler ki “Dabak, sevdiği deriyi yerden yere vururmuş” Gözlemlediğim ve yaşadığım kötü olayları ve olguları nasıl düzeltebilirim amacındayım. Ezbercilikten çıkış silkelenme gerektiriyor. Bunu anlayalım. ”Biz ne yapıyoruz- Ben ne yapıyorum?” sorusunun içtenlikle sorulması ve cevaplanması gerekiyor. Dünyada ders alınacak o kadar çok vaka ve örnek var ki kafamızı uzatıp biraz etrafı incelememiz yetip te artacak. Yoksa, dar kalıpların içinde ezberlediklerimiz ile kaybede kaybede dönüp duracağız.